Pyroklastisch gesteente
Pyroklastisch gesteente (van het Griekse πῦρ pur, "vuur" en κλαστός klastós, "gebroken"), vulkanoklastisch gesteente of effusief gesteente is gesteente opgebouwd uit klasten (fragmenten) die vormden door vulkanische explosies of andere vulkanische processen. De klasten worden tefra of "pyroklasten" (letterlijk: vuurdeeltjes) genoemd. Pyroklastisch gesteente is een type vulkanisch gesteente dat deels eigenschappen van afzettingsgesteente heeft.
Indeling
Tefra wordt op basis van grootte en afronding onderverdeeld:
- > 64 mm: vulkanische bommen (rond) of blokken (hoekig);[1]
- 4 - 64mm: lapilli;
- 0,25 - 4mm: grove as;
- <0,25mm: fijne as.
Pyroklastisch gesteente bevat tefra van verschillende grootte. In de IUGS-indeling is de naamgeving gebaseerd op de verhouding tussen bommen, blokken, lapilli en as.[2] Een gesteente waarvan as meer dan 75% van het volume is heet een tufsteen; een gesteente met 75% lapilli heet een lapillisteen. Als as noch lapilli overheerst en minder dan 25% uit grotere fragmenten bestaat heet het gesteente lapillituf. Als meer dan 75% van het volume uit grotere fragmenten (bommen of blokken) bestaat heet het gesteente agglomeraat. Als de grotere fragmenten 25-75% van het totale volume uitmaken is sprake van tufbreccie.
Ontstaan van een pyroklastisch gesteente
Tefra kan op drie manieren getransporteerd worden: door een pyroklastische stroom (gloedwolk), pyroklastische golf (verwant aan een pyroklastische stroom, maar kan door lichter materiaal ook over heuvels heen) of door pyroklastische neerslag (transport door de lucht).
- Als sprake is van een pyroklastische stroom of een lahar, zal deze in een ontsluiting te herkennen zijn omdat hij, zoals elke vloeibare stroom, oneffenheden in de onderliggende lagen opvult.
- Als de tefra uit de lucht komt vallen spreekt men van fall-out en zullen lagen met een zeer regelmatige dikte gevormd worden.
Al deze vulkanische lagen kunnen consolideren tot een pyroklastisch gesteente.
Zie ook
- (en) Best, M.G.; 2003: Igneous and Metamorphic Petrology, Blackwell Publishing (2nd ed.), ISBN 978-1-4051-0588-0.
- (en) Blatt, H.; Tracy, R.J. & Owens, B.E.; 2006: Petrology, Igneous, Sedimentary, and Metamorphic, W.H. Freeman & company, New York (3rd ed.), ISBN 978-0-7167-3743-8.
- (en) Le Maitre, R.W. (ed.); Streckeisen, A.; Zanettin, B.; Le Bas, M.J.; Bonin, B.; Bateman, P.; Bellieni, G.; Dudek, A.; Efremova, F.; Keller, J.; Lameyre, J.; Sabine, P.A.; Schmid, R.; Sørensen, H. & Woolley, A.R., 2002: Igneous Rocks, A Classification and Glossary of Terms, Recommendations of the International Union of Geological Sciences Subcommission on the Systematics of Igneous Rocks (2nd ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-66215-4.
- (en) Schmincke, H.-U.; 2004: Volcanism, Springer Verlag, ISBN 3-540-43650-2.