Parkaanleg van Leeuwenburg
| park en tuinaanleg van Leeuwenburg | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats | Driebergen-Rijsenburg | |||
| Adres | Langbroekerdijk 39 | |||
| Coördinaten | 52° 1′ NB, 5° 18′ OL | |||
| Onderdeel van | Leeuwenburgh | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Start bouw | tweede helft 17e eeuw | |||
| Prijzen en erkenningen | ||||
| Monumentstatus | rijksmonument | |||
| Monumentnummer | 528158 | |||
| ||||
Het historische park en tuinaanleg van landgoed Leeuwenburg is een rijksmonument in de Nederlandse plaats Driebergen-Rijsenburg. De aanleg geniet bescherming vanwege de landschapsstijl, de samenhang met andere onderdelen van het landgoed en de ruimtelijke samenhang met het vlakke landschap ten zuiden van de Langbroekerwetering.
De hoofdstructuur van de historische tuin- en parkaanleg van de buitenplaats Leeuwenburg dateert globaal uit de tweede helft van de 17e eeuw en het begin van de 18e eeuw. Uit deze geometrische aanleg in Frans-classicistische stijl is nog steeds een aantal elementen zichtbaar waaronder de lanenstructuur, de ronde kom en zichtassen.
Achttiende eeuw
In de eerste decennia van de 18e eeuw werd rondom het huis een park in Frans-classicistische stijl aangelegd. Een vroeg-18e-eeuwse vogelvlucht in aquarel van Hendrik de Leth toont een achter het huis gelegen midden-as. De voorste vijver in die as wordt omgeven door siertuinen (parterres de broderie) met aan weerszijden twee rijen bomen. Achter de berceau aan de noordzijde zijn links de nog bestaande moestuin en rechts de boomgaard zichtbaar. In het bos daarachter wordt de nog bestaande ronde vijver omgeven door sterrenbossen. Aan de westzijde van de zij-as, de Leeuwenburgerlaan, lagen stukken bos. In de achttiende eeuw bleven veel 17e- en vroeg-18e-eeuwse elementen bewaard. In 1748 werd de Leeuwenburg verkocht aan kanunnik Mattijs Swemmelaer. Deze werd tevens eigenaar van de ambachtsheerlijkheid Hardenbroek met daarin het huis Molenstein aan de overzijde van de Langbroekerwetering. In 1779 liet Swemmelaer ten oosten van dit huis drie arbeiderswoningen bouwen en vijf jaar later een koetsierswoning aan de Wetering ten oosten van Leeuwenburg. Vanaf 1818 laat Jan Antonie Godin van Westrenen een meer landschappelijke park ontstaan. De hoofdstructuur van het formele park bleef daarbij bestaan.
Negentiende eeuw
In de kadastrale minuut uit 1828 wordt de destijdse situatie omschreven: omgracht huis, een bouwhuis, een ovaal grasveld en een in de as van het huis liggende weg naar de Langbroekerdijk. In de 'plaisiertuin' achter het huis was een ovale (later ronde) vijver. Daarachter lagen de moestuin en de boomgaard, met daarachter het 'boombosch'. Op de 'heuvel' achter de vijver, ten noorden van het huis, staat sinds vermoedelijk 1900, de latere ijzeren pergola.
Wijzigingen in 1854
Pieter de Beaufort liet kort na 1854 het huis Leeuwenburg uitbreiden met enkele aanbouwen. In 1859 werd de formele tuinaanleg werd verlandschappelijkt door eigenaar Arnout Jan van Westreenen (1751-1815).[1] De zichtas bleef bestaan, maar de overtuin werd ingekort. Tevens werd de gracht aan de voorkant van het huis gedempt en werd in de gracht aan de westkant van het huis een eilandje gemaakt. Ook werd de toegang tot het huis verplaatst naar de linkerkant. Tevens werd er een brug geslagen aan het begin van de Leeuwenburgerlaan. De oude oprijlaan die als zichtas fungeerde bleef gehandhaafd. Rond deze periode werden er de nog bestaande zichtassen op de duiventoren en de achtergevel in vakwerk van de boerderij aangelegd. Tien jaar later werd aan de noordzijde van de buitenplaats een poortwachtershuisje met bijbehorend hek gebouwd. Het recht tegenover de Leeuwenburg gelegen Molenstein werd tussen 1854 en 1869 aangekleed met een kapel en een duiventoren. Sindsdien is het gebouw een 'folly' of 'point de vue'. In de zichtas van Leeuwenburg staat naast Molenstein een stijlvol hek.
Sinds het overlijden van Willem Hendrik de Beaufort (rond 1900) bleef de structuur van de buitenplaats Leeuwenburg bijna gelijk.
Zie ook