Stadler SMILE

Stadler SMILE
Een Giruno tijdens een proefrit in 2017
Exploitant	SBB Westbahn
Aantal	41 (35 in bedrijf)
Aantal bakken	11
Nummering	RABe 501 001–501 029, 501 030–501 041
Fabrikant	Stadler Rail Werk Altenrhein
Bouwjaar	2017, 2024 -
Indienstname	2019
Asindeling	2’Bo’Bo’2’2’2’2’Bo’Bo’2’2’2’
Spoorwijdte	1435 mm (normaalspoor)
Massa	380 ton
Lengte over buffers	202,0 m
Breedte	2.900 mm
Hoogte	4.255 mm
Wieldoorsnee	920 mm
Aantal zitplaatsen	422 (waarvan 17 restauratie)
Zitplaatsen 1e klas	117
Zitplaatsen 2e klas	288
Staanplaatsen	426
Maximumsnelheid	250 km/h
Stroomsysteem	~ 15.000 volt 16 2/3 Hz ~ 25.000 volt 50 Hz = 3.000 volt
Aandrijving	elektrisch
Uurvermogen	6000 kW ~, 5400 kW/4800 kW =
Continuvermogen	4720 kW ~, 3920 kW =
Tractiemotoren	8 x 750 kW
Treinbeïnvloeding	ETCS
Portaal    Verkeer & Vervoer

De Stadler SMILE (afkorting van het Duitse Schneller Mehrsystemfähiger Innovativer Leichter Expresszug) is een model van enkeldeks hogesnelheidstreinen van fabrikant Stadler, met een topsnelheid van 250 km/u. De officiële Zwitserse type aanduiding is RABe 501.

In 2012 gingen de Zwitserse federale spoorwegen (SBB) onder de projectnaam BeNe (Beschaffung neue internationale Züge) op zoek naar nieuwe treinen voor de internationale dienst. Vier fabrikanten, Alstom, Siemens Talgo en Stadler, schreven zich in op het project maar geen van hen voldeed aan het eisenpakket van SBB. Hierop volgde een nieuwe uitschrijving waarop Siemens afhaakte. Op 9 mei 2014 koos SBB voor de EC250 van Stadler met de bestelling van 29 treinstellen voor een bedrag van CHF 980 Mln. en een optie van 92 treinstellen. Omdat Alstom en Talgo bezwaar maakten kon de overeenkomst niet ondertekend worden. Alstom trok haar bezwaar eind september 2014 in en Talgo verloor de zaak zodat de ondertekening op 30 oktober 2014 alsnog plaatsvond. In 2015 noemde SBB de elektrische treinstellen Giruno (Buizerd in het Reto-Romaans) en Stadler zelf wijzigde in 2017 de naam van EC250 in SMILE. Volgens de fabrikant waren het toen de enige hogesnelheidstreinen met een lage instap ter wereld en zijn deze daarmee beter toegankelijk voor reizigers met een handicap, met gelijkvloerse toegang voor twee verschillende standaard perronhoogtes.

De treinstellen werden vormgegeven door Nose Design Experience en in het kader van de Design Preis Schweiz 2017/18 werden ze met de Design Leadership Prize: Focus Ageing Society bekroond. De treinstellen hebben 11 rijtuigen waaronder 1 restauratierijtuig met 17 zitplaatsen dat geflankeerd wordt door rijtuigen die rolstoeltoegankelijk zijn. De eerste klas omvat 4 rijtuigen aan de ene kant van het restauratierijtuig, de tweede klas omvat 6 rijtuigen aan de andere kant. De rijtuigen voor rolstoelgebruikers, een per klasse, zijn herkenbaar aan de twee balkons, de overige rijtuigen hebben slechts een deur per zijde. De stuurstandrijuigen hebben Scharfenbergkoppelingen Typ 10 met elektrische contacten. Deze koppelingen zitten achter opklapbare neuzen die worden opgeklapt als de trein gekoppeld wordt. De treinen zijn geschikt voor drie stroomsystemen, namelijk 15 kV 16,7 Hz (Zwitserland, Duitsland, Oostenrijk, Noorwegen en Zweden), 25 kV 50 Hz (Denemarken en Frankrijk) en 3 kV gelijkspanning (Italië en België). Verbindingen naar Nederland zijn niet mogelijk omdat het treinstel niet geschikt is voor 1,5 kV gelijkspanning. De treinstellen hebben, afgezien van de beide uiteinden, jacobsdraaistellen zodat ze niet zonder hefinrichting en hulpdraaistellen gesplitst kunnen worden. De draaistellen en geledingen zijn allemaal van slingerdempers voorzien.

