Paul Erdős

Paul Erdős
Persoonlijke gegevens
Titelatuur/graad	doctor
Geboortedatum	26 maart 1913
Geboorteplaats	Boedapest
Overlijdensdatum	20 september 1996
Overlijdensplaats	Warschau
Beroep	wiskundige[1][2]
Lid van	Royal Society, Hongaarse Academie van Wetenschappen,[3] American Academy of Arts and Sciences, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Amerikaanse Nationale Wetenschapsacademie,[4][5] Poolse Academie van Wetenschappen
Academische achtergrond
Alma mater	Loránd Eötvös-universiteit (1930; 1934),[6] Stephen I of Hungary High School (1926; 1930)[7]
Proefschrift	Über die Primzahlen gewisser arithmetischer Reihen
Promotor(s)	Lipót Fejér
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en)	kansrekening, combinatoriek, grafentheorie, getaltheorie, verzamelingenleer, real analysis, meetkunde
Bekend van	Constante van Copeland–Erdős, Cameron–Erdős conjecture, De Bruijn–Erdős theorem, Davenport–Erdős theorem, Erdős–Borwein constant, Erdős-Woods-getal, Vermoeden van Erdős-Straus, Erdős–Kac theorem, Erdős–Szekeres theorem, Erdős–Rényi model, Erdős conjecture on arithmetic progressions, Erdős–Graham problem, Stelling van Erdös-Mordell, Erdős distinct distances problem, Erdős–Gyárfás conjecture, Erdős–Fuchs theorem, Erdős–Szemerédi theorem, Erdős–Nicolas number, Erdős-Moser equation, Erdős–Burr conjecture, Erdős–Ko–Rado theorem, Erdős cardinal, Erdős–Anning theorem, De Bruijn–Erdős theorem, Erdős–Ulam problem, Erdős–Diophantine graph, Erdős–Rado theorem, Erdős–Tetali theorem, Erdős–Stone theorem, Erdős–Pósa theorem, Stelling van Erdős en Gallai, Erdős–Nagy theorem, Erdős arcsine law, Erdős–Kaplansky theorem, Erdős theorem, Erdős–Faber–Lovász conjecture, Erdős–Turán conjecture on additive bases, Erdős-Wintner theorem, Chung–Erdős inequality
Prijzen en erkenningen	Guggenheim-lidmaatschap (1945),[8] Cole-prijs voor getaltheorie (1951),[6] Kossuth-prijs (1958), Wolfprijs voor wiskunde (1983),[6] honorary doctor of the University of Limoges (22 april 1986),[9][10][11] Buitenlands lid van de Royal Society (1989),[12] eredoctor van de Karelsuniversiteit van Praag (1992),[13] honorary doctorate of Haifa University (1994)[14]

Paul Erdős (Boedapest, 26 maart 1913 – Warschau, 20 september 1996) was een wiskundige, die samen met honderden medeauteurs heeft gewerkt aan vraagstukken op het gebied van combinatoriek, grafentheorie, getaltheorie, analyse, numerieke wiskunde, verzamelingenleer en kansrekening. Hij heeft in totaal grofweg 1 500 wetenschappelijke artikelen geschreven.^[15]

Erdős' Hongaarse naam is Erdős Pál, [ˈɛrdøːʃ paːl]. Erdős spreek je uit als Erdeusj met de klemtoon op de eerste lettergreep.

Zijn ouders waren niet-praktiserende joden. De joodse gemeenschap in Boedapest van die tijd heeft ten minste vijf opmerkelijke wetenschappers voortgebracht naast Erdős: de natuurkundige Eugene Wigner, de natuurkundige en politicus Edward Teller, de scheikundige, natuurkundige en politicus Leó Szilárd, de wiskundige John von Neumann en de filosoof Georg Lukács.

Erdős gaf al jong blijk van zijn talent als wonderkind en werd door zijn leeftijdsgenoten al gauw beschouwd als wiskundig genie. Hij ging naar school naar het Sint-Stefansgymnasium.

