Zeldenrust (Nijmegen)

De veerpont Zeldenrust was een vaste verbinding in de vorm van een gierpont over de Waal tussen aan de ene kant het lager gelegen deel van het centrum van Nijmegen en aan de andere kant Lent, dat destijds een zelfstandig dorp was. Deze verbinding over de rivier was vooral van groot belang voor de economische bloei en welvaart van de Nijmeegse Benedenstad.

Deze gierpont heeft bijna drie eeuwen bestaan en volop dienst gedaan. Uiteindelijk werd Zeldenrust opgeheven in 1936, toen de Waalbrug eindelijk gereedkwam en een gierpont over de Waal dus niet meer nodig was.

De gierbrug kwam tot stand in 1657. Het ontwerp was van de hand van Hendrik Heuck (naar wie later nog de Hendrik Heucksteiger is vernoemd), en het was voor die tijd een enorme technologische vernieuwing. De "brug" bestond uit twee min of meer identieke schepen die door middel van een vlonder aan elkaar waren bevestigd en ook met een lange kabel in het midden van de rivier waren verankerd. De oversteek over de Waal gebeurde door middel van gieren, waarbij met de stroom werd meebewogen. Aan de overkant bij Lent was ook een aanlegsteiger.^[1]

Zeldenrust was van grote economische betekenis voor de Benedenstad, die in hoge mate dankzij deze transportmogelijkheid over de rivier eeuwenlang meer welvaart en economische bloei kende dan de Bovenstad (tegenwoordig is deze situatie precies omgedraaid).

Aanvankelijk legde de veerpont aan bij de Veerpoort, die zodoende ook deze naam kreeg. Later werd de aanlegsteiger van Zeldenrust verplaatst, deze kwam nu in de buurt van de Lage Markt te liggen.^[2]:23

De pont is in de loop der tijd meerdere keren geheel vervangen, waarbij hij werd gemoderniseerd en comfortabeler gemaakt.^[2]:13

Einde

In 1911 besloot de Nijmeegse gemeenteraad dat er ook een permanente gewone verkeersbrug over de Waal moest komen (inmiddels was er toen al een spoorbrug). De belangrijkste reden was het fors toegenomen rivierverkeer, waardoor het varen met de veerpont te riskant was geworden. Bovendien zou de bouw van een nieuwe brug veel extra werkgelegenheid opleveren en met name goed zijn voor de verdere ontwikkeling van de Bovenstad. Nadat de plannen ervoor eerst meerdere keren waren aangepast (en mede door de Eerste Wereldoorlog enige vertraging hadden opgelopen) werden de plannen voor de nieuwe Waalbrug in 1930 definitief goedgekeurd. In datzelfde jaar werd de traditionele gierpont vervangen door een motorpont, die nog een paar jaar werd gebruikt.^[2]:13

De Waalbrug kwam in 1936 uiteindelijk gereed en werd op 16 juni van dat jaar officieel geopend.^[3] Leden van de studentenvereniging Carolus Magnus namen met een ludieke actie afscheid van Zeldenrust (die na bijna drie eeuwen dienst nu dan eindelijk "rust kreeg"): ze verbrandden aan de vooravond van de officiële opening van de Waalbrug een nagemaakt model van de oude pont.^[4][5]

De pont werd hierna toch nog heel even opnieuw in gebruik genomen, namelijk na de Duitse aanval op Nederland van 10 mei 1940, waarbij de Waalbrug door de Nederlandse genie deels werd opgeblazen teneinde te verhinderen dat de Wehrmacht de brug snel kon oversteken.^[6]

• 
  Ansichtkaart waarop Zeldenrust is uitgebeeld
• 
  De Spoorbrug Nijmegen met de varende veerpont (ca. 1905-1915)
• 
  Vluchtende troepen op de gierbrug worden beschoten tijdens het beleg van 1794

Bronnen, noten en/of referenties

1. ↑ Veerdienst over de Waal, Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
2. 1 2 3 Brinkhoff, J. (2004). Nijmegen verleden tijd. Elmar B.V., Rijswijk. ISBN 90-389-1529-2.
3. ↑ Nijmegen. Geschiedenis van de oudste stad van Nederland (deel 3). Inmerc, Wormer, "Negentiende en twintigste eeuw", pp. 527-528. ISBN 90 6611 2301.
4. ↑ IN MEMORIAM "DE ZELDENRUST". HALF NIJMEGEN BIJ DE PLECHTIGE CREMATIE VERTEGENWOORDIGD, noviomagus.nl
5. ↑ Bron Gierpont "De Zeldenrust", Geschiedenislokaal 024
6. ↑ De gierpont 'Zeldenrust, noviomagus.nl

Mediabestanden

Zie de categorie Gierbrug Nijmegen van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.