Op de Innotrans 2016 werd op 21 september 2016, in aanwezigheid van Andreas Meyer, algemeen directeur van SBB, en Peter Spuhler, eigenaar en algemeen directeur van de Stadler groep de nieuwe Eurocity Giruno gepresenteerd. Hier was op dat moment nog sprake van een vijfdelig treinstel als voorbeeld. Het eerste complete elfdelige treinstel was in april 2017 gereed voor proefritten vanuit het aflevercentrum in Erlen. Op 18 mei 2017 volgde de feestelijke “Roll-out” bij de fabriek van Stadler in Bussnang in aanwezigheid van de Zwitserse president Doris Leuthard. Om toelating voor de door SBB beoogde internationale dienst te verkrijgen voerden meerdere treinstellen in Zwitserland, Italië, Duitsland en Oostenrijk proefritten uit. Om de geschiktheid voor hogesnelheden aan te tonen werden op 23 februari 2018 tussen Hannover en Göttingen, alsmede tijdens pasen 2018 in de Gotthard-basistunnel, proefritten met 275 km/u gehouden. Deze proefritten met 10% boven de maximale dienstsnelheid werden succesvol afgesloten. Voor de toelatingsritten in Italië, vanaf de herfst van 2018, werd treinstel 501 004 beschilderd met het profiel van de Alpen tussen Zürich en Milaan en de silhouetten van gebouwen uit beide steden. De beide stuurstandrijtuigen werden beschilderd met de Italiaanse en Zwitserse vlag.

De type toelating voor Zwitserland volgde op 4 april 2019 zij het met de beperking van ongekoppelde treinstellen met een snelheid tot 200 km/u. Op 8 mei 2019 vond de eerste rit in de reizigersdienst plaats tussen Zürich HB en Erstfeld. Vanaf half mei 2019 werden de treinen regelmatig op binnenlandse diensten ingezet om praktijkervaring op te doen, aanvankelijk tussen Basel SBB en Zürich Flughafen omdat de SBB werkplaats in Basel als onderhoudswerkplaats voor de Giruno was gekozen. In december 2019 begonnen de reguliere diensten door de Gotthard-basistunnel tussen Basel SBB/Zürich HB en Chiasso/Lugano. De toelating voor rijden in treinschakeling in Italië werd in maart 2020 door het Europese spoorwegagentschap (ERA) verleend. De reguliere dienst van/naar Milaan begon op 12 augustus 2020 en vanaf september 2020 werd ook in treinschakeling gereden. Voor andere bestemmingen in Italië werden in 2020 proefritten gehouden, in oktober 2020 werd de trein ook in Duitsland toegelaten. Het 29e treinstel werd op 10 mei 2021 geleverd en in december 2021 was ook de toelating voor Oostenrijk rond.

In 2022 gebruikte SBB zeven opties voor het uitbreiden van de diensten van/naar Duitsland waar sinds ingang van de dienstregeling 2026 over de hogesnelheidslijnen en het omgebouwde traject Karlsruhe Basel gereden wordt. Hiervoor betaalde SBB ongeveer CHF 250 mln. In 2024 gebruikte SBB nog vijf opties om de diensten over de Gotthard van/naar Italië in 2026 te kunnen uitbreiden. Deze laatste vijf worden direct in aansluiting op de bestelling uit 2022 gebouwd. De Oostenrijkse spoorvervoerder Westbahn, actief met open-accesstreindiensten, tekende in maart 2025 een contract voor de aankoop van drie enkeldeks Stadler SMILE-hogesnelheidstreinstellen van 11 rijtuigen.^[1] Deze treinstellen zijn bedoeld voor hogesnelheidsdiensten tussen Wenen en Villach.