Rüdersdorf bei Berlin

Rüdersdorf bei Berlin
Gemeente in Duitsland Vlag van Duitsland
Wapen van Rüdersdorf bei Berlin
Rüdersdorf bei Berlin (Brandenburg)
Rüdersdorf bei Berlin
Situering
Deelstaat Vlag van de Duitse deelstaat Brandenburg Brandenburg
Landkreis Märkisch-Oderland
Coördinaten 52° 28′ NB, 13° 47′ OL
Algemeen
Oppervlakte 70,39 km²
Inwoners
(31-12-2020[1])		 16.025
(228 inw./km²)
Hoogte 62 m
Burgemeester Sabine Löser (partijloos)
Overig
Postcodes 15345 (Lichtenow)
15378 (Hennickendorf, Herzfelde)
15562 (Rüdersdorf)
Netnummers 033638, 033434 (Hennickendorf, Herzfelde, Lichtenow)
Kenteken MOL
Gemeentekernen 4 Ortsteile
Gemeentenr. 12 0 64 428
Website Officiële website
Locatie van Rüdersdorf bei Berlin in Märkisch-Oderland
Kaart van Rüdersdorf bei Berlin
Foto's
V.m. cementfabriek, thans openluchtmuseum
V.m. cementfabriek, thans openluchtmuseum
Portaal  Portaalicoon   Duitsland

Rüdersdorf bei Berlin is een gemeente in de Duitse deelstaat Brandenburg, en maakt deel uit van het Landkreis Märkisch-Oderland.

Rüdersdorf bei Berlin, dat de huidige naam draagt sinds 1934, telde op de peildatum van de meest recente statistiek 16.025 inwoners.[1]

Indeling van de gemeente

Volgens haar hoofdgemeenteverordening (Hauptsatzung) bestaat de gemeente Rüdersdorf bei Berlin uit de volgende vier Ortsteile:

  • Hennickendorf
  • Herzfelde
  • Lichtenow
  • Rüdersdorf.

Binnen deze Ortsteile liggen verscheidene gehuchten en nederzettingen. Dit zijn Alt Rüdersdorf, Alte Grund, Bergbrück, Berghof, Bergmannsglück, Franz-Künstler-Siedlung, Grünelinde, Hortwinkel, Landhof, Lichtenow Dorf, Rüdersdorfer Grund, Schulzenhöhe, Seebad Rüdersdorf en Tasdorf.

Hennickendorf, Herzfelde en Lichtenow waren tot 2003 zelfstandige gemeentes en werden daarna, in het kader van een gemeentelijke herindeling, Ortsteile van Rüdersdorf bei Berlin.

Geografie en infrastructuur

Rüdersdorf bei Berlin ligt circa 30 kilometer ten oosten van het centrum van Berlijn. Het ligt aan de rand van een klein gebied dat Barnim wordt genoemd. Dit gebied ligt enige tientallen meters hoger dan de streken eromheen.

Naburige gemeenten

Tot de buurgemeentes van Rüdersdorf behoort Erkner, ten zuiden van Rüdersdorf. Direct aangrenzende gemeenten zijn:

De zuidelijke en oostelijke buurgemeenten liggen in de Landkreis Oder-Spree.

Verkeer en vervoer

Aan de westkant van Rüdersdorf bevinden zich afritten 4 en 5 van de Autobahn A 10, de oostelijke ringweg rond Berlijn. De Bundesstraße 5 en de Bundesstraße 1 lopen van west naar oost door de gemeente over een gemeenschappelijk tracé.

Rüdersdorf is niet per trein bereikbaar. De plaats is eindpunt van de in 1912 in gebruik genomen tram van Schöneiche bei Berlin. Daarnaast wordt Rüdersdorf door één grote streekbuslijn (Erkner-Strausberg v.v.) en enkele kleinere, minder vaak rijdende, aangedaan.

Door de gemeente loopt het Rüdersdorfer Mühlenfließ, een 15 km lang, alleen voor de pleziervaart bevaarbaar, zijriviertje van de Spree. Dit water verbindt enkele, in de laatste ijstijden uit tunneldalen ontstane, meren met elkaar.

Geschiedenis en economie

Rüdersdorf werd in het begin van de 13e eeuw gesticht door monniken van het Klooster Zinna bij Luckenwalde. Zij begonnen met grootschalige winning van kalksteen. Omstreeks 240 miljoen jaar geleden, tijdens het Trias ontstond hier Muschelkalk-gesteente, dat later dicht onder het aardoppervlak kwam te liggen. De heuvel ontstond vermoedelijk, doordat een nabijgelegen zoutdiapier het Muschelkalk-gesteente omhoog heeft gedrukt. Nergens anders in de verre omtrek had dit zich voorgedaan. De kalksteen werd als bouwmateriaal, en vanaf de 18e eeuw als grondstof voor cementfabricage gebruikt. In de Dertigjarige Oorlog is het dorp geheel afgebrand en werd verlaten. In 1664 werd een nieuwe nederzetting voor arbeiders van de kalksteengroeve gesticht. In de 19e en 20e eeuw was deze combinatie van mijnbouw en industrie in en om Rüdersdorf zeer grootschalig, en had veel milieuproblemen (o.a. fijnstof) tot gevolg. Van 1969 tot 1985 werd zelfs een deel van het dorp afgebroken en elders herbouwd, omdat de cementfabriek moest uitbreiden. De kalksteengroeve en de cementfabriek zijn ook in 2025 in bedrijf, zij het minder grootschalig dan vóór 1995. De onderneming was in 2024 een dochteronderneming van Cemex in Monterrey, Mexico. Een aantal stilgelegde bedrijfsonderdelen zijn tot industrieel openluchtmuseum omgevormd.

