21e eeuw

Overzicht van de jaren in en rond de 21e eeuw
Jaren 90 19901991199219931994 19951996199719981999
Jaren 00 20002001200220032004 20052006200720082009
Jaren 10 20102011201220132014 20152016201720182019
Jaren 20 20202021202220232024 20252026202720282029
Jaren 30 20302031203220332034 20352036203720382039
Jaren 40 20402041204220432044 20452046204720482049
Jaren 50 20502051205220532054 20552056205720582059
Jaren 60 20602061206220632064 20652066206720682069
Jaren 70 20702071207220732074 20752076207720782079
Jaren 80 20802081208220832084 20852086208720882089
Jaren 90 20902091209220932094 20952096209720982099
Jaren 00 21002101210221032104 21052106210721082109

De 21e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 21e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 2001 tot en met 2100. De 21e eeuw is de eerste eeuw van het 3e millennium.

Langjarige gebeurtenissen in de 21e eeuw

Mondiaal

  • Europese vluchtelingencrisis – grote migratiestromen uit onder meer Syrië, Afghanistan en Somalië richting Europa.
  • Terroristische aanslagen in New York en Washington (11 september 2001), in Madrid (11 maart 2004), op Bali (12 oktober 2002 en 1 oktober 2005), in Londen (7 juli 2005 en 21 juli 2005) en andere westerse doelen door islamistische jihadisten.
  • In 2002 ging het Internationaal Strafhof van start in Den Haag. Oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid kunnen worden vervolgd en bestraft als de verdachten komen uit de aangesloten landen of als de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties daarom vraagt. De meeste zaken van het Hof spelen zich af in Afrika, waardoor de weerstand in dat continent toeneemt. In juli 2019 wordt een vierde veroordeling uitgesproken, volgens velen een mager resultaat na zeventien jaar en vele miljoenen dollars aan onkosten.
  • Coronapandemie – vanaf 2020 is er een wereldwijde verspreiding van de ziekte COVID-19, dit leidt tot zeer ingrijpende gevolgen voor de samenleving. De veroorzaker is SARS-CoV-2, een voor de mens nieuw coronavirus, vermoedelijk afkomstig uit een dierlijke gastheer.
  • Opkomst van het populisme in de westerse wereld.
  • Cybercrime gaat een grote rol spelen in het internetverkeer. Hackers plaatsen gijzelsoftware op een pc of de servers van een bedrijf, en eisen losgeld om de gijzeling op te heffen. Er zijn verdenkingen tegen staten die dit middel toepassen als drukmiddel in conflictsituaties.
  • Er ontstaat tussen de landen van de wereld een run op zeldzame aardmaterialen, die veel toepassingen kent in veel technologieën. China ontwikkelt zich tot een economische grootmacht, omdat het de grootste voorraad van zeldzame aardmaterialen bezit in de wereld. Dit leidt ertoe dat de Verenigde Staten op gespannen voet gaat leven met China. Vanaf begin 21e eeuw is de interesse in diepzeemijnbouw (DZM) weer aangewakkerd. Groeiende vraag naar metalen in China, India, Japan en Korea zorgt ervoor dat deze landen op zoek gaan naar alternatieve manieren om deze metalen te ontginnen.
  • Vanwege het ongebreidelde kapitalisme, maar ook door wanbeleid en oorlog neemt de economische ongelijkheid tussen rijk en arm toe.

Europa

  • Bij de eeuwwisseling komt in Rusland Vladimir Poetin aan de macht. Hij staat wantrouwig tegenover de Europese bedoelingen in Oost-Europa en begint een confrontatiepolitiek. Zijn regering wordt steeds autoritairder, de oppositie en de media worden onderdrukt.
  • In 2004 krijgt de Europese Unie er in één klap, tien nieuwe leden bij, in 2007 nog eens twee en in 2013 Kroatië als voorlopig laatste. Doordat in 2016 de Britten kiezen voor Brexit, schuift de Unie een stuk op naar het oosten. Naast een noord-zuid tegenstelling ontstaat er een oost-west antagonie, terwijl de besluitvorming in de raden en commissie van 27 leden hierdoor moeizamer verloopt.
  • Ook de NAVO breidt uit naar het oosten met een aantal nieuwe leden die door het recente verleden zeer anti-Russisch gezind zijn. Rusland voelt zich bedreigd en trekt zich terug uit het geregeld overleg met de NAVO.
  • De annexatie van de Krim door Rusland en de Oorlog in Oost-Oekraïne, die volgen op Euromaidan – de protesten in Oekraïne tegen de regering van president Viktor Janoekovytsj naar aanleiding van diens niet-ondertekening van het associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne.
  • Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens velt in het begin van de 21e eeuw enkele opmerkelijke arresten, schijnbaar in het voordeel van criminelen en terreurverdachten. Dit leidt in de lidstaten, en met name in Groot-Brittannië, tot veel kritiek, en het afkalven van het draagvlak voor het Hof. In 2012 wordt, onder impuls van de Britten, het principe van subsidiariteit en appreciatiemarge (van de lidstaten) expliciet in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ingeschreven. Vanaf 2010 blijkt het Hof zich dan ook terughoudender op te stellen, en minder gemakkelijk te oordelen tegen de nationale overheden. Ook de komst van enkele conservatievere rechters speelt hierin mee.

