Paulus (graaf)

Paulus (of Paulus Comes) was een hoge Romeinse ambtenaar of militair in de 5e eeuw, met de rang van comes, vrij vertaald als graaf. Hij is een moeilijk te plaatsen historisch figuur, over wie slechts onduidelijke informatie bewaard is gebleven. Naast een comes Paulus die in Gallië opereerde is er ook sprake van een comes Paulus in Italië, de broer van Orestes. Mogelijk is hier sprake van een en dezelfde persoon.

Het leven van Paulus kan slechts gereconstrueerd worden op basis van vage bronnen en interpretatie. Hij droeg de titel comes (letterlijk "metgezel"), wat verwijst naar een hoge militaire of civiele functie in de laat-Romeinse tijd. Comes Paulus leefde tijdens een turbulente periode van de geschiedenis waarin het West-Romeinse rijk werd geteisterd door opstanden van het leger en van barbaarse groepen zoals de Goten, Vandalen, Sueven, Bourgondiërs en Franken. Het Romeinse gezag werd geleidelijk uitgehold, met name in Africa, Spanje, Britannia en Gallië. Verschillende groepen en lokale machthebbers probeerden het gezag van Rome te handhaven of gingen eigen wegen.

Rond 470 was Paulus actief in Gallië, als de informatie van Gregorius van Tours over hem klopt. Het is onduidelijk aan wiens zijde hij optrad, dat kan enerzijds het onafhankelijke Gallië zijn geweest van Aegidius, maar hij kan evengoed in opdracht van de keizer in Ravenna hebben gehandeld. Van keizer Anthemius (467-472) is bekend dat deze pogingen ondernam om het keizerlijk gezag in Gallië te herstellen^[1]. De keizer probeerde een aliantie te vormen tegen Eurik, waar ook Riothamus bij betrokken was. Deze gebeurtisen zouden Paulus in conflict hebben gebracht met Chilperik de generaal die Aegidius opvolgde als bevelhebber van diens leger in.

De Paulus die genoemd is als de broer van Orester krijgt in 476 te maken met de opstand van het leger door Odoaker. Hij bleef in eerst instantie buiten schot in Ravenna, maar werd bij een poging tot ontsnapping per schip gevangen genomen en daarna geëxecuteerd.

Gregorius van Tours vermelding in diens geschiedenis over de Franken, Boek II, episode 18, laat zien dat Paulus kort na de slag bij Deols van 469-471 bij de Loire stierf.

«De Bretonen werden door de Goten uit Bourges verdreven, die een groot aantal van hen bij het dorp Dol doodden. De graaf Paulus voerde samen met de Romeinen en de Franken oorlog tegen de Goten, op wie hij een grote buit maakte. Toen Adovacre naar Angers was gekomen, arriveerde koning Childerik de volgende dag, en nadat graaf Paul was gedood, veroverde hij de stad. Die dag werd de kerk verwoest door een grote brand. (vertaling François Guizot)

De bisschop van Tours schreef zijn Historiën een honderd jaar later. In deze episode is Paulus een Romeins commandant die het leger van de Romeinen en Franken aanvoerde tegen de Goten en daarbij een grote buit maakte.^[2] Vervolgens meldt Gregorius in een onduidelijke frase dat een zekere Odoaker naar Angers optrekt en dat de volgende dag Childerik arriveert, en nadat hij comes Paulus dode de stad veroverde. Ook volgens de Chronicon Cassiodori (waarschijnlijk geschreven aan het hof van Odoaker door Cassiodorus) werd Paulus samen met Orester vermoord door Odoaker, de opstandelingenleider, maar dat is in 476. De geschiedenis van Gregorius heeft als nadeel dat de schrijver niet altijd even precies en betrouwbaar is en dat het een honderd jaar na de gebeurtenissen is opgetekend.