WEMAL

De Werkgroep Middelnederlandse Artesliteratuur (WEMAL) was een wetenschappelijke werkgroep om het onderzoek op het gebied van artesliteratuur te stimuleren en artesteksten voor een breed publiek toegankelijk te maken.

Achtergrond

Artesteksten zijn instructieve teksten die bedoeld zijn om kennis over te dragen (ook bekend als wetenschaps- of vakliteratuur) en mede hierdoor een belangrijke bron van informatie over de leef- en denkwereld van de Middeleeuwen. In de Middeleeuwen werden deze artesteksten ondergebracht in drie categorieën: artes liberales (de vrije kunsten), artes mechanicae (het handwerk) en artes magicae (tovenarij en waarzegkunsten). Ze handelen over uiteenlopende zaken als grammatica, astronomie, biologie, architectuur, geneeskunde, zeevaart, landbouw, aardrijkskunde, alchemie, magie en een groot aantal andere onderwerpen.

Artesteksten kunnen vanuit verschillende disciplines en invalshoeken worden bestudeerd. Zowel medioneerlandici, historici, medici, medisch historici, wetenschapshistorici, wiskundigen, sociologen, codicologen als andere, al dan niet beroepsmatig geïnteresseerden, houden zich met artesonderwerpen bezig.

Geschiedenis

Oprichting

WEMAL werd in 1999 opgericht door Orlanda Lie, Erwin Huizenga en Lenny Veltman.

Toen in 1989 het monumentale Repertorium van de Middelnederlandse artesliteratuur[1] van hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel en grondlegster van het Middelnederlandse artesonderzoek Ria Jansen-Sieben verscheen, nam de belangstelling voor Middelnederlandse artesliteratuur langzaam maar gestaag toe. Er werden proefschriften geschreven gewijd aan de Middelnederlandse artesliteratuur (Annelies van Gijsen, Utrecht 1989[2]; Erwin Huizenga, Groningen 1997[3]; Veerle Fraeters, Leuven 1999[4]) en er verscheen een belangwekkend compendium van Middelnederlandse magische teksten[5] van de Gentse onderzoeker Willy L. Braekman (1997). Deze ontwikkeling kreeg met de oprichting van WEMAL een belangrijke impuls. In 2014 bestond WEMAL uit een honderdtal leden uit verschillende vakgebieden. Zij wisselden ideeën uit, vormden subgroepen die publicaties voorbereidden en werkten aan tekstuitgaven die het Middelnederlandse artesonderzoek nieuwe impulsen gaven. Voor de publicaties die onder de vleugels van WEMAL ontstonden, werd een nieuwe reeks gestart: Artesliteratuur in de Nederlanden.

Vanaf 1999 verzorgde WEMAL een aantal (populariserende) publicaties in de vorm van monografieën, bloemlezingen, (digitale) edities met woordverklaringen en vertalingen, aanvullingen op het Repertorium van de Middelnederlandse artesliteratuur en de artesbibliografie (tot en met 2020).[6] In de reeks Artesliteratuur in de Nederlanden was er onder meer aandacht voor de Middelnederlandse encyclopedische traditie, de maatschappelijke context van Middelnederlandse chirurgische verhandelingen, de overdracht van geleerde (Latijnse) kennis in de Middelnederlandse vrouwengeneeskunde (Liber Trotula en de Secreta Mulierum) en interdisciplinaire samenwerking (zie Bibliografie).

Overige activiteiten

Vanuit WEMAL werden ook initiatieven genomen om de wisselwerking tussen onderzoek en onderwijs te bevorderen en academische kennis toegankelijk te maken voor een breed publiek. Speciale onderzoekcolleges stelden studenten in de gelegenheid hun onderzoeksresultaten samen met wetenschappers uit binnen- en buitenland aan een breed publiek te presenteren in de vorm van, bijvoorbeeld, tentoonstellingen (2001 en 2005) en een eendaagse handschriftententoonstelling met symposium in samenwerking met de vooraanstaande Amerikaanse mediëvist-historica Monica Green (2007). Ook werden masterscripties over de Middelnederlandse vrouwengeneeskunde uitgewerkt tot digitale edities en publicaties (J. Hulsker en B. Glas).

Afsluiting

In 2025 kwam er na 25 jaar een eind aan de activiteiten van WEMAL.

De WEMAL-website wordt gearchiveerd en duurzaam opgeslagen door de KB Webarchivering. De archiefversie van WEMAL blijft raadpleegbaar via de website van de Koninklijke Bibliotheek. De digitale edities[7] die vervaardigd zijn door WEMAL blijven beschikbaar via het Huygens Instituut, de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) en het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT).

