Arendsee (Altmark)

Arendsee (Altmark)

Stad in Duitsland
Situering
Deelstaat	Saksen-Anhalt
Landkreis	Altmarkkreis Salzwedel
Coördinaten	52° 53′ NB, 11° 29′ OL
Algemeen
Oppervlakte	269,69 km²
Inwoners (31-12-2020[1])	6.748 (25 inw./km²)
Hoogte	25 m
Burgemeester	Norman Klebe (CDU)
Overig
Postcodes	29416, 39606, 39615, 39619
Netnummers	039003, 039034, 039036, 039384
Kenteken	SAW
Gemeentenr.	15 0 81 030
Website	Officiële website
Locatie van Arendsee (Altmark) in Altmarkkreis Salzwedel
Foto's
Stadhuis
Portaal    Duitsland

Arendsee (Altmark) is een stad in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, gelegen in de Landkreis Altmarkkreis Salzwedel. De gemeente telde op de peildatum van de meest recente statistiek 6.748 inwoners.^[1] Per 31-12-2024 had de gemeente 6.232 inwoners.

De stad is onderverdeeld in de volgende 17 stadsdelen, te weten:

• de kernstad Arendsee met de Ortsteile Arendsee-stad, alsmede de oostelijk daarvan gelegen dorpjes Genzien en Gestien
• in totaal 16 Ortschaften:
  • Binde, 7 km W^[2], aan de B190, met de Ortsteile Binde en Ritzleben (3 km ZW van Binde)
  • Fleetmark (circa 15 km ZW), bestaande uit de beide aaneengegroeide dorpjes Kallehn en Velgau; tot deze Ortschaft behoren ook de dorpjes Molitz, Lüge en Störpke, die 3 à 5 km ten zuiden van Fleetmark liggen. Deze Ortschaft is de enige in de gemeente Arendsee, die anno 2025 per passagierstrein bereikbaar is.
  • Höwisch, alleen bestaande uit het gelijknamige dorp; 8 km O, en 1 km Z vanaf de B190; de uit 1312 daterende Sint-Catharinakerk is bezienswaardig.
  • Kaulitz, alleen bestaande uit het gelijknamige dorp; (hemelsbreed en via voetpaden 6 km W; automobilisten moeten, om er vanuit Arendsee-stad te komen, via Binde omrijden; de afstand is dan 10 km)
  • Kerkau (16 km ZW) met de Ortsteile Kerkau en Lübbars, ruim één km ten W van Kerkau
  • Kläden met de Ortsteile Kläden (ruim 3 km W) en Kraatz, dat 1 km ten ZW van Kläden ligt
  • Kleinau (10½ km Z) met de Ortsteile Kleinau, Dessau (Arendsee) en Lohne (Arendsee); Dessau ligt 2 km ten noordwesten van Kleinau, Lohne 3 km ten zuidwesten ervan.
  • Leppin (6 km O; aan de B190), met de Ortsteile Leppin, Harpe en Zehren; Harpe ligt 4 km ten noorden van Leppin en Zehren ligt 3 km ten oosten ervan. De naam Leppin dateert uit de middeleeuwen, betekent lindenboom en is van Sorbische oorsprong.
  • Mechau, 10 km W, met een industrieterrein aan de spoorlijn ten Z van het dorp
  • Neulingen (8 km ZO; 2 km Z van Leppin), alleen bestaande uit het gelijknamige dorp
  • Rademin, met de Ortsteile Rademin en Ladekath; via Vissum 19 km ZW; Ladekath ligt minder dan één kilometer ten zuiden van Rademin
  • Sanne-Kerkuhn met de Ortsteile Kerkuhn en Sanne (Arendsee), 8 respectievelijk 10 km ZW, aan de route naar Fleetmark
  • Schrampe, ruim 4 km W, aan de westelijke oever van het meer, met de Ortsteile Schrampe zelf, het gehucht Friedrichsmilde en het aan de noordoever van het meer gelegen dorp Zießau, dat 2 km ten oosten van Schrampe ligt
  • Thielbeer, 5 km Z, met de Ortsteile Thielbeer en Zühlen, dat 2 km ten oosten van Thielbeer ligt
  • Vissum, 14 km ZW, met de Ortsteile Vissum, en verder Schernikau en Kassuhn, op 2-3 km ten O van Vissum
  • Ziemendorf, 5 km N, alleen bestaande uit het gelijknamige dorp, dat in een bosrijk gebied ligt.

