Zwart - Afro-Europese literatuur uit de Lage Landen

Zwart - Afro-Europese literatuur uit de Lage Landen
Redacteur Vamba Sherif en Ebissé Wakjira
Land Vlag van Nederland Nederland
Oorspronkelijke taal (nl)
Uitgever Atlas Contact
ISBN 9789025451547
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Zwart - Afro-Europese literatuur uit de Lage Landen is een boek met verhalen en essays onder redactie van Vamba Sherif en Ebissé Wakjira, gepubliceerd in 2018 door uitgeverij Atlas Contact.[1] De bundel bevat werk van Afro-Europese schrijvers uit Nederland en België met een "grote diversiteit in gender, leeftijd, politieke voorkeur en etnische en culturele achtergrond",[2] sommige schrijvers zijn in Nederland of België geboren, andere kwamen hier als adoptiekind, student of op de vlucht.

Inhoud

Naast een inleiding door Wakjira en Sherif bestaat het boek uit de volgende bijdragen:

  1. Simone Atangana Bekono: Begrafenis
  2. Neske Beks: Gemengd gevoel
  3. Heleen Debeuckelaere: Het trauma van een ander
  4. Nozizwe Dube: Navigeren tussen twee werelden
  5. Clarice Gargard: Wat als de hand die je voedt ook een wapen is
  6. Dalilla Hermans: Zwarte gedachten
  7. Sabrine Ingabire: Het kleine magere meisje
  8. Kiza Magendane: Wij zijn meer dan onze kleur
  9. Ahmad Al Malik: De hond Bobby en De tank
  10. Alphonse Muambi: Vertrekken naar het buitenland is klimmen in de boom
  11. Munganyende Hélène Christelle: Paris Noir
  12. Olave Nduwanje: Imana ikurinde
  13. Melat G. Nigussie: Liefde in tijden van racisme
  14. Seada Nourhussen: Geen goed nieuws
  15. Anousha Nzume: Drop the world
  16. Olivia U. Rutazibwa: Bruine vrouwenlijven
  17. Vamba Sherif: Flamboyante bomen
  18. Babah Tarawally: Het aanzoek
  19. Chika Unigwe: Anekdotes om rond de tafel te vertellen

Aanleiding

Wakjira werkte als redacteur non-fictie bij Amsterdam University Press (AUP). Uitgeverij Atlas Contact benaderde haar met het plan om een bundel samen te stellen met werk van zwarte auteurs. Ze nam het aanbod aan en focuste op schrijvers met een voorouders uit Afrika ten zuiden van de Sahara ('sub-Sahara'), omdat daar weinig aandacht aan werd besteed.[3][4] "Afrikaanse auteurs doen het heel goed op de internationale boekenmarkt, maar zelf op zoek gaan naar Nederlandse schrijvers van Afrikaanse komaf, gebeurt niet. (...) wat als universeel gezien wordt is een bepaalde manier van schrijven."[4] Volgens Anousha Nzume wordt je in Nederland als schrijver langs de meetlat gelegd van Nederlandse auteurs als "Reve of als W.F. Hermans", en bij de boekpresentatie vroeg ze zich hardop af: "Hoezo moeten we allemaal schrijven als witte mannen uit de jaren '50?"[3]

Schrijfster en historica Heleen Debeuckelaere zei: "Dankzij dit boek kunnen wij diep gaan en hoeven we niet langer rekening te houden met de wensen van een wit publiek. Want dat is toch wat de meesten van ons ervaren als ze voor klassieke kranten en tijdschriften schrijven. Op de redacties werken amper gekleurde mensen, wat maakt dat wij moeten beantwoorden aan een vooropgesteld idee van journalistiek."[5]

Politoloog en politicus Kiza Magendane zei: "over vijftig jaar moet deze bundel overbodig zijn, omdat het normaal zal zijn dat zwarte schrijvers niet in het 'hokje' zwart gebundeld worden en geen beschouwingen over hun lichaam zullen geven. Wij zijn meer dan onze kleur."[5]

Munganyende Hélène Christelle beschouwt "Afropees zijn [als] een meerdeligheid, die ik als vloek en als zegen zie".[3]

