Zelfportret (rubriek)

Zelfportret is een interviewrubriek in het Nederlandse opinietijdschrift HP/De Tijd, die sinds maart 1997 wordt gepubliceerd. De rubriek geldt als een van de langstlopende en best gelezen rubrieken in de geschiedenis van het blad. Inmiddels zijn ruim 850 bekende Nederlanders voor deze rubriek geïnterviewd.^[1]

De rubriek werd in 1997 bedacht door toenmalig hoofdredacteur Henk Steenhuis en adjunct-hoofdredacteur Bert Bukman. Het eerste interview verscheen in maart 1997 met supermarktketeneigenaar Albert Heijn. Het concept bestaat uit het interviewen van bekende Nederlanders aan de hand van een vragenlijst gebaseerd op de beroemde questionnaire die de Franse schrijver Marcel Proust (1871-1922) ooit invulde. Bukman en Steenhuis selecteerden vragen uit de oorspronkelijke lijst en vulden deze aan met eigen vragen, tot een totaal van circa 25 vragen.

Tijdens een interview, dat ongeveer drie uur duurde, onderwierpen de interviewers hun gesprekspartner aan vragen als "Wie zijn uw helden?", "Wat is uw huidige gemoedstoestand?", "Welke eigenschappen waardeert u in een man/vrouw?" en "Bent u monogaam?". De interviews leverden circa 15.000 woorden op, die vervolgens werden geredigeerd tot ongeveer 800 woorden voor publicatie. Bladendokter Rob van Vuure doopte 'Zelfportret', samen met 'Anybody' in de Viva en 'Buis & haard' in de VARAgids, tot de beste tijdschriftrubrieken van Nederland.

De vragenlijst die aan de rubriek ten grondslag ligt, werd niet door Proust zelf bedacht. Op vijftienjarige leeftijd vulde Proust op verzoek van zijn vriendin Antoinette Faure, dochter van de latere Franse president Félix Faure, een voorgedrukte vragenlijst in uit haar bekentenissenalbum. Dit document werd in 1924, twee jaar na Prousts dood, teruggevonden door Faures zoon, psychoanalyticus André Berge, die het publiceerde in het literaire tijdschrift Les Cahiers du Mois.

In de decennia daarna legden tijdschriften in Frankrijk, Duitsland (Frankfurter Allgemeine), het Verenigd Koninkrijk (The Guardian), Frankrijk (Le Figaro, Vanity Fair) en de Verenigde Staten de vragenlijst voor aan schrijvers en intellectuelen. HP/De Tijd was het eerste Nederlandse blad dat een dergelijke rubriek invoerde.

Door de jaren heen hebben verschillende journalisten interviews gemaakt voor de rubriek, onder wie Martin Bons, Lisa Bouyeure, Bert Bukman, Mirjam Eeken, Sjoerd Hartholt, Ad Fransen, Tom Kellerhuis, Nick Muller, Robbert van Rijswijk, Henk Steenhuis, Tristan Theirlynck, Kevin van Vliet, Liesbeth Wytzes en Renate van der Zee.

Tot de geïnterviewden behoren onder anderen:

Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de rubriek verscheen in februari 2022 de bloemlezing Zelfportret: Persoonlijke vragen aan negentig Bekende Nederlanders. Het boek werd samengesteld door Felix Huygen en Nick Muller en uitgegeven door Uitgeverij Balans. De bundel bevat een selectie van 90 interviews uit de bijna 850 gepubliceerde Zelfportretten, gekozen op basis van opvallende persoonlijkheden, tijdloze relevantie en verrassende antwoorden.^[2]

Daarnaast publiceerden Henk Steenhuis en Bert Bukman in 2018 Volgens Proust: Leer jezelf kennen in 61 vragen (Meulenhoff), een boek waarin lezers zelf de uitgebreide Proust-vragenlijst kunnen invullen.