Porfier

Porfier (ook wel: porfirisch of porfiritisch gesteente) is een stollingsgesteente met een typische textuur van relatief grote fenocrysten in een grondmassa van kleinere kristallen. Deze textuur wordt een porfiritische textuur genoemd. Bij een porfiritische textuur kan de grondmassa afanitisch (microscopisch klein) of faneritisch (met het blote oog zichtbaar) zijn.

Magmatisch gesteente, dat ontstaat door het stollen van intrusielichamen van magma diep in de aardkorst, is vaak porfiritisch. Graniet bevat bijvoorbeeld vaak grote fenocrysten van kaliveldspaat, en in gabbro zijn soms grote plagioklaaskristallen zichtbaar. Zulk gesteente heet naar chemische samenstelling "graniet" of "gabbro" maar kan naar textuur "porfier" genoemd worden. Lamprofier is een porfiritisch gesteente waarin de fenocrysten uit biotiet, Amfibool of pyroxeen bestaan. Rapakivi is een speciaal type graniet of kwarts-monzoniet dat grote fenocrysten van veldspaat bevat. Deze fenocrysten bestaan uit orthoklaas maar hebben een rand van plagioklaas.

Porfiritisch gesteente ontstaat door de manier waarop het magma geleidelijk afkoelde. Grotere kristallen zijn eerder ontstaan dan kleinere; ze hebben de tijd gehad om te groeien.

Omdat faneritisch porfier vaak een grote hardheid en druk- en slijtvastheid heeft en een opvallend uiterlijk, wordt het in de bouw op diverse manieren als natuursteen gebruikt. Voorbeelden zijn straatstenen (zoals kasseien of "kinderkoppen"), siersteen, als steenslag voor beton en als spoorwegballast. In België wordt porfier gewonnen in de groeves van Quenast, Bierk en Lessen.

In de oudheid werd porfier gewonnen in Egypte, waar het speciaal gebruikt werd ter ere van de farao. De keizers van het Oost-Romeinse rijk in Constantinopel werden op een porfieren troon gekroond en in porfieren sarcofagen bijgezet.

Het praalgraf van Napoleon in het Hôtel des Invalides is gemaakt van porfier uit Chokcha (toen in Finland, nu Rusland). Nog een voorbeeld waar porfier gebruikt wordt is de Sagrada Familia (Barcelona), waarvan de vier grootste pilaren (die symbool staan voor de 4 evangelisten) ook uit porfiritisch gesteente bestaan.

Porfier geldt ook als verwijzing naar een 33e huwelijksverjaardag.