Windmotoren in Friesland

In Friesland staan verschillende windmolens van het type windmotor, ook Amerikaanse windmotor genoemd, om ze te onderscheiden van traditionele Nederlandse windmolens.

Vanaf het begin van de jaren twintig werden in toenemende mate Amerikaanse windmotoren voor het bemalen van polders ingezet. Traditionele windmolens werden bijna niet meer gebouwd en de bestaande molens raakten in verval. Na circa 1930 echter kwam een einde aan het tijdperk van windbemaling, toen windmolens, zowel de traditionele als de windmotor, werden opgevolgd door elektrische gemalen. Ook windmotoren raakten vervolgens in onbruik. Van de enkele honderden die in Friesland zijn gebouwd, resteren nog ongeveer vijftig. De meeste daarvan verkeren in slechte staat, al heeft ruim een dozijn ervan de status van rijksmonument. Slechts een gering aantal is nog bedrijfsvaardig.

Evenals traditionele molens worden ook windmotoren soms gerestaureerd en weer bedrijfsvaardig gemaakt. Enkele zijn elders opnieuw ingezet.

Een groot verschil met een traditionele molen is het feit dat een Amerikaanse windmotor een of twee windvanen heeft, waarmee hij zichzelf op de wind kan richten. Hij hoeft dus niet door een molenaar in de wind te worden gedraaid. De grotere windmotor heeft twintig tot dertig bladen, een betonnen onderbouw en een platform. De meeste zijn van het merk Herkules Metallicus van de Vereinigte Windturbine Werke AG te Dresden en werden in Nederland geïmporteerd door R.S. Stokvis.^[1] De middelgrote windmotor heeft tien tot twintig bladen. Ze zijn meestal uitgevoerd met een platform en van het merk Record. Het kleinere type heeft vier bladen. Veel van deze kleine en middelgrote windmolens werden geproduceerd door de windmotorenfabriek Gebr. Bakker te IJlst. Ook Lubbert van der Laan uit Garijp was een belangrijke producent van de Amerikaanse windmolen. Na de oorlog werd het bedrijf uitgeoefend door zijn zonen Jelle en Tije.

• Stichting Windmotoren Friesland