Petralonaschedel

De Petralonaschedel is de schedel van een hominide die gevonden is in de Petralonagrot, ongeveer 35 km ten zuidoosten van de stad Thessaloniki op het schiereiland Chalkidiki, Griekenland.

Volgens Aris Poulianos, hoofd van het opgravingsteam sinds 1965, werd het in 1960 gevonden door een dorpeling, Christos Sariannidis. Het zat vast aan de grotwand in een kleine holte van de grot, door Poulianos Laag 10 genoemd, ongeveer 30 cm boven de grond. De onderkaak ontbrak en de schedel werd kort na de dood van het individu bedekt met bruine calciet.

Poulianos (1981) schatte de leeftijd van de schedel op ongeveer 700.000 BP. Hij verklaarde dat de datering gebaseerd was op analyses van de stratigrafie van de grot en de geaccumuleerde sedimenten.

Poulianos concludeerde dat de schedel een tot dan toe onbekend homininengeslacht vertegenwoordigde, niet verwant aan Homo erectus, en zelfs buiten Homo, en introduceerde de geslachtsnaam Archanthropus, en de trinominale Archanthropus europaeus petraloniensis voor de Petralonaschedel zelf. Onafhankelijke paleantropologen neigden de schedel te classificeren als Homo erectus, Homo heidelbergensis of Homo neanderthalensis.

De beweringen van Poulianos zijn sindsdien een voortdurende bron van controverse geweest, omdat zijn conclusies in strijd zijn met de gangbare modellen over de soortvorming van het geslacht Homo en zijn vroege verspreiding.

In 1981 werd de door Poulianos afgeleide leeftijd van de Petralona-schedel onderzocht en werd het protocol gepubliceerd in het tijdschrift Nature. De betrokken wetenschappers gebruikten elektronspinresonantie van de calcietkorst en van botfragmenten en dateerden de schedel op een leeftijd tussen 240.000 en 160.000 jaar.

Poulianos dateerde het fossiel stratigrafisch en beweerde dat de relevante laag ongeveer 670.000 jaar oud was, eveneens gebaseerd op metingen van de elektronenspinresonantie. Andere onderzoekers wezen erop dat contextuele dierlijke fossielen die erbij zijn gevonden elders bekend zijn vanaf ongeveer 350.000 jaar geleden.

In 1987 kondigden onderzoekers aan dat de schedel niet ouder kon zijn dan 620.000 jaar, gebaseerd op paleomagnetische en mineraalmagnetische studies van de sedimenten van de grot.

In 1992 publiceerde een internationaal team de resultaten van een uranium-thoriumdatering van de kleine grot, "Het Mausoleum" genaamd, waar naar verluidt de schedel en de sedimenten, door Poulianos "Laag 10" genoemd, werden gevonden. De resultaten bevestigen eerdere bevindingen dat de gehele laag 10 een lange tijdspanne vertegenwoordigt, van ongeveer 160.000 tot meer dan 350.000 BP. De minimale ouderdom verwijst naar de bruine calcietlaag die de schedel van de hominide bedekte en aan de wand vastcementeerde. De fossiele encrustatie is onvoldoende om deze te dateren met alfaspectrometrische, uraniumreeksmethoden, maar de minimale ouderdom werd eveneens vastgesteld op 160.000 BP.

Curtis N. Runnels en Tjeerd H. van Andel vatten de situatie als volgt samen:

Het enige bekende fossiel van een hominide in Griekenland dat mogelijk relevant is, is de Petralona-hominide, die in 1960 bij toeval werd gevonden in een diepe grot in Chalkidiki. Er bestaat controverse over de interpretatie van deze schedel, en deze is op verschillende manieren geclassificeerd als Homo erectus, als een klassieke neanderthaler (Homo neanderthalensis) en als een vroege vertegenwoordiger van Homo sapiens in algemene zin. De consensus onder hedendaagse paleoantropologen [is gecentreerd rond het idee] dat de schedel toebehoort aan een archaïsche hominide die te onderscheiden is van Homo erectus en zowel de klassieke neanderthalers als de anatomisch moderne mens. Wat de uiteindelijke classificatie ook moge zijn, de schedel is voorlopig gedateerd op ca. 200-400.000 jaar oud en het is dus mogelijk dat de Petralona-hominide een vertegenwoordiger is van de afstammingslijn die verantwoordelijk is voor de vindplaatsen uit het Thessalische vroegpaleolithicum.

De fossielen worden sinds 1960 bewaard op de Geologische Faculteit van de Aristoteles-universiteit van Thessaloniki.

Zie de categorie Petralona 1 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.