Tanja (nijlpaard)

Tanja (Amsterdam, 2 juni 1960–Amsterdam, 25 december 2009) was een Nederlands nijlpaard.

Ze was dochter van Ans en Jan. Zelf had ze een knipperlichtrelatie met Joop, die in 1996 overleed. Het paar kreeg diverse kinderen, die voor het merendeel doodgedrukt werden door hun moeder. Tanja kreeg in 1992 een soort prikpil met een stof die eicellen immuun maakt voor indringende spermacellen. De stand stond toen circa vijftien kinderen, waarvan er slechts vijf hun jeugd overleefden.^[1] Toch kwam er in november een klein nijlpaardje ter wereld, dat opnieuw doodgedrukt werd door moeder. Daarop werd Joop gesteriliseerd.

Tanja werd geboren in Artis. Haar geboorte was landelijk nieuws (moeder Ans en dochter Tanja maken het goed), mede omdat het de 25e keer was dat Artis een nijlpaard geboren zag, en Artis rond die tijd honderd jaar nijlpaarden (de eersten kwamen in 1860) had. Ze heeft daar haar hele leven doorgebracht op een korte periode in Diergaarde Blijdorp na, omdat hun nieuwe verblijf moest worden ingericht en Artis daar geen zwangere nijlpaard bij kon gebruiken (het jong overleed ook nog in Blijdorp).^[2] Tanja was publieks- en personeelslieveling, alhoewel ze zich ook van haar kwade kant liet zien als ze onvoldoende aandacht kreeg. Dat lieveling zijn brak haar al vroeg op; bezoekers van Artis mochten in de jaren zestig de dieren nog zelf voeren, hetgeen bij Tanja obesitas veroorzaakte. Ze moest op dieet om haar streefgewicht van 2250 kilo te kunnen handhaven. Dat dieet bestond uit maximaal twee broden (die ongekauwd haar keel ingingen), tien kilo hooi, tien kilo wortelen, twee kilo andijvie en vijf kilo krachtvoer. Tanja overleed in 2009 na euthanasie om verdere gevolgen van een huidziekte te voorkomen. Dat jaar had Artis nog festiviteiten rondom haar georganiseerd; Tanja’s die op 2 juni jarig waren, mochten gratis naar binnen om zoals elk jaar haar verjaardag te vieren.

Toen haar overlijden bekend werd gemaakt, was de dierentuin (en verzorgers) verbaasd over hoeveel reacties er kwamen. Er werd voor Tanja een condoleanceregister geopend; er kwamen persberichten en het achtuurjournaal bood er aandacht aan. Ze overleed in haar binnenbad en het personeel bleek in staat om het dier in één geheel uit bad te krijgen en te verplaatsen; er waren circa 25 personeelsleden mee in de weer.

Haar dood werd (mede) een keerpunt in het beleid van Artis. Al eerder drong de vraag zich op of alle dieren wel geschikt waren om in een dierentuin te houden. Het leven en de dood van Tanja zorgden voor meer bewustzijn, en Artis besloot toen geen nijlpaarden meer te houden. Het dier zou er te veel onder lijden.

In 2012 bracht Artis het boekje Tanja, het nijlpaard van Artis uit onder ISBN 9789047612643. Na haar overlijden werden delen van haar lichaam bewaard, om het later te kunnen opzetten. Dat opzetten zou het uiteindelijk werk worden van de Venlose firma Bouten & Zn. De preparateur moest daarbij eerst de verhoudingen van het lijf goed in beeld brengen. Daarna werden huid en schedel losgehaald van de rest van het lichaam. De huid werd vervolgens gelooid, waarna het moest uitlekken. Vervolgens werd die geplooid zoals gemeten om een schuimmodel gehuld en dichtgetrokken. De schedel wordt los opgeslagen; het opgezette model heeft afgegoten tanden en een stukje klei om de oortjes in model te houden. Op 24 september 2025 werd de opgezette Tanja vanuit een depot weer Artis ingetakeld voor de tentoonstelling Dichtbij Tanja, die duurt tot 10 mei 2026.^[3]

Niet alleen Tanja was bekend. Onder liefhebbers van het brutalisme was ook haar onderkomen een geliefd object; het werd bij architectuurliefhebbers bekend als het Nijlpaardenhuis, dat later werd verbouwd tot gorillahuis.^[4]