Verpleegkundig specialist

Een verpleegkundig specialist (VS) is een zorgverlener die binnen de strikte kaders van het eigen welomschreven vakgebied zelfstandig zorg verleent. De verpleegkundig specialist is de opvolger van de eerdere functie nurse practitioner zoals die tussen 1999 en 2009 ingezet werd.

De verpleegkundig specialist (VS) mag in Nederland binnen de strikte kaders van het eigen specialisme zelfstandig behandelingen indiceren, verrichten en delegeren, die:

1. routinematig zijn
2. strikt geprotocolleerd zijn aan de hand van landelijk geldende richtlijnen, standaarden en daarvan afgeleide protocollen.

Taken van een verpleegkundig specialist zijn divers, zoals spreekuur houden, recepten uitschrijven, behandelplannen opstellen, onderzoek aanvragen en uitvoeren en patiëntenzorg coördineren.

Daarnaast is een VS geautoriseerd om behandelingen zonder hoog risico uit te voeren, zoals endoscopieën, zenuwblokkades en het plaatsen van een centraal veneuze katheter (CVC).

In Nederland zijn verpleegkundig specialisten werkzaam in huisartsenpraktijken, ziekenhuizen, op ambulances, in de verpleeghuiszorg, in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en in de jeugdgezondheidszorg. De zorg die een VS verleent valt strikt binnen het kader van de afdeling waar de VS werkzaam is. Zo zal een verpleegkundig specialist heelkunde nazorg na operaties verlenen en mogelijk kleine ingrepen verrichten en doet een verpleegkundig specialist cardiologie nazorg na bijvoorbeeld dotterprocedures, verricht cardioversies en doet poliklinische zorg zoals een hartfalenpoli.

In Nederland zijn de verpleegkundig specialisten sinds 2009 opgenomen in het BIG-register en vallen dus onder het medisch tuchtrecht. Een VS heeft de opleiding tot master in advanced nursing practice afgerond en zich vervolgens laten registreren als verpleegkundig specialist. Een VS mag de titel 'MSc' voeren.

Er zijn twee specialismen geregistreerd:

• verpleegkundig specialist algemene gezondheidszorg,
• verpleegkundig specialist geestelijke gezondheidszorg.

De functie van verpleegkundig specialist (VS) is in België een nieuw beroep binnen de gezondheidszorg dat zich situeert tussen de verpleegkundige en de arts. De VS combineert klinische expertise met een brugfunctie in de eerstelijns- en tweedelijnszorg. Doel is onder meer taakverschuiving te realiseren, complexe patiëntenzorg te verbeteren en de continuïteit van zorg te versterken.^[1]

De juridische basis werd vastgelegd in twee koninklijke besluiten van 14 april 2024.^[2][3] Hierin zijn vijf kernbevoegdheden opgenomen:

1. het nemen van beslissingen inzake medische diagnostiek, behandeling en opvolging van de totaalzorg van de patiënt,
2. het doorverwijzen van patiënten naar andere gezondheidszorgbeoefenaars,
3. het voorschrijven van geneesmiddelen en gezondheidsproducten,
4. het opstellen van medische attesten,
5. en het nemen van beslissingen inzake opname- en ontslagplanning.

Een wijzigingsbesluit van 16 januari 2025 bepaalde dat het voorschrijven van geneesmiddelen en het opstellen van medische attesten pas op 1 januari 2026 van kracht worden; de overige bepalingen traden reeds op 1 januari 2025 in werking.^[4]

De opleiding tot VS wordt georganiseerd als een afstudeerrichting Verpleegkundig Specialist binnen de masteropleiding Verpleegkunde en Vroedkunde. Dit is een van de vier afstudeerrichtingen van deze master. Na afronding kan de verpleegkundige een erkenning aanvragen: in Vlaanderen bij het Departement Zorg, en in de Franstalige Gemeenschap bij het Agrément des prestataires de soins de santé.^[5][6]

Het beroep moet onderscheiden worden van andere titels zoals gespecialiseerde verpleegkundige. De Belgische verpleegkundig specialist is inhoudelijk vergelijkbaar met de internationale functie van advanced practice nurse en nurse practitioner, maar heeft sinds 2024 een eigen juridisch kader binnen de Belgische gezondheidszorg.^[7]