Société metallurgique russo-belge

De Société metallurgique russo-belge was een Belgisch staalbedrijf actief in het Keizerrijk Rusland.

De aanwezigheid van de Belgische industrie in Rusland dateert van 1890. Het land van de tsaren hinkte in vergelijking met West-Europa achterop op vlak van industrialisering. De Société générale de Belgique was in de 19e eeuw wereldwijd actief met hoogovens en mijnschachten en vond in Rusland nieuwe uitwijkmogelijkheden voor het haar toevertrouwde kapitaal.

Op 2 juni 1895 werd de Société metallurgique russo-belge met hoofdzetel in Sint-Petersburg opgericht door de Société générale, de Société des aciéries d'Angleur en de Société des outils de Saint-Léonard. Ze richtten een gigantisch staalcomplex in het Donetsbekken op. De nieuwe vennootschap kocht er een domein van 4.600 hectare met ijzer- en steenkoolmijnen.

De Société metallurgique russo-belge haalde een contract binnen om over een periode van zes jaar zo'n 200.000 ton rails te leveren aan de Russische regering, die de industrialisering van het land met een beleid van grote infrastructuurwerken ondersteunde. Na enkele jaren kwam de productie op kruissnelheid en in 1899 werd het eerste dividend van 10% uitgekeerd. In de jaren 1910 telde het bedrijf 25.000 werknemers. De Belgische industrie raakte sterk overtuigd van de economische toekomst van Rusland en plande nog meer grote investeringen, waaronder - samen met Franse en Russische banken - een maatschappij die de concessie kreeg voor een spoorwegnet van 900 km in Noord-Donets. Daarnaast participeerde ze in een waterkrachtbedrijf in Finland en in 1910 nam ze de Compagnie mutuelle de tramways (het latere Tractebel) over.

In februari 1917 viel het regime van tsaar Nicolaas II en een Voorlopige Regering moest democratische hervormingen doorvoeren en de oorlog tegen Duitsland verderzetten. In steden en industriebekkens werden sovjets opgericht. In Jenakijeve hadden de arbeiders van de Société métallurgique russo-belge een eigen sovjet, die een aantal kaderleden verjoeg en een verdrievoudiging van de lonen plus gratis logies voor de arbeiders verplicht maakte.

De bolsjewistische staatsgreep van oktober 1917 stortte het land in een burgeroorlog. Op 15 december nationaliseerde een decreet de Société métallurgique russo-belge onder het voorwendsel dat het bedrijf de machtsoverdracht aan de arbeiders weigerde te accepteren. Het technisch en administratief personeel kreeg het bevel op post te blijven. Tijdens deze periode was de toekomst van de westerse investeringen in Rusland hoogst onzeker. In maart 1918 richtte de Société générale met de steun van de regering een Comité de défense des intérêts belges en Russie op, dat de tegoeden van Belgen die door de komst van het communisme hun bezittingen verloren hadden inventariseerde.

• John P. MCKAY, Pioneers for Profit. Foreign Entrepreneurship and Russian Industrialization, 1885-1913, Chicago, The University of Chicago Press, 1970.
• Wim PEETERS, L'industrie belge dans la Russie des tsars, Luik, Perron, 1999.

• De bank in het land van de Sovjets, BNP Paribas Fortis, 6 oktober 2017.
• (fr) Jean-François MUNSTER, 'Ukraine: quand le Donbass était surnommé la dixième province belge', Le Soir, 19 mei 2022.
• (fr) Michel ORIS en Jean-François POTELLE, 'Les Wallons hors de la Wallonie', Institut Destrée, 1995.
• (en) (fr) Oprichtingsakte van de Société metallurgique russo-belge