Theerozen

Rosa 'Safrano' (Beauregard, 1837)

Theerozen zijn een groep van rozencultivars die in de jaren 1830 tot 1890 zijn ontstaan door de in China gecultiveerde tuinrozen 'Hume's Blush Tea-scented China' (afgekort 'Hume's Blush') en 'Parks' Yellow Tea-scented China' (afgekort 'Parks' Yellow') te kruisen met Bourbon- en Noisette-rozen.[1] De 'tea-scented Chinese rozen' hebben een aangename en sterke geur van thee, wat heeft geleid tot de naam 'theeroos'. Theerozen zijn niet winterhard genoeg om in een noordelijk klimaat tot bloei te komen, maar ze gedijen wel goed in bijvoorbeeld het Middellandse Zeegebied, Australië of Californië. Of in een beschermde omgeving zoals een kas. Theerozen zijn de ouders van de moderne theehybriden (kruisingen tussen Chinese theerozen en Europese remontant-hybriden), die meestal wel winterhard zijn. Sinds de komst van theehybriden is de theeroos geleidelijk uit de algemene teelt verdwenen en zijn de meeste vroegere cultivars verloren gegaan.

Beschrijving

Theerozen hebben grote, rijk gevulde, knopvormige bloemen met spiraalvormig gerangschikte, dicht opeengepakte bloemblaadjes. Ze groeien aan rechte stelen met één bloem per steel. Ze zijn als snijbloemen erg populair. De knoppen zijn langwerpig en puntig, en wanneer ze uitlopen, ontvouwen de bloemblaadjes zich langzaam tot de typische vorm van een theeroos. De bloeiperiode is lang en duurt vaak de hele zomer. De typische theegeur die ze verspreiden, is afkomstig van hun Chinese voorouders 'Hume's Blush' en 'Parks’ Yellow' en kan variëren afhankelijk van de mate van hybridisatie.

De meeste theerozen zijn diploïd met 14 chromosomen.[2] Theerozen met een hoge mate van hybridisatie zijn soms triploïde, zoals 'Lady Hillingdon' (Lowe & Shawyer, 1910), of tetraploïd, zoals 'Souvenir de Gilbert Nabonnand' (Clément Nabonnand, 1920).

Geschiedenis

Chinese theerozen (Tea-scented China)

Het land van herkomst van theerozen is China. Van daaruit bracht Pehr Osbeck (1723-1805) in 1752 onder andere een theeroos met een blosroze kleur naar Uppsala. Deze roos lijkt echter geen rol te hebben gespeeld in de ontwikkeling van theerozen. Het waren de twee Chinese theerozen 'Hume's Blush Tea-scented China' en 'Parks' Yellow Tea-scented China' die de ouders van de theerozen zouden worden.[2]

'Hume's Blush'

Deze Chinese theeroos werd voor Sir Abraham Hume (1749–1838) in 1808 in Kanton verzameld door de Engelse natuuronderzoeker John Reeves (1778-1856) en met een schip van de Britse Oost-Indische Compagnie naar Engeland gestuurd. Daar werd ze 1809 door Hume, die oosterse planten verzamelde, geïntroduceerd als 'Hume's Blush Tea-scented China' en kreeg van de Engelse botanicus Henry Cranke Andrews (1759–1835) in 1810 de botanische naam R. × odorata.[3] 'Hume's Blush' lijkt een kruising te zijn tussen de wilde rozen R. gigantea en R. chinensis. In 1810 werd een overeenkomst gesloten tussen de Britse en Franse admiraliteiten voor het transport van exemplaren naar keizerin Joséphine in Malmaison, ondanks het continentaal stelsel die alle handel tussen het Europese continent en Groot-Brittannië verbood. In 1817 publiceerde Redouté een afbeelding van de plant onder de naam Rosa indica fragans.