Bibliografie

Artesliteratuur in de Nederlanden

  • Deel 1: E. Huizenga, O.S.H. Lie & L.M. Veltman (red.), Een wereld van kennis. Bloemlezing uit de Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum 2002.
  • Deel 2: E. Huizenga, Tussen autoriteit en empirie. De Middelnederlandse Chirurgieën in de veertiende en vijftiende eeuw en hun maatschappelijke context. Hilversum 2003.
  • Deel 3: O.S.H. Lie & J. Reynaert (red.), Artes in context. Opstellen over het handschriftelijk milieu van Middelnederlandse artesteksten. Hilversum 2004.
  • Deel 4: S. Bogaart, Geleerde kennis in de volkstaal. Van den proprieteyten der dinghen (Haarlem 1485) in cultuurhistorisch perspectief. Hilversum 2004.
  • Deel 5: O.S.H. Lie (eindred.) e.a. Het boek van Sidrac. Een honderdtal vragen uit een middeleeuwse encyclopedie. Hilversum 2006.
  • Deel 6: O.S.H. Lie & L.M. Veltman (red.), Kennis-Maken. Een bloemlezing uit de Middelnederlandse artesliteratuur. Hilversum 2008.
  • Deel 7: O.S.H. Lie & W. Kuiper, The Secrets of Women in Middle Dutch. A bilingual edition of Der vrouwen heimelijcheit in Ghent University Library MS 444. Translation by T. Summerfield. Hilversum 2011.
  • Deel 8: A. van Leerdam, O.S.H. Lie, M. Meuwese & M. Patijn (red.), Kennis in beeld. Denken en doen in de middeleeuwen. Hilversum 2014.
  • Deel 9: L. Jongen & N. Klunder, Een middeleeuwse vraagbaak. De Artes-Lucidarius in het Londense handschrift (British Library, Ms. Add. 10286). Hilversum 2021.
  • Deel 10: O.S.H. Lie, L. Jongen & W. Engelbrecht, Een Utrechtse almanak uit de Late Middeleeuwen. Tekstuitgave en vertaling van Codex W2 (Herzog August Bibliothek (Nedersaksen), Cod. Guelf. 18.2 Aug. 4˚ . Ingeleid, kritisch weergegeven, hertaald en van commentaar voorzien. In samenwerking met K. Broekhuijsen & J.A.A.M. Biemans. Hilversum 2024.

Referenties

  • R. Jansen-Sieben, Repertorium van de Middelnederlandse artes-literatuur. Utrecht 1989.
  • R. Jansen-Sieben, Aanvullingen op het Repertorium, W-mail 2001, 2002/1, 2002/2, 2003/1, 2003/2, 2004/1, 2004/2
  • W.L. Braekman, Middeleeuwse witte en zwarte magie in het Nederlands taalgebied. Gecommentarieerd compendium van incantamenta tot eind 16 de eeuw. Gent 1997.
  • J.E. van Gijsen, Liefde, kosmos en verbeelding. Mens- en wereldbeeld in Colijn van Rijsseles ‘Spiegel der Minnen’. Proefschrift Rijksuniversiteit Utrecht 1989.
  • E. Huizenga, Een nuttelike practijke van cirurgien. Geneeskunde en astrologie in het Middelnederlandse handschrift Wenen, Ősterreichische Nationalbibliothek, 2818. Proefschrift Rijksuniversiteit Groningen 1997.
  • V. Fraeters, Gods gouden thesaurus. Het Middelnederlandse handschrift Wenen, ŐNB 2372 in de alchemistische traditie. Proefschrift Katholieke Universiteit Leuven 1999.
  • B. Glas, ‘Gescheiden werelden. Wat mannen moesten weten over vrouwen: De secretis mulierum. In: M. van Egmond, B. Jaski & H. Mulder (red.), Bijzonder onderzoek. Een ontdekkingsreis door de bijzondere collecties van de Universiteitsbibliotheek. Universiteitsbibliotheek Utrecht 2009, 210-215.
  • M.H. Green, The Trotula. A Medieval Compendium of Women’s Medicine. Editie en vertaling. Philadelphia 2001.
  • J. Hulsker, Liber Trotula. Laatmiddeleeuwse vrouwengeneeskunde in de volkstaal. Openbare Bibliotheek Brugge, ms. 593.[8]
  • H.R. Lemay, Women’s Secrets. A Translation of Pseudo-Albertus Magnus’s De secretis mulierum with Commentaries. New York 1992.

Tentoonstellingen

  • Van Magie tot Instructie (onder leiding van O.S.H. Lie en L. Lentz), uitmondend in een tentoonstelling in het Academiegebouw (27 juni tot en met 13 juli 2001) ter gelegenheid van het 365-jarig bestaan van de Universiteit Utrecht.
  • Sidrac. Een middeleeuwse vraagbaak. Een tentoonstelling over middeleeuwse wetenschap (9 juli tot en met 30 oktober 2005). Samenwerkingsproject van het Universiteitsmuseum en de Letterenfaculteit van de Universiteit Utrecht.
  • Everything you’ve always wanted to know about women. One day symposium and manuscript exhibition, 29 June 2007, Booth zaal, University Library Utrecht. [Gebaseerd op een mastercollege (25 april – 27 juni 2007): ‘Womens’s medicine in the Middle Ages and its influences on modern sexuaity’, onder leiding van O.S.H. Lie en Monica Green, Arizona State University].
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.