Spiritus Domini

Spiritus Domini is een motu proprio, uitgegeven door Paus Franciscus op 10 januari 2021. Belangrijkste beslissing is dat, door een aanpassing in het kerkelijk recht, de aanstellingen tot acoliet en lector niet langer voorbehouden zijn aan mannen, en dus ook ontvangen kunnen worden door vrouwen.

Op 15 augustus 1972 (door het moto proprio Ministeria quaedam) werd het systeem van wijdingen in de rooms-katholieke kerk hervormd. Tot aan 1972 kende de kerk 7 wijdingsgraden. De eerste vijf wijdingsgraden (koster, lector, exorcist, acoliet en subdiaken) werden vervangen door de aanstellingen tot lector en acoliet. Er bleven twee wijdingsgraden over (diaken, priester). De bisschopswijding werd vanaf nu gezien als een eigen wijdingsgraad.

Met dit moto proprio waren de aanstelling tot lector en acoliet niet langer voorbehouden aan mannen die zich voorbereiden op het priesterschap. In de praktijk veranderde er echter weinig. Het waren vooral priesterstudenten die deze aanstellingen ontvingen. Daarnaast ontstond ook het gebruik dat niet alleen mannen, maar ook vrouwen in de liturgie fungeerden als acoliet en lector. Volgens canon 230, paragraaf 2 van het kerkelijk wetboek was dit ook mogelijk: Leken kunnen krachtens een tijdelijke aanstelling bij liturgische handelingen de taak van lector vervullen; ook kunnen alle leken de taken van commentator, cantor of andere vervullen volgens het recht.^[1]

Paus Franciscus besloot dat het wenselijk was om te kijken welke functies in de kerk worden uitgevoerd op grond van het doopsel, en welke op grond van de wijding (voorbehouden aan mannen^[2]). Hij kwam tot de conclusie dat de aanstelling tot lector en acoliet worden uitgevoerd vanuit het algemeen priesterschap, op basis van het gedoopt zijn. Daarmee staan beide functies los van het sacrament van de wijding, die alleen door mannen kan worden beoefend. Daarom besloot Franciscus de praktijk dat vrouwen fungeren als lector en acoliet ook via een liturgische dienst te institutionaliseren.^[3]

Concreet betekende dit dat canon 230 van het kerkelijk wetboek werd aangepast; het woord "man" werd vervangen door "leek" Leken die over de door een decreet van de bisschoppenconferentie bepaalde leeftijd en gaven beschikken, kunnen door de voorgeschreven liturgische ritus vast aangesteld worden tot de bediening van lector en acoliet; deze verlening van bedieningen evenwel brengt voor hen niet het recht met zich mee op een door de Kerk te verschaffen onderhoud of vergoeding.^[4] Daarmee betekende deze verandering dat het algemeen priesterschap op basis van het doopsel verduidelijkt werd. En een officiele waardering voor het dienstwerk dat vrouwen al langer verrichten.^[5] Op 23 januari 2023 ontvingen de eerste vrouwen (naast enkele mannen) uit handen van de paus hun aanstelling tot lector en acoliet.