Midden-Oosten

Afrika

Azië

  • De oorlog in Afghanistan onder de naam Operation Enduring Freedom begint in oktober 2001, als de legers van de Verenigde Staten en hun bondgenoten de Talibanregering in Afghanistan aanvallen. Dit is een direct gevolg van de aanslagen van 11 september op meerdere doelen in de Verenigde Staten. Achter de aanslagen zit Al Qaida. Het Taliban-regime in Afghanistan biedt een thuis aan deze organisatie.
    • Het Taliban-regime is vrij snel verslagen, hoewel Osama bin Laden, de leider van Al Qaida, weet te ontsnappen. Onder leiding van Hamid Karzai wordt een nieuwe Afghaanse regering geïnstalleerd en een nieuwe grondwet opgesteld. Meer dan 5 miljoen vluchtelingen keren terug naar hun woonplaats.
    • De verdreven strijders van de Taliban proberen jarenlang het nieuwe bewind omver te werpen vanuit hun basis in Pakistan, na de vernietiging van hun bolwerken in Afghanistan. Hierdoor blijven de gevechtshandelingen veel langer duren dan aanvankelijk was voorzien. Ook de dood van Bin Laden in mei 2011 maakt geen einde aan de gevechten.
    • De leiders van de NAVO-landen kiezen in 2012 voor een strategie die erop gericht is het land binnen een paar jaar te verlaten, waarna het Afghaanse leger en de Afghaanse politie de taken van de coalitietroepen volledig moeten overnemen. Als de Taliban vervolgens grote delen van het land herovert, sluit president Trump buiten de Afghaanse regering om een akkoord om het land te verlaten. De bondgenoten volgen, en op 1 mei 2021 begint de westerse aftocht. Het land wordt binnen een paar maanden weer volledig overgenomen door de Taliban.
  • Na demonstraties en rellen in 2019, wordt de de facto democratie in HongKong afgeschaft.

Innovatie

Wetenschap

  • Rond het jaar 2000 toont de bestudering van supernova's het bestaan van een verschijnsel als donkere energie aan.
  • Steeds meer exoplaneten in het heelal worden ontdekt. Een zoektocht naar een exoplaneet in de bewoonbare zone begint.
  • In 2004 wordt het bestaan van grafeen aangetoond, waarna de ontwikkeling van 2D materialen op gang komt.
  • Verschillende ruimtesondes worden naar de planeet Mars gestuurd om het oppervlak ervan te onderzoeken.
  • In 2012 wordt met de Large Hadron Collider het bestaan van het Higgsboson aangetoond.
  • De door Albert Einstein voorspelde zwaartekrachtgolven worden voor het eerst ontdekt door de LIGO-detector in 2015. Dit opende de mogelijkheid om op een nieuwe manier het heelal te bestuderen.

Technologie

Ruimtevaart

  • Het bedrijf SpaceX wordt opgericht door Elon Musk, dat voorziet in de behoefte van satellietlanceringen van verschillende landen.
  • NewSpace belichaamt het Amerikaanse streven de ruimtevaart te privatiseren. Innovatieve start-ups ontwikkelen zich onder leiding van machtige ondernemers tot concurenten (of opvolgers?) van de NASA. Bekende namen zijn SpaceX, Blue Origin, Virgin Galactic en Firefly Aerospace.

Gezondheidszorg

  • Het aantal dodelijke gevallen van malaria wordt met ruim 60% teruggedrongen. In 2017 komt een vaccin op de markt.[1]
  • In 2019 is er in China een uitbraak van COVID-19, veroorzaakt door het coronavirus SARS-CoV-2. Het virus verspreidt zich en leidt tot een pandemie waarbij honderden miljoenen mensen over de gehele wereld besmet raken. In reactie daarop worden er in korte tijd verschillende coronavaccins ontwikkeld door meerdere landen om de pandemie te stoppen. Dit blijkt effectief te werken, wat mondiaal het besef van de noodzaak van de snelle ontwikkeling vaccins aanwakkert.
  • Opkomst van de weefseltechnologie. De stamceltherapie, kweekvlees en het 3D-printen van organen doen hun intrede.

