Richard Francis Burton

Gedreven door zijn liefde voor avontuur kreeg Burton de goedkeuring van de Royal Geographical Society voor een verkenning van het gebied rond Mekka. Hij kreeg toestemming van de raad van bestuur van de Britse Oost-Indische Compagnie om verlof te nemen uit het leger. Zijn zeven jaar in India gaf Burton een vertrouwdheid met de gewoonten en het gedrag van moslims en bereidde zo een hadj voor (bedevaart naar Mekka en Medina). Hij begon deze reis in 1853. Burton had zich zeer goed voorbereid en had zich zelfs laten besnijden. Hoewel Burton zeker niet de eerste Europese niet-moslim was om de Hadj te maken (Ludovico di Varthema deed dit al in 1503), was zijn pelgrimstocht de meest bekende en best gedocumenteerde van de tijd. Burtons tocht naar Mekka was gevaarlijk en zijn karavaan werd aangevallen door bandieten. Uiteindelijk lukte het Burton om Mekka en Medina te bezoeken.

Burton wordt vaak in één adem genoemd met de Engelse ontdekkingsreiziger John Hanning Speke waarmee hij uit naam van de Royal Geographical Society meerdere reizen ondernam om de bron van de Nijl te vinden. In 1854 gingen zij op ontdekkingstocht in de Hoorn van Afrika. Ze brachten een groot deel van de tijd door in Zeila en Harar. Het zou niet veel gescheeld hebben of ze waren van dorst omgekomen in de woestijn. Een tweede expeditie vanuit Berbera. De twee werden aangevallen en Speke raakte op zeven plekken gewond. Burton werd door een pijl geraakt die zijn gezicht van wang tot wang doorboorde. Hij moest vluchten met de pijl nog vast in zijn gezicht hetgeen hem een opvallend litteken opleverde.

In 1857 trokken de twee vanuit Zanzibar de Oost-Afrikaanse binnenlanden in. Het binnenland van Afrika was in die tijd nog niet door westerlingen in kaart gebracht. Via een Arabische handelsroute zouden ze van Zanzibar naar Ujiji aan het Tanganyikameer reizen. Een jaar later bereikten ze deze plek. De reis werd geplaagd door aanvallen en diefstallen waardoor ze hun werk niet goed konden doen. Op de terugweg ontstond een conflict tussen de twee omdat Speke vond dat ze noordelijker moesten trekken om daar mogelijk de bron te vinden. Toen Burton ziek werd door malaria trok Speke alleen een stuk naar het noorden. Zes weken later ontdekte hij het Victoriameer waarvan hij aannam dat dit de bron van de Nijl zou zijn, hetgeen later inderdaad zo bleek te zijn. Terug bij Burton vertelde hij over zijn ontdekking. Volgens Burton klopte dit niet en had Speke een andere deel van het Tanganyikameer gezien. De vriendschap tussen de twee mannen bekoelde en op de reis terug besloten ze het er niet meer over te hebben.^[1] Speke zou nog een tweede expeditie leiden waarbij hij de plaats zou vinden waar de Nijl het Victoriameer verlaat. De vriendschap tussen Burton en Speke zou uitmonden in een bittere rivaliteit tussen de twee. Burton zou altijd blijven volhouden dat niet met zekerheid vast te stellen was dat het Victoriameer de bron van de Nijl was.

In 1861 werd Burton diplomaat met een consulschap in Fernando Po. Hij diende later eveneens in Santos (Brazilië), Damascus en in Triëst waar hij in 1890 overleed.