Prehistorie van Sri Lanka

De prehistorie van Sri Lanka beslaat de periode van het paleolithicum tot de vroege ijzertijd en de pre-Anuradhapura-periode in de geschiedenis van Sri Lanka vanaf 543 v.Chr.

Schommelingen in het zeeniveau hebben ertoe geleid dat Sri Lanka de afgelopen miljoen jaar van tijd tot tijd met het Indiase subcontinent verbonden is geweest. De laatste dergelijke verbinding vond rond 5000 v.Chr. plaats.

Er zijn aanwijzingen voor paleolithische mensen (Homo erectus) in Sri Lanka vanaf ongeveer 300.000 BP en mogelijk zelfs al vanaf 500.000 BP. Er zijn sterke bewijzen voor prehistorische nederzettingen in Sri Lanka rond 125.000 BP. De overgangsperiode tussen het mesolithicum en de ijzertijd is slecht gedocumenteerd, en lijkt zich onder invloed uit India snel te hebben ontwikkeld. Er is geen bronstijd aangetoond.

Vondsten in Iranamadu geven aan dat er al rond 300.000 BP mensen in Sri Lanka leefden. Er is definitief bewijs van nederzettingen door prehistorische mensen in Sri Lanka rond 125.000 BP. Deze mensen maakten werktuigen van kwarts en vuursteen. Het precieze mensentype is echter onbekend.

Het eiland lijkt vóór 34.000 v.Chr. gekoloniseerd te zijn door de Balangodamens, vernoemd naar het gebied waar zijn resten werden ontdekt. Ze zijn geïdentificeerd als een groep laatpaleolithische jagers-verzamelaars die in grotten leefden. Verschillende van deze grotten, waaronder de bekende Batadombalena en de Fa Hiengrot, hebben veel artefacten opgeleverd die erop wijzen dat zij de eerste moderne bewoners van het eiland waren. De Fa Hiengrot leverde het vroegste bewijs (circa 36.000 BP) op van anatomisch moderne mensen in Zuid-Azië. In juni 2020 toonde onderzoek uitgevoerd door het Max Planck Instituut, Griffith University in Australië en de afdeling Archeologie van de regering van Sri Lanka aan dat de bewoners van de Fa Hiengrot 48.000 BP de technologie van pijl en boog hadden ontwikkeld. Dit is het oudste gebruik van deze technologie buiten Afrika.

Er is bewijs uit Belilena dat vóór 27.000 BP zout vanaf de kust werd aangevoerd.

De Balangodamensen lijken verantwoordelijk te zijn geweest voor het ontstaan van de Horton Plains, in de centrale heuvels, door bomen te verbranden om wild te vangen. Bewijs uit de Horton Plains wijst op het bestaan van landbouw al rond 10.000 BP (8.000 v.Chr.) , inclusief het hoeden van runderen (Bos) en het verbouwen van haver en gerst.

Tijdens opgravingen in een grot bij Warana Raja Maha Vihara en in het gebied Kalatuwawa zijn verschillende kleine granieten werktuigen van ongeveer 4 centimeter lang, aardewerk en resten van verkoold hout, en grafpotten van klei uit 8000 BP gevonden.

Een menselijk skelet gevonden in Godavaya in het district Hambantota, voorlopig gedateerd op 7000-5000 BP, werd vergezeld door werktuigen van been en steen.

Opgravingen in de grot van Dorawaka-kanda bij Kegalle duiden op het gebruik van aardewerk rond 6300 BP, samen met stenen krukken, en mogelijk ook op het verbouwen van graan. De skeletresten van honden uit de Nilgalagrot en uit Bellanbandi Palassa van rond 6500 BP, suggereren dat de Balangodamensen honden hield om wild te drijven. De Sinhala-hound lijkt qua uiterlijk op de Indiase pariahond, de Nieuw-Guinese zanghond en de dingo. Er is geopperd dat deze allemaal af zouden stammen van een gemeenschappelijke, gedomesticeerde voorouder. Het is ook mogelijk dat ze het Ceylonhoen, varkens, waterbuffels en een of andere vorm van Bos hebben gedomesticeerd (mogelijk de voorouder van het Sri Lankaanse rund dat in de jaren 1940 is uitgestorven).

In Mantai gevonden slak daterend uit ongeveer 3800 BP zou kunnen duiden op kennis van koperbewerking.

Kaneel, afkomstig uit Sri Lanka, werd rond 3500 BP (1500 v.Chr.) in het oude Egypte gebruikt, wat suggereert dat er handelsbetrekkingen met het eiland bestonden, hoewel de kaneel ook uit Kerala afkomstig zou kunnen zijn. Het is mogelijk dat het Bijbelse Tarsis op het eiland te vinden was (James Emerson Tennent identificeerde het met Galle).

Tijdens de protohistorische periode (1000-500 v.Chr.) was Sri Lanka cultureel verenigd met Zuid-India, en deelde het dezelfde megalithische begrafenissen, zwart-en-rood aardewerk, ijzertechnologie, landbouwtechnieken en megalithische graffiti. Dit culturele complex verspreidde zich vanuit Zuid-India samen met Dravidische clans zoals de Velir, nog vóór de migratie van Prakrit-sprekers.

Een grote nederzetting lijkt vóór 900 v.Chr. te zijn gesticht op de site van Anuradhapura, waar sporen van een ijzertijdcultuur zijn gevonden. De nederzetting was destijds ongeveer 15 hectare groot, maar breidde zich binnen een paar eeuwen uit tot 50 hectare, de omvang van een stad. Een soortgelijke site is ontdekt in Aligala in Sigiriya.

De vroegste kronieken, de Dipavamsa en Mahavamsa, zeggen dat het eiland bewoond werd door stammen van yakshas (demonen), nagas (cobra's) en deva's (goden).

In Anuradhapura werd aardewerk gevonden waarvan wordt beweerd dat het dateerde uit het begin van de 4e eeuw v.Chr., met Brahmischrift (een van de vroegste nog bestaande voorbeelden van dit schrift) en niet-Brahmi-schrift, dat mogelijk is ontstaan door contact met Semitische handelsschriften uit West-Azië. Dit werd betwist door de epigraaf Harry Falk, die stelde dat regionaal chauvinisme de schuld is van de beweringen over een pre-Ashoka Brahmischrift. Hij noemt gebreken in de kalibratiecurven voor koolstofdatering en stratificatietechnieken voor deze pre-Ashokan-data.

De opkomst van nieuwe vormen van aardewerk tegelijk met het schrift, samen met andere artefacten zoals rode glazen kralen, duiden op een nieuwe culturele impuls, mogelijk een invasie vanuit Noord-India. Het Brahmischrift lijkt in het Indo-Arische Prakrit te zijn en is bijna identiek aan het Ashoka-schrift dat dateert uit de 3e eeuw v.Chr. Dit bevestigt de opvatting dat het Indo-Arisch al vanaf de vroegste geletterde fase in Sri Lanka overheerste. Ook zijn er enkele Tamil Brahmi-inscripties uit deze periode gevonden.

• Steentijd in Zuid-Azië
• Balangodamens
• Vedda

Zie de categorie Prehistoric Sri Lanka van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.