In OneWorld schreven hoofdredacteur Seada Nourhussen en Quinsy Gario over het rondetafelgesprek van tien van de auteurs van de bundel in het Humanity House in Den Haag.[3]

Presentatie

De boekpresentatie was op 1 februari 2018 in TivoliVredenburg.[6][7][8] Verschillende auteurs, onder wie Olave Nduwanje, lazen hun bijdrage aan de bundel voor, en de auteurs gingen ook met elkaar in gesprek, met als gespreksleider Anousha Nzume.[4]

Op 31 maart 2018 was er een symposium over de literaire wereld en Afro-Europese literatuur uit de lage landen, waarbij enkele auteurs van Zwart in gesprek gingen over het boek en hun stukken uit het boek voordroegen.[9]

Ontvangst

Verschillende recensenten waren positief over Zwart.

In De Standaard ontving het boek vier sterren.[10] Recensent Matthijs de Ridder schreef: "Zwart is een belangrijk boek. (...) Gezamenlijk presenteren ze geen literair programma, maar een realiteit: (...) systemisch racisme. (...) [A]ls witte mens kun je je niet alleen moeilijk voorstellen hoe het leven eruitziet zonder al die privileges, je bent zo geprivilegieerd dat je je buiten de discussie denkt te kunnen plaatsen."[11]

Iris Pronk schreef in Trouw dat de bundel "fris en interessant" was. Het verhaal van Nduwanje vond ze "een van de sterkste van de bundel".[12]

VPRO Boeken schreef over de bundel: "Dat maakt de verhalen – fictie én non-fictie – van deze schrijvers gelaagd, grenzeloos en uitermate urgent. De bijdragen in deze bundel zijn vrijgevochten, geëngageerd en geestig, net als de schrijvers, en tonen eens en voor altijd dat zwartzijn veel meer is dan alleen kleur."[13]

Koen Vidal van De Morgen vond het een "sterk boek".[5]

In haar recensie in NRC verwees Toef Jaeger, net als Wakjira en Sherif in de inleiding van de bundel, naar W.E.B. Du Bois; ze noemt het concept 'dubbel bewustzijn', de ervaring van onderdrukte, overheerste groepen dat ze zich niet alleen bewust zijn van zichzelf, maar ook altijd "naar zichzelf kijken door de ogen van een witte, racistische maatschappij", waarbij ze zichzelf afmeten aan het oordeel van een maatschappij die op hen neerkijkt. Du Bois beschreef dit fenomeen voor het eerst in zijn boek The Souls of Black Folk uit 1903, over de ervaring van hem zelf en andere Afro-Amerikanen.[14] Volgens Jaeger gaat het boek Zwart "grotendeels over vervreemding en hoe het is om altijd als 'de ander' gezien te worden".[14]

Columnist Jamal Ouariachi noemde de bundel in Vrij Nederland "ongestructureerd en wankel geformuleerd" en een "racistisch pamflet" en hekelde "die obsessie met het eigen zwart-zijn, dat gebrek aan verbeelding, de morele superioriteit, dat onvermogen buiten de eigen belevingswereld te treden, die onverhulde afkeer van alles wat wit is (...)".[15]

Volgens Malika Soudani in De Reactor is "de verbinding met en de loyaliteit aan twee landen en twee culturen, waar migranten en multiraciale wereldbewoners mee te maken hebben (gehad), een terugkerend thema (...) [en] een van de meest gevoelige onderwerpen binnen het 'racismedebat' dat hunkert naar meer nuance. Er kunnen nog honderden boeken over bijgeschreven worden, maar deze bundel is een heel sterk begin".[2] Volgens Soudani komt in verschillende bijdragen een vermoeidheid naar voren die te maken heeft met "het constant moeten uitleggen en onderbouwen van hun 'zwarte perspectief' op het racismedebat", waarbij er al jaren nauwelijks iets verandert op het gebied van racisme.[2]

Wim Bossema van de Volkskrant vond het een "rijke bundel", waarin de verschillen tussen de bijdragen groot zijn: "roerende ego-documenten staan naast polemische essays en literaire verhalen van meer ervaren schrijvers".[16] Aan het eind van het jaar zette de Volkskrant het boek in een lijst met de 51 beste boeken van 2018.[17]

Appendix

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.