De plaatsen in de gemeente Rüdersdorf bei Berlin behoorden in het algemeen van de 13e eeuw tot aan de Reformatie midden 16e eeuw tot het bezit van het Klooster Zinna. Daarna behoorde het gebied tot de Mark Brandenburg, later Pruisen, en vanaf 1871 het Duitse Keizerrijk.

In 1812 werd Rüdersdorf grotendeels door brand verwoest.

Rond 1915 was Rüdersdorf enige tijd populair als decor voor stomme films; regisseurs vonden de omgeving, met meren, bossen en kalksteengroeves, hiervoor erg geschikt. Een bekende, in 1918 hier gedeeltelijk gedraaide film was Die Augen der Mumie Ma.

De huidige gemeente kwam tot stand in 1931 door fusie van drie kleinere gemeentes, en heette van 1931-1934 Kalkberge.

Ten tijde van Nazi-Duitsland werden in de cementfabrieken en kalksteengroeven duizenden krijgsgevangenen en andere mensen in werkkampen opgesloten, waar zij zware dwangarbeid moesten verrichten. Velen overleefden de onmenselijke behandeling en werkomstandigheden in deze kampen niet. Te hunner gedachtenis zijn na de Tweede Wereldoorlog enige gedenktekens opgericht. Na de oorlog was hier nog een Russisch strafkamp voor, al dan niet vermeende, ex-nazi's gevestigd. De gevangenen moesten helpen, de machines en installaties van de cementfabrieken te demonteren. Deze werden door de Sovjet-Unie bij wijze van herstelbetaling naar Rusland afgevoerd. Rüdersdorf was op 20 april 1945 door het Rode Leger bezet, waarmede hier de Tweede Wereldoorlog eindigde.

Van 1949 tot 1990 lag Rüdersdorf in de DDR. In de DDR-periode werd de cementfabriek als VEB heropgericht. Ook andere fabrieken ontstonden, en de baksteenfabriek werd uitgebreid. Na de Duitse hereniging van 1990 bleken deze bedrijven naar Westerse economische maatstaven niet meer rendabel en werden opgeheven.

De te Herzfelde belangrijke kleiwinning en baksteenfabricage duurde van circa 1860 tot 1990.

Een groot postbedrijf, DHL, heeft te Tasdorf, aan de westkant van Rüdersdorf, een belangrijk sorteer- en distributiecentrum. Meer dan de helft van alle via deze onderneming verzonden postpakketten met afzender of geadresseerde te Berlijn loopt via deze pakkettencentrale.

In de dienstensector speelt de gezondheids- en ouderenzorg reeds sinds de 19e eeuw een belangrijke rol.

Bezienswaardigheden, toerisme

  • Een aantal stilgelegde bedrijfsonderdelen van de cementfabrieken en kalksteengroeven zijn tot industrieel openluchtmuseum omgevormd.
  • In de gemeente ligt de 211 hectare grote Stienitzsee. Aan de oevers van dit, al rond 1911 toeristisch ontwikkelde, meer bevinden zich horeca-gelegenheden en faciliteiten voor strandvermaak. Het meer is visrijk, en houders van een Duitse visakte mogen er hengelen.
  • De gemeente biedt in haar bosgebieden enige mogelijkheden voor wandel- en fietstochten.
  • Enkele dorpen in de gemeente beschikken over een oude, cultuur- of architectuurhistorisch interessante, evangelisch-lutherse dorpskerk.
  • De turbinehal annex watertoren van een voormalige elektriciteitscentrale bij Hennickendorf is als evenementenlocatie in gebruik.
  • In Rüdersdorf zelf staat sedert 1956 het Kulturhaus „Martin Andersen Nexö“, genoemd naar de pro-communistische Deense schrijver. Het is een nog steeds als modern te beschouwen toneel- en concertgebouw. Na de Val van de Muur werd het vanwege de opvallende architectuur onder monumentenzorg geplaatst en gerenoveerd.

Afbeeldingen

Partnersteden

De gemeente Rüdersdorf bei Berlin onderhoudt jumelages met:

Met Rüdersdorf bei Berlin verbonden personen

Geboren in Rüdersdorf

  • Giacomo Meyerbeer (geboren in 1791 te Tasdorf, thans gemeente Rüdersdorf, overleden te Parijs in 1864), componist van opera's
  • Karl Pfeffer-Wildenbruch (geboren in 1888 in Kalkberge-Rüdersdorf; overleden in 1971 in Bielefeld), hoog SS-officier
  • Andreas Thom (1965), voetballer (aanvaller), veelvoudig DDR-international, en later voetbaltrainer

Overigen

  • Johanna Elberskirchen (11 april 1864 in Bonn – 17 mei 1943 in Rüdersdorf), belangrijk feministisch activiste en schrijfster, kwam op voor de rechten van vrouwen en van LHBTI-mensen, met name lesbiennes. Tot de door haar geschreven werken behoort Die Sexualempfindung bei Weib und Mann (1903). Met haar partner Hildegard Moniac (1891–1967) verhuisde zij in 1920 naar Rüdersdorf bei Berlin, en begon er een praktijk voor homeopathie. Elberskirchen was o.a. internationaal actief in door Magnus Hirschfeld opgerichte organisaties.
  • Harald Juhnke (1929-2005), acteur, te Rüdersdorf overleden
  • Klausjürgen Wussow (1929-2007), acteur, te Rüdersdorf overleden
  • (en) Website Museumspark Rüdersdorf, industrieel erfgoed cementfabricage en kalksteenwinning
Zie de categorie Rüdersdorf bei Berlin van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.