Pieter Bierens de Haan

Pieter Bierens de Haan
Algemene informatie
Geboren	Amsterdam, 23 januari 1869
Overleden	Bloemendaal, 16 augustus 1941
Nationaliteit	Nederland
Beroep	arts
Medische informatie
Specialisme	psychiatrie
Portaal    Geneeskunde

Pieter Bierens de Haan (Amsterdam, 23 januari 1869 – Bloemendaal, 16 augustus 1941) was een Nederlandse arts en psychiater.

Pieter Bierens de Haan groeide op in een welgesteld protestants gezin als een van dertien kinderen van theehandelaar Johan (Jan) Bierens de Haan (1834–1908) en Louise Eleonore van Leeuwen (1839–1917). Pieters oudere broer was filosoof en predikant Johannes Diderik Bierens de Haan (1866–1943). Zijn jongere broer Johan Bierens de Haan (1883–1958) werd bioloog en was een van de grondleggers van de dierpsychologie. ^[1]

Pieter trouwde op 30 augustus 1900 met Françoise Isabella Henriëtte Philipse (1878–1920). In tegenstelling tot eerdere generaties Bierens de Haan, die hun fortuin in de theehandel verwierven, koos hij voor een loopbaan in de geneeskunde. Na het gymnasium in Haarlem promoveerde hij in 1898 tot doctor in de geneeskunde, met als vakgebied psychiatrie, toen nog vaak 'zielsziekten' genoemd. Zijn proefschrift: Hoofdlijnen eener Psychologie met Metafysischen Grondslag verscheen ook in boekvorm. ^[2]

Bierens de Haan publiceerde meerdere medische en psychiatrische werken en werd regelmatig geraadpleegd als deskundige, onder meer in rechtszaken waarin de geestesgesteldheid van verdachten beoordeeld moest worden. Dat maakt hem een vroege beoefenaar van wat nu 'forensische psychiatrie' heet. Zijn interesse richtte zich vooral op mensen aan de rand van de samenleving: misdadigers, alcoholverslaafden, prostituees en daklozen — groepen die men in die tijd nog als ‘psychopathen’ bestempelde. Dit werd in 1935 beschreven in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, toen men zijn veertigjarig jubileum als arts herdacht. Zijn belangstelling strekte zich bovendien uit tot het gebruik van hypnose als een vorm van behandeling. Een belangrijk deel van zijn werkzame leven wijdde hij aan de zorg voor maatschappelijk kwetsbare kinderen. Hij uitte herhaaldelijk zijn zorgen over de groeiende jeugdcriminaliteit. Vanuit zijn praktijk in Utrecht en later via diverse instellingen voor 'zenuwlijders' in het land bouwde hij een brede psychiatrische praktijk op. In Driebergen werd in 1930, op zijn advies, ‘rusthuis voor zenuwlijders' "De Blauwvoet" opgericht.

Na zijn huwelijk vestigde Bierens de Haan zich met zijn echtgenote aan de Emmalaan in Rijsenburg. In 1903 werd hun dochter Maria Elisabeth geboren. Drie jaar later betrok het gezin villa Valentijn, een door hemzelf in opdracht gegeven landhuis. De naam verwijst naar de heilige Valentijn, de beschermheilige voor lijders aan vallende ziekte. Tijdens een vakantie in Bloemendaal werd hij in 1941 ziek; kort daarna overleed hij.^[3] De Haan Bierens was Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Hij werd begraven op Westerveld.

Zijn echtgenote Françoise was kunstschilderes en lithografe. Een van haar werken, 'Stilleven met drie donsveren', bevindt zich in de collectie van het Rijksmuseum. Zij overleed in 1920 op 42‑jarige leeftijd. Hun dochter Elisabeth stierf in 1946, eveneens op jonge leeftijd.

Het familievermogen werd nagelaten aan de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM). Na het vervallen van het vruchtgebruik in 1989 kon de organisatie een snelle reddingsboot laten bouwen, die volgens de wens in het testament de naam Valentijn kreeg. In 2016 werd dit vaartuig overgedragen aan het Nationaal Reddingsmuseum.

Het Bierens de Haanerf in Driebergen-Rijsenburg is naar hem genoemd.

• Hoofdlijnen eener psychologie met metafysischen grondslag, 288 pag. Amsterdam, S.L. van Looy (1898)
• Misdadige kinderen (1932)^[4]