Hoewel hij beroemd was en veel prijzen ontving, heeft hij een groot deel van zijn leven als dakloze doorgebracht, aangezien hij voortdurend onderweg was van de ene naar de andere wetenschappelijke conferentie en over de hele wereld bij zijn collega's logeerde. Typerend voor hem was om aan te bellen bij een collega en te zeggen: Mijn brein staat open, om vervolgens een paar dagen te blijven logeren, samen enkele artikelen te schrijven en weer te vertrekken. Hij hechtte weinig waarde aan materiële zaken en gaf het grootste deel van het geld dat hij ontving bij prijzen aan anderen en aan goede doelen.

Een van zijn gevleugelde uitspraken was:

Een wiskundige is een machientje dat koffie omzet in stellingen

Sommige bronnen wijzen dit citaat aan Rényi toe. Hij begon na 1971 amfetamine te slikken, ondanks de bezorgdheid van zijn vrienden, die met hem om 500 dollar wedden dat hij geen maand met de amfetamine zou kunnen stoppen. Hij won de weddenschap, maar beklaagde zich erover dat de wiskunde een vertraging van een maand had opgelopen:

Als ik vroeger naar een leeg vel papier keek, zaten mijn hersenen vol ideeën, tegenwoordig zie ik alleen maar een leeg vel papier.

Hij hervatte zijn oude gewoonte weer toen hij de weddenschap had gewonnen.

Hij had een eigenaardig taalgebruik. 'Het Boek' was een denkbeeldig boek waarin God de beste en meest elegante bewijzen voor wiskundige stellingen had opgeschreven. Hij was niet gelovig en noemde God de Opperste Fascist, hij noemde kinderen epsilons, vrouwen waren bazen en mannen slaven. Mensen die geen wiskundig onderzoek meer deden, waren dood, overledenen waren weg en college geven noemde hij preken. Zijn grafschrift moest volgens hem luiden:

Eindelijk word ik niet meer dommer.

Hij was in verschillende landen lid van de Academie van wetenschappen, van Hongarije in 1956, Verenigde Staten in 1979, India in 1988 en het Verenigd Koninkrijk in 1989, waaronder hij bij verscheidene tot erelid was benoemd. Hij kreeg eredoctoraten van 15 universiteiten. Hij deelde de Wolfprijs 1983/84 voor de wiskunde met Shiing-Shen Chern en kreeg in Hongarije de Kossuth-prijs en de Staatsprijs.

Erdős' hoge productiviteit blijkt uit het feit dat hij ongeveer 1 500 wetenschappelijke artikelen heeft geproduceerd, de meeste in samenwerking met anderen. Hij heeft met ongeveer 500 collega's samengewerkt, beschouwde wiskundig onderzoek als een sociale bezigheid en heeft zo de manier van wiskunde beoefenen blijvend veranderd. Hij hield zich in de eerste plaats bezig met getaltheorie, combinatoriek, verzamelingenleer, analyse en kansrekening, maar droeg bij aan bijna alle deelgebieden van de wiskunde.

Hij startte het onderzoek naar verschijnselen die in de Ramsey-theorie^[16] zijn verenigd en verrichtte baanbrekend werk inzake de toepassing van stochastische methoden.

Vanwege zijn enorme productiviteit hebben zijn vrienden als grapje het erdősgetal bedacht. Erdős heeft het Erdősgetal 0 omdat hij nu eenmaal zichzelf is, zijn directe mede-auteurs kregen erdősgetal 1 en zij die met deze mede-auteurs hebben gepubliceerd erdősgetal 2 enzovoort.

Erdős heeft samengewerkt met Béla Bollobás, Fan Chung, Ron Graham, Carl Pomerance, Richard Rado, Alfréd Rényi en Endre Szemerédi, maar nog met veel andere wiskundigen.

• Erdős-Woods-getal
• Stelling van Erdös-Mordell
• Stelling van Erdős en Gallai
• Vermoeden van Erdős-Straus

Zie de categorie Paul Erdős van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.