Randzone van de Westoever

De Randzone van de Westoever (Engels: Seam Zone) is de door Israël bezette grenszone tussen de Groene Lijn en de Afscheidingsmuur. In deze zone is een groot aantal Israëlische nederzettingen gevestigd. Deze zijn met name geconcentreerd rond Oost-Jeruzalem en nabij de westelijke grens ten noorden hiervan. De Palestijnse dorpen in de Randzone zijn afgesneden van de rest van de Westoever. De inwoners kunnen deze alleen bereiken via checkpoints van het Israëlische leger. Inwoners van de Westoever die land in de Randzone bezitten kunnen dit eveneens alleen bereiken via deze checkpoints. Israëliërs kunnen ongehinderd via de Randzone tussen Israël en de Westoever reizen.
Geografie en geopolitiek
De Afscheidingsmuur
De ruim 700 kilometer lange Afscheidingsmuur werd voor het grootste deel gebouwd op grondgebied van de bezette Westoever. Volgens het OCHA van de Verenigde Naties loopt 85% over het bezette gebied. [1]
Palestijnse grond werd deels in beslag genomen voor de bouw van de barrière zelf langs de Groene Lijn. Nog veel meer land werd van de Westoever afgescheiden, door de barrière zodanig te plaatsen dat hele dorpen, of grondgebied daarvan, aan de Israëlische kant van de muur kwamen te liggen.[2]
Oost-Jeruzalem

Anno 2024 waren er 13 checkpoints van en naar Oost-Jeruzalem, waarvan er slechts drie toegankelijk waren voor Palestijnen met een Palestijnse ID-kaart of een Israëlische toestemming. Ongeveer 1500 Palestijnen in 18 gemeenschappen in Oost-Jeruzalem aan de Israëlische kant van de muur, is het verboden naar de stad te reizen en hebben bovendien speciale toestemming nodig voor reizen naar basisvoorzieningen en markten op de Westoever.[1]
Ma'ale Adumim en E1
Een ring van nederzettingen rondom Oost-Jeruzalem, inclusief Ma'ale Adumim en het E1-gebied tussen deze nederzetting en Oost-Jeruzalem, worden door de Afscheidingsmuur en militaire checkpoints geïsoleerd van de rest van de Westoever. De stad en het omliggende gebied vallen daardoor binnen de Randzone. Dit gebied vormt het hart van de Randzone en verdeelt de Westoever in noord en zuid. Dit vormt een serieus obstakel voor de twee-staten-oplossing, waarbij Oost-Jeruzalem is voorzien als de hoofdstad van de staat Palestina.[3]
In 2025 werden al ruim 6.700 nieuwe woningen voor kolonisten aangeboden. In januari 2026 was een plan om 3.400 woningen in het E1- gebied te bouwen voor een nieuwe nederzetting in een vergevorderd stadium. Peace Now verklaarde dat de bouw in E1 bedoeld is om onomkeerbare feiten op de grond te creëren. Zij stelde dat dit zal leiden tot een een-staat-realiteit die gezien alle indicaties de vorm zal krijgen van een apartheid-regime.[4]
Voor februari 2026 werd ook het begin van de voltooiing van de "Soevereiniteitsweg" (Sovereignty Road) aangekondigd. Deze weg zal nederzettingen ten noorden van Oost-Jeruzalem en de toekomstige nederzetting in E1 verbinden met de stad, en de noordelijke Westoever met het zuiden. Highway 1, die oost-west Ma'ale Adumim met Jeruzalem verbindt zal voor Palestijnen verboden worden.[5] In 2005 was al begonnen aan het zuidelijke deel van het traject als onderdeel van een ringweg rond Jeruzalem. Tegelijk met de bouw van de Afscheidingsmuur werden tussen az-Za'ayyem en Anata twee aparte wegen aangelegd voor Israëliërs en voor Palestijnen, gescheiden door een hoge betonnen muur. De wegen werden echter niet in gebruik gesteld.
In september 2017 werd de bouw hervat. Voor de kolonisten in het noorden kwam er een extra aansluiting naar Oost-Jeruzalem.[6] In 2020 werd het groene licht gegeven voor het zuidelijke traject voor de Palestijnen en voor de bouw van de huizen voor kolonisten in E1. Defensieminister Naftali Bennett noemde de weg bij die gelegenheid de "Soevereiniteitsweg". Hij zei dat daarmee Joodse en Palestijnse reizigers makkelijk van elkaar konden worden gescheiden, joodse kolonisatie in E1 mogelijk zou maken en effectief Ma'ale Adumim met Jeruzalem zou verbinden. Hij noemde het de toepassing van (Israëlische) soevereiniteit in daden, niet in woorden.[7] In 2023 werd de weg geasfalteerd. Volgens Peace Now betekent de vestiging van een nederzetting in E1 de splitsing van de Westoever in tweeën en de doodsteek voor een toekomstige Palestijnse staat.[8] Israël frame-de de nieuwe weg als een "veiligheidsweg" en verbetering van de route voor de Palestijnen, en een garantie voor de continuïteit van het Palestijnse territorium. Vanwege de scheiding van Israëlische en Palestijnse weggebruikers en de veronderstelde intentie tot annexatie, noemde Peace Now de weg "apartheid- en annexatieweg".[5]
Oostelijk van het Nederzettingenblok Adumim loopt Highway 1 dwars door de Westoever verder oostwaarts, bijna tot aan de grens met Jordanië. Langs deze weg ligt een keten van nederzettingen onder het gouvernement Jericho langs en westelijk en noordelijk daarvan.
Nederzettingenblok Ariël

