W139

Het kunstenaarsinitiatief werd in 1979 opgericht door een groep jonge kunstenaars die een alternatief wilden bieden voor het volgens hen eenvormige aanbod van musea en commerciële galeries. Het pand in de Warmoesstraat was in de begintijd gekraakt. Het werd door de kunstenaars provisorisch verbouwd met in de omgeving gevonden materialen. De kunstenaars woonden en werkten in het pand en waren dag en nacht aanwezig. W139 was ook vaak 's nachts open. Er werden spraakmakende tentoonstellingen georganiseerd met gevarieerde presentatiewijzen, zoals driedimensionale stellages en beeldende kunst als onderdeel van performances.^[1] De eerste groepstentoonstelling vond plaats in 1980 met werk van Guus van de Werf, Ad de Jong en Marianne Kroonenberg.^[2] Ook werd de pui regelmatig beschilderd.^[3]

In bijna een halve eeuw is het van anti-establishment-initiatief uitgegroeid tot een volwaardig niet-museaal platform, dat parallel aan de gevestigde structuren opereert. W139 is een 'ruimte voor risico', die een bijzondere plek inneemt in de Nederlandse kunstwereld. Zo is er nog steeds ruimte voor kunstenaars om werk op locatie te realiseren.

Van 2003 tot 2006 was Ann Demeester directeur van W139. Tijdens deze periode vond een ingrijpende renovatie en verbouwing van het pand plaats, die ongeveer drie jaar duurde. Tussentijds werden de tentoonstellingsactiviteiten voortgezet in het souterrain van "Post CS", de tijdelijke locatie van het Stedelijk Museum in het oude postgebouw naast het Centraal Station. In 2007 keerde W139 terug naar de oorspronkelijke locatie aan de Warmoesstraat.

• 
  Installatie door De Vier Evangelisten, 1983
• 
  Aankondiging op blinde muur, 2005
• 
  Bookshop in het voorgebouw, 2009

Plattegrond van het complex (begane grond). Verbouwing door Dolf van Gendt (1904)

Voormalig theater van "De Vereeniging" op het binnenterrein van het Blaauwlakenblok (1985)

Het pand Warmoesstraat 139 heeft een lange geschiedenis. Het werd gebouwd in de 16e eeuw,^[4] maar werd in de 19e eeuw voorzien van een nieuwe gevel, die in 1958 werd verlaagd. In de 19e eeuw huisvestte het pand een Duitse sociëteit. Vanaf 1880 was hier volkstheater "De Vereeniging" gevestigd. Aan de achterkant werd toen een theaterzaal met toneeltoren gebouwd. Het lagere poortgebouw aan de linkerzijde was de toegang tot het theater. Eigenaar W.A. Müller woonde boven het theater. Van 1892-1904 had de 'Vereeniging voor den Effectenhandel' een sociëteit in het pand, maar in 1903 was Müller weer eigenaar. Hij liet het complex verbouwen door Dolf van Gendt en begon er in 1904 café-chantant "De Sphinx", waar onder anderen Eduard Jacobs veel optrad. In 1909 ging "De Sphinx" over in het "Palais de Danse", waar onder andere de in die dagen verboden tango werd gedanst. Daarna volgden in de jaren 1920 de chique sociëteit "La Bonbonnière" en in de jaren 1930 de nachtclub "De Kleine Club", waar naar verluidt prins Hendrik graag doorzakte.^[5]

Over de naoorlogse periode is weinig bekend. Het pand werd op zeker moment, waarschijnlijk in de jaren 1960, gekocht door De Bijenkorf. Warmoesstraat 139 is onderdeel van het Blaauwlakenblok, dat in de jaren 1960 en 1970 dreigde te worden gesloopt voor de bouw van een parkeergarage en kantoor van de Bijenkorf. Veel huizen in het blok stonden in die tijd leeg, werden niet meer onderhouden en verkeerden in deplorabele staat. Eind jaren 1970 werden diverse panden gekraakt, waaronder Warmoesstraat 139. De krakers, samen met de overgebleven bewoners in het Blaauwlakenblok, verzetten zich met succes tegen de sloopplannen. In 1983 resulteerde dit in de verkoop van de Bijenkorfpanden aan de gemeente. Deze stelde, in samenwerking met het Bouwfonds Nederlandse Gemeenten, later met woningbouwvereniging De Key, een ontwikkelingsplan op. Na vele jaren van overleg werd van 2002 tot 2012 vrijwel het hele blok gerenoveerd. Het pand Warmoesstraat 139 werd gerestaureerd en uitgebreid, waarbij de in 1958 verdwenen bovenetages werden hersteld. Het voormalige theater op het achterterrein werd verbouwd tot woon- en werkruimtes.^[6]

Warmoesstraat 139 is sinds 1985 een rijksmonument. Het bestaat in feite uit twee panden: een in oorsprong 16e-eeuws woonhuis met een gepleisterde lijstgevel, vermoedelijk uit het derde kwart van de 19e eeuw, en een laag gebouw links ervan met een eveneens gepleisterde puntgevel, die wordt afgesloten door een frontonachtige houten lijst.^[7] Ter rechterzijde (nr. 141) ligt eveneens een rijksmonument. Sinds 1987 is hier de Condomerie gevestigd.

• 
  Warmoesstraat 139 in 1981
• 
  Het pand in 2025
• 
  Verbouwde toneeltoren, 2025