Chilperik I

Bij de dood van Chlotarius I (561) verdeelden zijn zonen het Frankische Rijk in vieren. Hoewel elk erfdeel evenveel civitates telde, waren er verschillen in welvaart. Chilperik, als jongste zoon, ontving het minst rijke gedeelte: het noordwesten, dat dunbevolkt en amper geromaniseerd was. De belangrijkste stad was Soissons. Toen zijn halfbroer, koning Sigebert van Austrasië, ten strijde trok tegen de Avaren, viel Chilperik zijn gebied binnen (562). Sigebert keerde echter zegevierend terug, verdreef Chilperik en stootte zelfs door tot Soissons. Bij de inname van deze stad kon hij Chilperiks zoon, Theodebert, gevangen nemen. Chilperik moest de wapens neerleggen, Theodebert werd vrijgelaten. Hoewel Chilperik Soissons verloren had, kreeg hij spoedig gebiedsuitbreiding door het overlijden van Charibert I (567). Hij verplaatste zijn hoofdplaats naar Rouen, maar verbleef meestal in een palts te Vitry-en-Artois.

• 
  De verdeling van 561, met Chilperiks erfdeel in oranje
• 
  Toestand na het overlijden van Charibert (567)

In het zuiden verwierf Chilperik een exclave met steden zoals Bordeaux, Toulouse en Limoges. De noord- en oostzijde ervan grensden aan het gebied van Sigebert, die in 565 bovendien trouwde met een dochter van koning Athanagild van Visigotisch Spanje. De exclave kon voortaan ook aangevallen worden vanuit het zuiden. Om Athanagild neutraal te houden, vroeg Chilperik de hand van zijn andere dochter, Galswintha (567). Na het huwelijk schonk hij haar de exclave als een morgengave, een gebied dat de echtgenote behield indien ze verstoten werd. Hij beloofde dat hij zijn relaties met diverse maîtresses zou beëindigen. Galswintha raakte echter niet zwanger en Chilperik begon een van zijn maîtresses, Fredegonde, opnieuw te bezoeken. Galswintha voelde zich diep vernederd en wou terugkeren naar haar familie. Chilperik vreesde voor het verlies van de morgengave en voor oorlog met Athanagild.

Eind 567 overleed Athanagild plots. De troonopvolging veroorzaakte een burgeroorlog, waardoor Chilperik de Visigoten niet langer vreesde. In 568 werd Galswintha gewurgd aangetroffen in haar bed. Amper enkele dagen later trouwden Chilperik en Fredegonde. De moord deed de vete tussen Chilperik en Sigebert, getrouwd met Galswintha's zus Brunhilde, opnieuw oplaaien. Beide partijen onderwierpen zich aan een arbitrage door Gontram van Bourgondië. Deze oordeelde dat Chilperik de morgengave moest overdragen aan Brunhilde of een boete moest betalen. Chilperik deed echter geen van beide. Hij probeerde Sigebert uit Aquitanië te verjagen, maar werd verslagen in 572 en 574. Na zoveel tegenslagen stond hij de morgengave eindelijk af.

In het voorjaar van 575 hervatte Chilperik de vijandigheden. Hij bezette Reims maar opnieuw sloeg Sigebert succesvol terug. Hij stootte verder naar Parijs, verdedigd door Chilperiks zoon Theodebert. Theodebert sneuvelde, de stad viel in Sigeberts handen. In de daaropvolgende maanden kozen diverse steden de kant van Sigebert. Sigebert was nu sterk genoeg om voorgoed af te rekenen met zijn halfbroer. Na de oogsttijd verzamelde hij een nieuw leger om Chilperik gevangen te nemen in Doornik. Het leger van Chilperik wachtte hem op te Vitry-en-Artois, maar Chilperiks soldaten legden hun wapens neer en huldigden Sigebert als koning. Het leger trok verder en begon aan het beleg van Doornik.

In een ultieme poging het noodlot af te wenden, stuurde Fredegonde twee dienaars naar Vitry. Wellicht waande Sigebert zich reeds overwinnaar; in elk geval konden de dienaars ongemerkt in de palts geraken en hem doodsteken. De gebeurtenis veroorzaakte een schokgolf. Het leger ging uiteen, de steden zwoeren opnieuw trouw aan Chilperik. Soissons gaf zich over en werd opnieuw Chilperiks hoofdplaats, zoals dertien jaar voordien. In Parijs konden de mannen van Chilperik Brunhilde gevangennemen. Ze werd onder huisarrest geplaatst te Rouen. Haar dochters waren bij haar, maar haar zoontje Childebert II was succesvol naar Metz gesmokkeld en werd daar gekroond tot de toekomstige koning van Austrasië.