'Parks' Yellow'

In 1824 bracht plantenverzamelaar John Damper Parks (circa 1791-1866) van de Royal Horticultural Society vanuit China een lichtgele theeroos mee naar Engeland.[4] Deze werd 'Parks' Yellow Tea-scented China' genoemd en kreeg de botanische naam R. × odorata 'Ochroleuca'. 'Parks' Yellow' is waarschijnlijk ook een kruising tussen de wilde rozen R. gigantea en R. chinensis. In 1825 werd 'Parks' Yellow' naar Frankrijk geïmporteerd door Julien-Alexandre Hardy (1787-1876), directeur van het park Jardin du Luxembourg in Parijs. Redouté maakte ook een illustratie van deze roos, die hij in 1833 publiceerde onder de naam Rosa indica. 'Parks' Yellow' is waarschijnlijk sinds 1882 verloren gegaan.[2] De door de Engelse rozenkweker Peter Beales in 1980 herontdekte en in de handel gebrachte roos 'Parks' Yellow Tea-scented China' is vrijwel zeker niet de oorspronkelijke 'Parks' Yellow'.[5]

Theerozen

De eerste gele theeroos die in Europa werd gekweekt, was 'Smith's Yellow' (William Smith, 1829), gekweekt in Engeland in 1829. Het is een kruising tussen de Noisette-roos 'Blush Noisette' en 'Parks' Yellow'. De eerste roze theeroos die in Europa werd gekweekt, was vermoedelijk de roos 'Adam' (Adam, 1838), gekweekt door een bloemist in Reims in 1938. Deze theeroos is waarschijnlijk een kruising tussen 'Hume's Blush' en de Bourbonroos 'Rose Edouard' (onbekend, voor 1819). In 1839 verscheen de theeroos 'Safrano' (Beauregard, 1837) met roze buitenste bloemblaadjes en gele binnenste bloemblaadjes. Dit is vermoedelijk een kruising tussen 'Parks' Yellow' en de Thee-Noisette roos 'Desprez à Fleur Jaune' (Desprez, 1828). 'Safrano' werd de stamouder van een speciale reeks van gele en koperkleurige theerozen, waaronder 'Mme. Falcot' (Guillot, 1858) en 'Perle des Jardins' (Levet,1874).

Verdere kruisingen van 'Parks' Yellow' en 'Hume's Blush' met de gele Thee-noisette rozen en de roze Bourbonrozen leidden tussen 1840 en 1890 tot een groot aantal nieuwe theerozen. Een belangrijke kweker van theerozen was Gilbert Nabonnand (1828–1903) aan de Côte d'Azur, waar het klimaat ideaal is voor theerozen. Door een hogere mate van kruising met andere rozen gingen de typische kenmerken van de theeroos geleidelijk verloren en er ontstonden de theehybriden. Sinds hun komst is de theeroos uit de algemene teelt verdwenen en zijn de meeste exemplaren verloren gegaan, vooral in koude streken. Het aantal verschillende exemplaren in collecties wordt geschat op ongeveer 200. In warme streken, bijvoorbeeld op begraafplaatsen in Australië, hebben een aantal theerozen het overleefd. Deze worden beschouwd als gevonden rozen, omdat hun herkomst in de meeste gevallen niet kan worden achterhaald.

Theerozen (selectie)

Foto's

Botanische tekeningen

Zie ook

  • Theehybriden, kruisingen van theerozen met remontanthybriden
  • Thee-Noisettes, kruisingen van Noisette-rozen met de Chinese theeroos 'Parks' Yellow'

Literatuur

  • (en) Graham Stuart Thomas: Old Shrub Roses , J.M.Dent & Sons Ltd, London 1979, p. 84 ISBN 978-0460043458
  • (en) Hurst, C. C.: Notes on the Origin and Evolution of our Garden Roses, p. 13
  • (en) Lynne Chapman, et al.: Tea Roses: Old Roses for Warm Gardens, Rosenberg Publishing, Dural (New South Wales) 2008 ISBN 978-1877058677
  • (en) Peter Beales: A Passion for Roses, Rizzoli, New York 2005, pp. 112-115 ISBN 978-0789317049
  • Roger Phillips, Martyn Rix: In de ban van de roos, Het Spectrum, Utrecht 1994, pp. 41-59 ISBN 90-274-61414
  • W.C. Spoor: De rozenteelt, J.C. van Kesteren, Amsterdam 1858, pp. 214-223
Zie de categorie Rosa Tea Group van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.