Alle Ortschaften zijn kleine, meestal agrarisch gekenmerkte dorpen; verscheidene ervan zijn ontstaan in de tijd van de Oostkolonisatie (12e-13e eeuw), maar sommige behielden hun oude Slavische naam. Alleen Fleetmark heeft meer dan 500 inwoners.

De gemeente ligt in de landstreek Altmark, rondom en tot 20 km zuidwestelijk van het meer Arendsee. Niet ver ten noordwesten van Arendsee is de grens met de deelstaat Nedersaksen. Ook de streek Prignitz, in de deelstaat Brandenburg, ligt minder dan 20 km van de gemeente vandaan.

De belangrijkste bron van inkomsten is het toerisme, dat reeds in de DDR-periode, vanaf 1949, bloeide. Arendsee heeft de status van Staatlich anerkannter Luftkurort. Er zijn veel verblijfsmogelijkheden voor jong en oud, waaronder talrijke campings rondom de Arendsee.

Verder is de landbouw van betekenis, zowel de akkerbouw als de veeteelt. Enige LPG's uit de DDR-tijd zijn tot zeer grote, moderne agrarische bedrijven omgevormd.

Overige ondernemingen van meer dan regionale betekenis zijn o.a. Jackon, een fabriek van kunststof isolatiematerialen te Mechau met enkele honderden medewerkers en een internationale klantenkring, en een drankengroothandel te Kleinau.

Ten slotte is er een vrij groot aantal kleine ondernemingen gevestigd, die als lokaal midden- en kleinbedrijf kunnen worden beschouwd.

Zie ook: Arendsee (meer).

• 
  Traject v.m. spoorlijn Salzwedel-Arendsee
• 
  Voormalige spoorweghalte Harpe aan dit lijntje
• 
  Traject v.m. spoorlijn Stendal-Arendsee

Markgraaf Otto I van de Mark Brandenburg stichtte in 1183 aan de Arendsee een nonnenklooster van de orde der benedictijnen. De bijbehorende kloosterkerk werd tussen 1185 en 1240 gebouwd (kerkwijding in 1208). In deze tijd ontstond rondom dit klooster een nederzetting, waaruit het huidige stadje voortkomt. In 1457 verleende markgraaf en keurvorst Frederik II van Brandenburg stadsrechten aan Arendsee.

Keurvorst Joachim II Hector van Brandenburg, die na de Reformatie omstreeks 1540 in zijn machtsgebied de protestantse leer van Maarten Luther doorvoerde, liet het klooster in 1540 omvormen tot een evangelisch-luthers sticht voor adellijke dames. De kloosterkerk werd de lutherse stadskerk van Arendsee, en is dat nog steeds. In 1812 werd het sticht opgeheven. Tegenwoordig is circa 20% van de inwoners van de gemeente evangelisch-luthers en 2% rooms-katholiek. De overige 78% zijn lid van andere religieuze groeperingen, atheïst of wenst uit privacy-overwegingen over de godsdienstige opvatting geen informatie te verstrekken.

Gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) werd Arendsee zelf enige malen geteisterd door plunderende legerbendes. Een aantal tegenwoordig tot de gemeente behorende dorpen werden ook geplunderd of gebrandschat. In de 17e eeuw werd het gebied ook enige malen getroffen door pestepidemieën. In 1685 zonk de molen van Arendsee weg in het meer.

In de jaren-1820 werd het stadje Arendsee door een grote brand getroffen. Voor de wederopbouw mocht men stenen wegbreken uit de leegstaande kloostergebouwen, zodat deze tot een ruïne vervielen.

Vanaf de eerste jaren van de 20e eeuw ontwikkelde zich toerisme naar het meer Arendsee. Vanaf 1908 was het Luftkurort Arendsee per trein verbonden met o.a. Salzwedel; de spoorlijntjes, die station Arendsee aandeden, zijn wegens onvoldoende rendement sedert 1975 en 2004 gesloten. Het stationsgebouw werd tot woonhuis verbouwd en staat er nog.

Andere historische feiten van meer dan plaatselijke betekenis zijn, voor zover bekend, niet overgeleverd, ook niet uit de Tweede Wereldoorlog.