Nu Austrasië verzwakt was, wilde Chilperik Poitiers innemen. Tijdens deze veldtocht verliet zijn oudste nog levende zoon, Merovech, het leger. Als kind uit Chilperiks eerste huwelijk voelde hij zich bedreigd door Fredegonde, aangezien zij vroeg of laat de opvolging zou opeisen voor haar eigen kinderen. Merovech reisde naar Rouen. Met medewerking van zijn moeder trouwde hij er met Brunhilde in de hoop sterker te staan tegen Fredegonde. Hoewel dit huwelijk incestueus was volgens de regels van de Kerk, verklaarde bisschop Prætextatus hen man en vrouw. Aanvankelijk keurde Chilperik het huwelijk goed.

Chilperik vroeg aan Merovech hem te vergezellen naar de hoofdstad Soissons, kort voordien ingenomen door rebellen. Nadat ze het koninklijke gezag hersteld hadden, bleek dat de rebellen hun orders hadden ontvangen vanuit Rouen. Chilperik zag hierin een Austrasische samenzwering om Merovech en Brunhilde uit te roepen tot koning en koningin. Om de twee politiek uit te schakelen, plaatste hij Merovech in een klooster nabij Le Mans en stuurde hij Brunhilde en haar dochters terug naar Austrasië. Merovech kon later, met de hulp van handlangers, ontsnappen en haalde het tot de basiliek van Tours, waar ook hertog Gontran Boson en zijn gezin al enige tijd het kerkasiel van Gregorius van Tours genoten. Samen konden ze ontkomen naar Austrasië.

Merovech kon zich vreedzaam vestigen op een landgoed nabij Reims, maar zag al snel een mogelijkheid om koning te worden. Zijn boodschappers meldden dat de inwoners van Terwaan in opstand waren gekomen tegen hun bisschop en om de tussenkomst van Merovech vroegen. Prompt verzamelde deze een klein leger en vertrok naar Terwaan. Onderweg werden ze echter opgewacht door soldaten van Chilperik. De berichten waren vals. Volgens Gregorius van Tours vroeg Merovech aan een getrouwe om hem te doden, om niet in handen van de vijand te vallen, maar hij verdacht Fredegonde ervan dit verhaal verzonnen en verspreid te hebben. Chilperik eiste een onderzoek naar alle betrokkenen. Bisschop Prætextatus werd door een concilie (577) veroordeeld voor het incestueuze huwelijk, en verbannen naar het eiland Jersey.

Na de dood van Merovech heroverde Chilperik Aquitanië, met uitzondering van het erfdeel van Gontram van Bourgondië. Vervolgens trok hij richting Bretagne, een gebied dat bewoond werd door de Bretoenen van koning Waroch II. Sinds de onrust in het Frankische Rijk stelden zij zich onafhankelijk op. In de omgeving van Vannes, de belangrijkste stad, werd drie dagen lang gevochten tussen de Franken en de Bretoenen. De Bretoenen onderwierpen zich niet aan het Frankische gezag, maar Waroch ging akkoord om Vannes op te dragen aan Chilperik en hiervoor een jaarlijks tribuut te betalen.

In 580 brak dysenterie uit in het rijk. De zonen van Fredegonde stierven. Clovis, de laatste zoon uit het eerste huwelijk van Chilperik, was opgetogen dat hij overbleef als enige opvolger. Fredegonde was hierover razend en beschuldigde hem ervan de dood van haar zonen veroorzaakt te hebben met hekserij. Clovis kwam onder huisarrest en werd enkele dagen later neergestoken. Om protest van Audovera bij Chilperik te smoren, liet Fredegonde ook Audovera vermoorden. Nu had ze de mogelijkheid om haar laatste stiefkind, Basina, te laten verkrachten. Dit gebeurde tegen de wil van Chilperik, die Basina had willen inzetten in zijn huwelijkspolitiek. Noodgedwongen trad Basina in een klooster in Poitiers.

Omdat Chilperik geen zonen meer had, erkende hij de minderjarige Childebert II als toekomstige opvolger (581). Een veldtocht van Gontram van Bourgondië, die vond dat het gebied eerlijk verdeeld moest worden, eindigde in diens verlies van Aquitanië. Gevreesd werd dat Gontram bijstand zou vragen aan Visigotisch Spanje. Daarom onderhandelde Chilperik een huwelijk tussen zijn dochter, Rigundis, en prins Reccared I. Vervolgens vielen Chilperik en Austrasië gezamenlijk Gontram aan, maar die kon standhouden (583). De samenwerking tussen Chilperik en Austrasië kwam tot een plots einde toen Fredegonde in de lente van 584 beviel van een wettige erfgenaam, de toekomstige Chlotharius II.

In september 584, toen Chilperik terugkwam van een jachtpartij, werd hij neergestoken door een man genaamd Falco. Die kon niet meer gevat worden, waardoor niet bekend is in wiens opdracht hij handelde. Het lichaam werd overgebracht naar Parijs en begraven in de église Saint-Germain-des-Prés. Fredegonde kreeg te maken met opstandige edelen en moest de hulp inroepen van Gontram. Later wilde ze zich weer van hem ontdoen. Daarom wendde Gontram zich tot Childebert II, vanaf 585 in functie als koning van Austrasië. Samen sloten ze het Verdrag van Andelot (587).