Sibrandus Leo

Sibrandus Leo
Sibrand Liuwes
Algemene informatie
Geboren	1528 of 1529 Leeuwarden, Friesland
Overleden	1583 Proosdij van Kuzemer, Oldekerk, Groningen
Nationaliteit	Rooms-Duits Fries
Beroep	Pastoor
Bekend van	Chronica Abbatum Lidlumensium et Orte Sancti Marie
Carrière
ca 1560 – 1583	Geschiedschrijver, Geograaf

Sibrandus Leo (Leeuwarden^[1], 1528 of 1529 – proosdij Kuzemer bij Oldekerk (Groningen), 1583 ) was een Friese geschiedschrijver en geograaf.

Sibrandus Leo werd geboren in 1528 of 1529 in de Friese hoofdstad Leeuwarden, waarschijnlijk als Sibrand Liuwes of Sybrand Lieuwes. Hij ontving zijn opleiding (onder andere bij Suffridus Petrus) aan de Latijnse school in zijn geboorteplaats, en vervolgens aan een kloosterschool. In 1545, op zestien- of zeventienjarige leeftijd, trad hij als kanunnik in in het premonstratenzerklooster van Mariëndal (vlakbij het huidige klooster Lidlum). Na zijn priesterwijding aldaar was hij pastoor in de dorpen Menaldum en Berlikum.

Tijdens de Reformatie bleef Sibrandus Leo trouw aan het Roomse geloof, ook al bracht hij een groot deel van zijn leven door in humanistische kringen, waar zijn interesse voor de geschiedkunde verder werd ontwikkeld. In 1580, toen de calvinisten zich inmiddels stevig in Friesland hadden gevestigd, vertrok Sibrandus Leo vanwege zijn geloof naar de Groningse Ommelanden, die deels nog in Spaanse (katholieke) handen waren. Volgens zijn vriend Suffridus Petrus zou hij daar in 1583 in de proosdij van Kuzemer, nabij Oldekerk, gestorven zijn.

Sibrandus Leo is vooral bekend om zijn zogenaamde 'Pauwekaart', een kaart die dankzij de aanvullende kaart van Joachim Hopper geldt als de eerste historisch - geografische kaart van Friesland. Deze kaart werd in 1579 gepubliceerd als onderdeel van de Ortelius Atlas.

Verder schreef Sibrandus Leo ook (in het Latijn ) de Chronica Abbatum Lidlumensium et Orti Sancte Marie ("Kroniek van de abten van Lidlum en Mariëngaarde"). Daarin verzamelde hij in opdracht van zijn eigen abt Joannes Geelmuiden kopieën van reeds bestaande levensbeschrijvingen van abten van de Friese kloosters Mariëndal en Mariëngaarde (waaronder de Vita Fretherici, over Frederik van Hallum). Sibrandus Leo voltooide dit werk in 1575. Hoewel dergelijke werken in het Friesland van de reformatie in de jaren 1580 vrijwel allemaal werden vernietigd als 'pauselijke afgoderij', bleef de Chronica Abbatum Lidlumensium et Orti Sancte Marie bewaard, omdat deze codex in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel terechtkwam.^[2]

Dit werk werd voor het laatst in zijn geheel gepubliceerd in 1929 door GA Wumkes. In 2001 werd het deel van de codex betreffende de abten van het klooster Mariëngaarde heruitgegeven in de oorspronkelijke Latijnse tekst onder redactie van H.Th.M. Lambooij e.a. als Vitae Abbatum Orti Sancte Marie.^[3] Verder werd in 2018 een Friese vertaling van een van de levens van de heilige, It Libben fan Freark fan Hallum, uitgegeven door Klaas Bruinsma. Het was Bruinsma's bedoeling dat minstens drie andere heiligenlevens uit de codex afzonderlijk zouden verschijnen.