Rome in de middeleeuwen

Geschiedenis van Rome

Ontstaan van Rome voor ca. 750 v.Chr. Rome tijdens het Romeinse Rijk ca. 750 v.Chr. - 476 n. Chr. Romeins Koninkrijk ca. 750 - 500 v.Chr. Romeinse Republiek ca. 500 - 27 v.Chr. Principaat 27 v.Chr. - 284 n. Chr. Dominaat 284 - 395 n. Chr. West-Romeinse Rijk 395 - 476 Rome in de middeleeuwen ca. 476 - 1420 Oostgotische Koninkrijk 476 -553 Kerkelijke Staat 756 - Rome in de nieuwe tijd 1420 - 1870 Kerkelijke Staat - 1870 Rome in de nieuwste tijd 1870 - 1946 Rome in de eigentijdse tijd 1946 - heden

voor het rijk, zie de Geschiedenis van het Romeinse Rijk

Portaal   Romeinse Rijk Portaal   Geschiedenis

De geschiedenis van Rome in de middeleeuwen kent een zeer turbulent begin en bestrijkt de periode van ongeveer 553 (sommige plaatsen het begin soms ook in 476) tot 1420 (het begin van de renaissance in Rome).

In 476 werd de laatste West-Romeinse keizer Romulus Augustus, een marionet (zoals bijna alle keizers van deze periode) in de handen van een generaal, zijn vader Flavius Orestes, door een rel van de barbaarse troepen geleid door Odoaker afgezet en verbannen naar Napels (Castel dell'Ovo). De val van het West-Romeinse Rijk had maar weinig impact op Rome zelf. Odoaker en later de Ostrogoten gingen, zoals de laatste keizers, verder met over Italië te regeren vanuit Ravenna. Ondertussen, hoewel reeds lange tijd al haar bredere bevoegdheden ontnomen, bleef de Senaat Rome verder beheren, terwijl de paus gewoonlijk uit een senatoriale familie kwam. Dit duurde zo voort totdat de strijdmachten van het Oost-Romeinse Rijk, naar het Westen gestuurd door Justinianus I onder Belisarius, de stad in 536 innamen.

Op 17 december 546 heroverden en plunderden de Ostrogoten onder Totila de stad. De Byzantijnse generaal Belisarius heroverde Rome, maar de Ostrogoten namen ze in 549 terug in. Belisarius werd door Narses vervangen, die Rome voorgoed op de Ostrogoten heroverde in 552, aldus de Gotische Oorlog beëindigend, die een groot deel van Italië in woestenij hadden achtergelaten. De aanhoudende oorlog rond Rome in de jaren 530 en 540 liet de stad in een staat van bouwvalligheid achter — haast verlaten en troosteloos met een groot deel van zijn omgeving vervallen tot een ongezond moeras. De aquaducten werden nooit hersteld en dit leidde tot een uitgedunde bevolking van minder dan 50.000 personen, geconcentreerd in de buurt van de Tiber en rond de Campus Martius. Er bestaat een legende, die duidelijk niet meer is dan een legende, dat er zelfs een moment was waarop er niemand nog woonde in Rome.

De Oost-Romeinse keizer Justinianus I (regeerperiode 527–565) trachtte Rome subsidies voor het onderhoud van publieke gebouwen, aquaducten en bruggen toe te kennen — hoewel deze, voornamelijk afkomstig uit een door de recente oorlogen dramatisch verarmd Italië, niet altijd voldoende waren. Hij presenteerde zichzelf ook als de patroon van de overgebleven geleerden, redenaars, dokters en advocaten in de openlijke hoop dat uiteindelijk meer jongeren een betere opvoeding zouden vinden. Na de oorlogen werd de Senaat in theorie in ere hersteld, maar onder het toezicht van een praefectus en andere beambten aangesteld door, en verantwoording verschuldigd aan, de Byzantijnse autoriteiten te Ravenna.

De Paus, inmiddels een van de leidende godsdienstige figuren in het gehele Byzantijnse Rijk, was in de praktijk machtiger op lokaal gebied dan de resterende senatoren of plaatselijke Byzantijnse beambten. In de praktijk viel de lokale macht in Rome aan de Paus toe en, over de volgende decennia, werden zowel het meeste van het overgebleven bezit van de senatoriale aristocratie als het lokale Byzantijnse bestuur in Rome door de Kerk overgenomen.

Het bewind van de neef en opvolger van Justinianus Justinus II (565–578) werd vanuit Italiaans oogpunt door de invasie van de Lombarden onder Alboin (568) gekenmerkt. Door de regio's Benevento, Lombardije, Piëmont, Spoleto en Toscane in te nemen, beperkten ze in de praktijk de keizerlijke autoriteit tot kleine enclaves rondom een aantal kuststeden, waaronder Ravenna, Napels, Rome en het gebied van het toekomstige Venetië. De enige inlandse stad die onder Byzantijnse controle bleef was Perugia, die voor een vaak bedreigde landroute tussen Rome en Ravenna zorgde. In 578 en opnieuw in 580, moest de Senaat, in zijn laatste opgenomen handelingen, om de steun van Tiberius I Constantijn (578–582) vragen tegen de naderende Lombardische hertogen, Faroald I van Spoleto en Zotto van Benevento.

Tot aan de tijd van Paus Paus Stefanus II (III) was er een gestaag slinken van de Byzantijnse invloedssfeer door toedoen van de Lombarden. Deze paus riep in 754 de hulp van de Frankische koning Pepijn de Korte in om de binnenvallende Longobarden-koning Aistulf af te slaan. Pepijn heroverde de bezette gebieden en schonk ze geheel aan de paus (Pepijnse Schenking), daarmee de aanspraken van het Byzantijnse Rijk op het voorheen door hen geregeerde Italië negerend. De paus werd hiermee heerser over Ravenna, de Pentapolis en de regio rondom Rome waarna de verdere geschiedenis van Rome tot aan de nieuwe tijd grotendeels samenvalt met die van de Kerkelijke Staat.

In de late middeleeuwen zag Rome er heel anders uit dan het antieke Rome. Het was een sterk vervallen, dunbevolkte en rommelige stad, die weliswaar nog steeds het centrum van de christelijke wereld was (zetel van de paus), maar die enorm had geleden onder verval, plunderingen en de afwezigheid van de pausen in de 14e eeuw. Antiek Rome had meer dan 1 miljoen inwoners; in de late middeleeuwen schommelde het aantal tussen 20.000 en 50.000 (soms zelfs lager). Grote delen van de stad waren verlaten. Hele antieke wijken (bijv. het Forum Romanum en het Palatijn) waren veranderd in weilanden waar koeien en schapen graasden (“Disabitato” – het onbewoonde gebied).

Het bewoonde deel concentreerde zich vooral rond het Tiberbocht (Campo Marzio), Trastevere, en bij de Sint-Pieter.

Het Colosseum was zwaar beschadigd door aardbevingen (o.a. 1349) en werd gebruikt als steengroeve, er stonden huizen en werkplaatsen ín het amfitheater, en er was zelfs een kerkje binnenin. Het Pantheon was een van de weinige goed bewaarde antieke gebouwen, omdat het al in 609 een kerk was geworden (Santa Maria ad Martyres). Triomfbogen (zoals die van Septimius Severus en Constantijn) stonden er nog, maar half begraven en overwoekerd.

• Engelstalige Wikipedia: artikel History of Rome: Verschillende Auteurs (edd.), art. History of Rome, en.Wikipedia.org (2003-2007).