Spoorwegen in Italië

De periode na 2000 wordt gekenmerkt door de liberalisering op het spoor. Dit wil zeggen dat meerdere spoorbedrijven diensten kunnen aanbieden op het spoorwegnet. De liberalisering betreft alleen het vervoer. De infrastructuur blijft in handen van één bedrijf: RFI. Zo rijden er dus treinen van verschillende bedrijven over het spoor, die soms elkaar concurreren, maar soms ook elkaar aanvullen via een overeenkomst daartoe.

In het goederenvervoer, vooral bij gespecialiseerd vervoer of bloktransport (TBE), zijn er sinds 2001 veel bedrijven actief geworden. Als eerste verscheen Ferrovie Nord Cargo op het spoor. Op 25 september 2001 liet dit bedrijf met een transport van Zeebrugge naar Milaan zijn eerste trein rijden en brak zo het monopolie van de staatsspoorwegen. Vervolgens werd ook door private investeringen Rail Traction Company opgericht, dat op de Brenner-lijn actief is.

Zie Nuovo Trasporto Viaggiatori voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor het reizigersvervoer van Trenitalia verschenen er in eerste instantie nog geen concurrenten. tot de start van het bedrijf Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV), dat de .italo-hogesnelheidstreinen laat rijden. Dit bedrijf werd in 2006 opgericht. Op 28 april 2012 reed op het traject Milano Porta Garibaldi – Napoli Centrale de eerste .italo-trein.

Vroeger werden er internationale nachttreinen onder het SNCF/Trenitalia samenwerkingsverband Artesia gereden.

Tegenwoordig heerst er een concurrentiestrijd tussen de Franse en Italiaanse spoorwegmaatschappijen. SNCF rijdt een hogesnelheidstrein (TGV inOui) Parijs - Milaan onder eigen beheer,^[1] maar gebruikt niet de Italiaanse hogesnelheidslijn tussen Turijn en Milaan.^[2]

Het bedrijf Arenaways verging het minder goed. Dit bedrijf, opgericht door de Italiaanse zakenman Giuseppe Arena, wilde treindiensten op korte en lange afstand inleggen, maar stopte na korte tijd. De belangrijkste oorzaken waren dat het bedrijf heel moeizaam van de RFI toestemming wist te verkrijgen voor regelmatige dienstregelingen op trajecten die winstgevend zouden kunnen zijn.

Andere nieuwe bedrijven opereren onder de vleugels van regionale of lokale overheden en rijden alleen op lokale spoorlijnen.

Op 24 februari 1977 werd tussen Roma Termini en Città della Pieve het eerste deel van een hogesnelheidslijn in Europa geopend. Dit 138 km lange traject is onderdeel van de hogesnelheidslijn Florence-Rome, die in de jaren tachtig werd voltooid. Het hogesnelheidsnet groeide in de decennia daarna uit tot 1400 kilometer spoor langs steden als Rome, Milaan en Venetië.