The Third Man

Voor het gelijknamige album, zie The Third Man (album).

The Third Man De derde man
Alternatieve titel(s)	De derde man; The 3rd Man
Regie	Carol Reed
Producent	Alexander Korda David O. Selznick
Scenario	Graham Greene Alexander Korda
Hoofdrollen	Joseph Cotten Alida Valli Orson Welles
Muziek	Anton Karas
Montage	Oswald Hafenrichter
Cinema­tografie	Robert Krasker
Productie­bedrijf	London Film Productions
Distributie	British Lion Films Selznick Releasing Organisation
Première	2 september 1949
Genre	Film noir, thriller, mystery
Speelduur	104 minuten
Taal	Engels Duits
Land van herkomst	Verenigd Koninkrijk
Gewonnen prijzen	BAFTA Award for Best British Film (1950), Academy Award for Best Cinematography, Black-and-White (29 maart 1951), Grand Prix (1949)
Kijkwijzer	Geweld
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
(mul) TMDb-profiel
(en) AllMovie-profiel
Portaal    Film Film noir

The Third Man is een Britse film noir uit 1949 van regisseur Carol Reed met onder meer Joseph Cotten, Orson Welles en Alida Valli. Het scenario is van de hand van Graham Greene.^[1] Greene bewerkte zijn script tot de gelijknamige novelle, die in januari 1950 verscheen.^[2] Deze zwart-witfilm duurt 104 minuten.

Het verhaal speelt zich af in het naoorlogse Wenen, een kapotgeschoten ruïne, die bovendien door de geallieerde overwinnaars (Amerika, Rusland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) in vieren is opgedeeld. De wederopbouw moet nog beginnen, alleen het beroemde reuzenrad uit 1897 draait alweer. In de stad is gebrek aan van alles, onder meer penicilline. Harry Lime heeft daarvoor een oplossing.

The Lives of Harry Lime is een Britse radioserie uit 1951, met wederom Orson Welles als Harry Lime.

Holly Martins (Joseph Cotten), een Amerikaanse schrijver van cowboyverhalen, komt naar Wenen omdat zijn vriend Harry Lime (Orson Welles) hem werk heeft aangeboden. In Wenen aangekomen, hoort hij van de conciërge in Harry’s flat dat deze verongelukt is en dat zijn begrafenis net aan de gang is. Het vreemde van het ongeval is echter dat alleen vrienden en bekenden van Harry het gezien hebben. Holly vindt dat maar verdacht en gaat op onderzoek uit.
Volgens de conciërge hadden drie mannen het lijk van Harry van de weg gehaald. Maar vrienden van Harry, Popescu en baron Kurtz, beweren dat zij de enigen waren die het lijk weghaalden en op de ambulance gewacht hadden. Holly gaat dan op zoek naar de derde man. Als later ook nog de conciërge vermoord wordt, weet Martins zeker dat er iets niet klopt. Tijdens zijn onderzoek probeert hij de hulp in te roepen van de minnares van Harry, Anna Schmidt (Alida Valli) en van rechercheur Calloway. Volgens Calloway was Lime in duistere zaakjes verwikkeld. Holly gelooft daar echter niets van. Hij vermoedt dat Lime niet door een ongeluk om het leven gekomen is maar vermoord.
Schmidt is Tsjechisch, maar heeft een vals Oostenrijks paspoort omdat ze anders door de Russen gedwongen zou worden om terug te keren naar Hongarije. Dat paspoort heeft ze dankzij Lime gekregen en ze wil dan ook geen verkeerd woord over hem horen. Martins ontdekt dat Lime iemand anders is dan hij dacht: hij is betrokken bij het op de zwarte markt verhandelen van vervalste medicijnen, waardoor al vele doden zijn gevallen. Martins beseft dat Lime inderdaad zelf zijn dood in scène heeft gezet om aan Calloway te ontsnappen en gaat met deze laatste samenwerken om Lime in te rekenen. In ruil daarvoor zal Schmidt dan haar vrijheid terugkrijgen, die ze inmiddels kwijt was geraakt doordat de Russen ontdekt hadden dat haar paspoort vals was.
Als Schmidt erachter komt dat Holly haar voormalige minnaar Lime wil grijpen, wordt ze kwaad en waarschuwt ze deze voor een ontmoeting met Holly. Hierop volgt een achtervolging in de riolen. De ontmoeting met Lime levert eerst een iconische scène op waarbij aanvankelijk enkel zijn schoenen zichtbaar zijn, die door een kat worden besnuffeld; bij de daaropvolgende confrontatie houdt Lime tegenover Martins een al even iconische kleine monoloog, waarin hij cynisch zijn criminele gedrag probeert te rechtvaardigen.

Een beroemde scene uit de film is de monoloog van Welles over de koekoeksklok. Deze monoloog werd niet door Greene maar door Welles zelf geschreven. Overigens is in ieder geval een van zijn beweringen daarin onjuist en komt de koekoeksklok niet uit Zwitserland maar uit het Zwarte Woud.^[3][4]

De muziek, die werd geschreven en uitgevoerd door Anton Karas op citer, maakt de spanning van de thriller extra dreigend. Met name de melodie die bekend werd als The Harry Lime Theme, die Karas overigens al twintig jaar eerder had geschreven, werd welhaast even klassiek als de film zelf.^[5][6] Het nummer stond van 29 april tot 15 juli 1950 bovenaan de hitlijst van Billboard Magazine en inspireerde Marten Toonder tot het schrijven van Tom Poes en het lijm-teem.

• Big Ben (London Films)
• The Harry Lime Theme
• Dialogue - "It's A Shame"
• The Café Mozart Waltz
• Main Title - Harry's False Funeral
• Dialogue - "Heard of Harry Lime?"
• Holly Encounters Anna / Meeting the Conspirators
• Dialogue - "The Third Man"
• Holly Is Accused of Homicide
• Dialogue – "This isn't Santa Fe"
• Holly Brings Flowers
• Holly Runs After Harry's Shadow
• Dialogue - "Holly, What Fools We Are"
• Trap to Catch Harry
• Dialogue - "The Cuckoo Clock"
• Anna Walks Away / End Title - The Harry Lime Theme
• Visions of Vienna
• Danube Dreams

Wenen houdt de herinnering aan de film levend. De rolprent wordt meerdere keren per week vertoond in een van de Weense filmtheaters, men kan een bezoek brengen aan de riolen van Wenen - waarin de achtervolgingsscène is opgenomen - en er is een museum aan de film gewijd.^[7]

• (en)  The Third Man in de Internet Movie Database
• (nl)  The Third Man op MovieMeter
• (mul)  The Third Man in The Movie Database
• (en)  The Third Man in de database van AllMovie

Zie de categorie The Third Man (1949 film) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.