Ruimtelijke ontwikkeling

Stad en land

  • Wereldwijd verdubbelt in twintig jaar het aantal kamelen. Deze dieren kunnen goed tegen hitte en droogte, eten gras ook als het is verdord en kunnen als het moet een week zonder water. Ze worden in plaats van koeien gehouden voor hun melk.[2]
  • Ten gevolge van de stikstofcrisis mogen er in Nederland minder woningen worden gebouwd. Er ontstaat een hardnekkige woningnood. Hiertegen vinden in 2021 de eerste protesten plaats.
  • Op de daken van steeds meer huizen en gebouwen worden er zonnepanelen geplaatst. Omdat dit leidt tot een reductie van de CO2-emissie, wordt het door regeringen gesubsidieerd.
  • Om te voldoen aan milieuverdragen worden er steeds meer windmolenparken aangelegd. Voor het eerst worden er windmolenparken op zee gebouwd.
  • Na de overstromingen en andere wateroverlast in de laatste decennia van de 20e eeuw is men zich gaan bezinnen op de aanpak van waterbeheer. De voorziene klimaatverandering zou een ander beheer vereisen, omdat de grotere regenval op sommige momenten tot een zodanige peilverhoging van rivieren zou kunnen leiden dat overstromingen onvermijdelijk worden. Om het water op te vangen worden er op verschillende plaatsen in Nederland gebieden aangewezen die permanent of tijdelijk als opvanggebied van water kunnen dienen. In het begin van de 21e eeuw zijn verscheidene van deze waterbergingen aangelegd.

Natuur en milieu

  • Dankzij beschermingsmaatregelen herstellen zich populaties van toppredatoren als de wolf, de Iberische lynx en de Siberische tijger. Maar over het algemeen raakt de fauna over de wereld steeds meer in het nauw door de menselijke overbevolking.
  • Sterke terugloop van het aantal weidevogels in Nederland, vooral als gevolg van de verdroging van het landschap. Voor de zware landbouwmachines wordt de grondwaterstand laag gehouden, waardoor drassige weilanden schaars worden.
  • Klimaatverandering door de opwarming van de Aarde krijgt meer aandacht. In 2015 sluiten alle leden van de Verenigde Naties het Akkoord van Parijs, een bindend akkoord met als doel de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot ver onder de twee graden.
  • Sinds 2000 is de plasticsoep in de oceanen het onderwerp van wetenschappelijke studie. Ook wordt het gebied vaak in de media genoemd als een voorbeeld van zeevervuiling.

Economische ontwikkelingen

Sociaal-economisch

  • Het einde van de 20e eeuw luidt het begin in van het tijdperk van de nieuwe economie. Voorheen geldende uitgangspunten van de kapitalistische economie verliezen aan betekenis. De industriële massaproductie van goederen blijft belangrijk, maar de toekomst lijkt te liggen bij de informatie-economie en het internet. In de nieuwe economie bepaalt, zo is de verwachting, niet langer schaarste aan goederen, zoals grondstoffen en industriële eindproducten, de prijs. Waardecreatie ontstaat voornamelijk door de mogelijkheid van verspreiding via het wereldwijde web. De goederen van de nieuwe economie zijn dus in de eerste plaats communicatiemiddelen, zoals telefoon, e-mail en de sociale media, omdat deze wereldwijde toegang garanderen.
  • Vanaf 2000 wordt nagedacht over de naderende vergrijzing. Er worden maatregelen getroffen om het gebruik van vervroegde uittreding (VUT) en prepensioen te beperken. Tijdens de kredietcrisis verslechtert de financiële huishouding van de Europese landen zo sterk, dat de historische pensioenleeftijd van 65 jaar moet worden losgelaten. Dit leidt tot veel onrust en protest, vooral onder degenen met de fysiek zwaarste beroepen.

Arbeid en bedrijven

Maatschappij

Belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen

  • Het internet ontwikkelt zich van digitale infrastructuur voor wetenschappelijke instellingen tot een communicatieplatform van miljarden mensen. E-mail wordt de gangbare vorm van postuitwisseling, streaming van audio (Spotify) en video (Netflix gaan het medialandschap beheersen. Wikipedia maakt de papieren encyclopedie overbodig. Het gebruik van internet leidt wel tot ontlezing en kan leiden tot internetverslaving.
  • Het woke-denken vat post op Amerikaanse universiteiten als gevolg van een groeiend bewustzijn van racisme en sociale ongelijkheid. Gebeurtenissen zoals de dood van Michael Brown (2014) en George Floyd (2020) en de opkomst van de Black Lives Matter-beweging hebben deze ontwikkeling verder versterkt.

Cultuur

Amusement

Oorlog

Overzichten van de 21e eeuw

Grote natuurrampen in de 21e eeuw

Belangrijke personen in de 21e eeuw

Barack Obama, de 'eerste zwarte president'[3] van de Verenigde Staten

Politiek, religie en maatschappij

In Nederland

In België

Technologie

Zie de categorie 21st century van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.