Ook het blok van de nederzetting Ariël snijdt tot diep in het gebied van de Westoever. Ariël ligt circa 20 km over de Groene Lijn. Een groot aantal Palestijnse dorpen is ingesloten tussen nederzettingen en gevangen achter de Afscheidingsmuur. Hoewel de geplande barrière daar slechts gedeeltelijk is gerealiseerd, valt het gebied door de aanwezigheid van checkpoints feitelijk geheel binnen de Randzone.
Noordelijke Randzone

In het noorden loopt de Afscheidingsmuur eveneens kilometers diep het gebied in. Aan beide zijden van de Afscheidingsmuur liggen nederzettingen, vooral in het noordwesten, westelijk van Jenin. Noordoostelijk van Jenin ligt de nederzetting Ma'ale Gilboa, in 1967 gebouwd op land van het dorp Khirbat al-Jawfa, waarvan de inwoners waren verdreven, en op land van het dorp Faqqu'a, enkele kilometers zuidoostelijk van Ma'ale Gilboa.
Grondgebied van Bardala en Tubas kwam eveneens te liggen tussen de Groene Lijn en de Afscheidingsmuur en werd in gebruik genomen door de Israëlische kibboets Meirav, die grenst aan Faqqu'a, slechts gescheiden door de Afscheidingsmuur.
Palestijnen in de Randzone
Zo'n 12 dorpen en circa 140.000 dunam landbouwgrond (zo'n 12% van de voor landbouw geschikte grond) kwamen in de Randzone te liggen. Voor zover deze grond niet werd gebruikt voor de bouw van nederzettingen, kregen de Palestijnse eigenaren alleen nog beperkte toegang tot hun land met speciale toestemming van de Israëlische bezettingsmacht. Zij moeten daarvoor militaire checkpoints passeren.[2]
Referenties
- 1 2 Fact Sheet: Movement and Access in the West Bank. UN OCHA, 25 sep 2024
- 1 2 The Separation Barrier and the Seam Zone. Machsom Watch, 2020 (jan 2026 bekeken)
- ↑ Israël maakt nu haast met E1-nederzetting en apartheidsweg die Westoever in tweeën knippen. The Rights Forum, 16 jan 2026
- ↑ Israel Advances E1 Construction Tender, Severely Undermining the Viability of a Political Solution. Peace Now, 5 jan 2026
- 1 2 The Government Says Construction of ‘Sovereignty Road’ Will Begin, Closing 3% of the West Bank to Palestinians. Peace Now, 13 jan 2026
- ↑ Construction Work Started on the Road Israel will Use as an Excuse for Building in E1 (met kaartje en foto's). Peace Now, 3 okt 2017
- ↑ Bennett orders paving of ‘sovereignty road’ allowing uninhibited E1 construction. Times of Israel, 9 maart 2020
- ↑ The “Sovereignty Road” in the area of Al-Azariya-Ma’ale Adumim is advancing to the implementation stage. Peace Now, 30 apr 2023