Ritsumazijl

De plaats Ritsumaburen werd onder andere vermeld als Ritzum in 1365 en als Ridtsen in 1511. De oorspronkelijke naam zou duiden op de woonplaats (um) van de persoon 'Ritse', of 'rik', met de betekenis ‘rijk'. Rond 1700 werd het element buren toegevoegd aan de plaatsnaam (Ritzuma Buiren) als betekenis van een buurt of nederzetting.^[4][5]

Bij Ritsumaburen lag een terp die waarschijnlijk de oorsprong vormde van de buurtschap. De terp, in 1511 geduid als Ritsema terp werd in 1908 afgegraven.^[6] Bij de afgraving werden diverse vondsten gedaan. Er werden diverse terra sigillata (aardewerken gebruiksvoorwerpen) zoals scherven van een versierde kom uit de 2e of 3e eeuw gevonden.^[7] Ook werden er scherven aangetroffen van latere datums.

Ten zuiden van het Zijlsterrak zou eveneens een terp hebben gelegen. Bij een uitgebreid onderzoek in 2014 werd echter geconstateerd dat er geen verhoging in het gebied te herkennen was noch dat er een afgegraven terrein herkenbaar was. Boorproeven leverde geen aanwijzingen op voor een terp.^[8]

In 1661 werd ten oosten van de plaats een schans aangelegd, de Schenkenschans. Tussen 1857 en 1980 heeft daar een steenfabriek gestaan, die naam droeg van de schans.^[9] Hier was tot 1998 een stortplaats voor bouw- en sloopafval. Nadat de stortplaats gesloten was Energie Kenniscentrum Leeuwarden op de stortplaats gebouwd. Daarnaast werd een zonnepark gebouwd.^[10]

Op een kaart van Schotanus uit 1664 werd in het dorp Ritsumazijl, aan de kant van Deinum een molen aangegeven. Deze molen, de Molen van Ritzumazijl was een korenmolen die voor 1622 zou gebouwd zijn. De korenmolen was een middenkruier van het type standerdmolen. De molen zou tegen 1832 zijn verdwenen, mogelijk op zijn vroegst zelfs in 1728. In 1718 werd de molen nog aangegeven op een andere kaart van Schotanus.^[11]

Ten noordoosten van Ritsumazijl werd in 1859 aan het Zijlsterrak een poldermolen gebouwd. Deze molen was een grondzeiler en stond in het oosten van de Ritsumazijlpolder, ook wel de Ritsumerpolder. In de loop van de twintigste eeuw raakte de molen buiten werking.^[12] In 1965 werd de molen door brand verwoest, waarschijnlijk ontstaan door spelende kinderen.^[13].

In de loop van de twintigste eeuw breidt de buurtschap langzaam uit aan de westkant van het dorp. De draaibrug bij Ritsumazijl was een tijdlang een belangrijke schakel in de scheepvaartverbinding tussen Leeuwarden en het noordwesten van Friesland. Door de aanleg van het Van Harinxmakanaal en een nieuwe brug ten zuiden van Ritsumazijl, werden de oude vaarroute en de draaibrug vanaf 1950 overbodig. De draaibrug werd vervangen door een dam, waardoor er geen doorgaan scheepverkeer meer mogelijk was. De aansluiting met het hoofdverkeersweg ging verloren door de aanleg van de N31.

In 1989 spraken de bewoners van Ritsumazijl zich uit tegen de komst van een Leeuwarder scheepsrestauratiebedrijf.^[14] In 1991 ging de gemeente Menaldumadeel op verzoek van de gemeente Leeuwarden akkoord met de komst van een vijftal woonboten, die bij de Schenkenschans lagen.^[15] Een halfjaar eerder was een merendeel van de bewoners van Ritsumazijl nog tegen het plan, omdat ze aantasting van het dorpsbeeld vreesden.^[16] De woonboten kwamen aan de oostkant van het dorp te liggen, aan de noordelijke oever van het Zijlsterrak.

Op 28 september 2018 werd een nieuwe beweegbare brug in gebruik genomen. De doorvaarthoogte in gesloten toestand is anderhalve meter.^[17][18] Een jaar later werd in november een nieuwe fietsbrug in gebruik genomen in het fietspad van Ritsumasyl naar de Trekwei. Het wegdek van de brug werd gemaakt van biocomposiet, dat bestaat uit vezels van vlas met een coating van natuurlijke hars.^[19][20]

In december 2022 werd Ritsumazijl uitgekozen om symbolisch de eerste officiële plek te zijn waar de borden op en langs de vaarwateren omgezet werden van het Nederlands naar het Fries. Zo werd 'cameratoezicht' 'kameratafersjoch'.^[21]

Eind 1977 werd in verschillende plaatsen in de gemeente Menaldumadeel geprotesteerd tegen een plan lag onder meer Ritsumazijl bij de gemeente Leeuwarden te voegen.^[22] Er waren al eerder een enkele delen overgegaan naar de gemeente Leeuwarden. In 2018 ging de gemeente Menaldumadeel op in de grotere fusiegemeente Waadhoeke.

In 2019 organiseerde de dorpsbelangenverenigingen van de dorpen Blessum, Boksum, Deinum, Marssum en Ritsumazijl een peiling om te zien of een draagvlak zou zijn om bij de gemeente Leeuwarden aan te sluiten. Daaruit bleek dat een grote meerderheid tegen een eventuele grenscorrectie of herindeling was en bij de gemeente Waadhoeke te willen blijven.^[23] In de jaren 1990 was er al een grenscorrectie geweest, waarbij onder meer een deel van de Ritsumazijlpolder in de gemeente Leeuwarden kwam te liggen.^[24]