Van 1949 tot 1990 lag de gemeente in de DDR. De inwoners van enkele dorpen aan de noordwestkant van de gemeente hadden in die periode te maken met de beperkingen in bewegingsvrijheid, die een uitvloeisel waren van de ligging aan de Duits-Duitse grens.

• Het Haus des Gastes, een informatie- en concertgebouw, zoals veel Duitse kuuroorden die hebben, gevestigd in een voormalige school in het stadje
• Het meer Arendsee
• Van het voormalige klooster is een ruïne bewaard gebleven. Rondom deze ruïne vinden 's zomers openluchtconcerten en -toneelvoorstellingen plaats. De Kluthturm is een 15e-eeuwse klokkentoren op het kloosterterrein. De in romaanse stijl gebouwde voormalige kloosterkerk is bezienswaardig, o.a. vanwege een 14e-eeuws altaarstuk.
• Het plaatselijke Heimatmuseum staat naast de kloosterruïne. Het is gevestigd in een bijgebouw van het voormalige klooster, een voormalig hospitaal.
• Enige bossen in de gemeente lenen zich voor, ook lange, wandelingen.
• In de dorpjes binnen de gemeente Arendsee staan in totaal circa 20 oude vaak natuurstenen evangelisch-lutherse dorpskerken; enkele dorpjes zijn schilderachtig vanwege fraai, meer dan 100 jaar oud geboomte in de dorpskern en oude huizen en boerderijen. Zie de artikelen over de Ortschaften van Arendsee.
• Jaarlijks wordt in Arendsee het evenement Jugendfilmcamp gehouden. Het is een kamp voor jongeren (12-27 jaar), die belangstelling hebben voor de filmwereld en de beroepen van filmregisseur en -producer. Onder leiding van professionele acteurs, regisseurs en scenarioschrijvers kunnen de jongelui zelf experimenteren met het medium film.
• gustaf nagel liet omstreeks 1909 een klein spiritueel centrum bouwen bij Arendsee, waarvan een gedeelte vernielingen door nazi's en latere vandalen heeft doorstaan. Dit gustaf-nagel-areal staat er nog, wordt door een particuliere vereniging of stichting als cultuurmonument beheerd en kan worden bezocht.

• Michael Jacobi (Sanne, tegenwoordig gem. Arendsee, 1618 - Lüneburg, 19 oktober 1663), ook wel gespeld als Michael Jakobi, musicus en barokcomponist.
• gustaf nagel, eigenlijk: Gustav Nagel (geboren op 28 maart 1874 in Werben aan de Elbe, en overleden op 15 februari 1952 in het krankzinnigengesticht te Uchtspringe, gem. Stendal), natuurmens en -genezer, reizend prediker, te rekenen tot de Reformbeweging. Hij liet omstreeks 1909 een klein spiritueel centrum bouwen bij Arendsee, waarvan een gedeelte er nog staat. Dit gustaf-nagel-areal wordt door een particuliere vereniging of stichting als cultuurmonument beheerd en kan worden bezocht. Om zijn in de ogen van zeer velen bizarre, levenswijze (hij hing in een deel van zijn leven de zogenaamde vrije liefde en het naturisme aan en was vegetariër) en zijn afwijkende politieke uitingen werd hij door zowel de nazi's als later de DDR-communisten krankzinnig verklaard. Nagel streefde, zonder veel succes, naar een hervorming van de spelling der Duitse taal, o.a. zonder gebruik van hoofdletters, de letter v en de letter z.
• Jürgen Kurths (geboren op 11 maart 1953 in Arendsee), professor in de wis- en natuurkunde, internationaal befaamd als onderzoeker van zogenaamde complexe systemen in de systeemtheorie.

Sedert 2018 wordt een jumelage onderhouden met de in Polen gelegen plaats Wydminy.

• (de) www.luftkurort-arendsee.de/kultur/das-kloster-arendsee Webpagina gemeente Arendsee over het voormalige klooster en het Heimatmuseum
• (de) luftkurort-arendsee.de/kultur/gustavnagel Idem over gustaf nagel en zijn nalatenschap aan Arendsee
• (de) www.jugendfilmcamp.de Website Jugendfilmcamp

Zie de categorie Arendsee (Altmark) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.