Nieuwezijds Voorburgwal 282
| Nieuwezijds Voorburgwal 282 Nieuwezijds Voorburgwal 282a | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Nieuwezijds Voorburgwal 282 (oktober 2025) | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats | Amsterdam-Centrum Nieuwezijds Voorburgwal | |||
| Adres | Nieuwezijds Voorburgwal 282 | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Start ontwerp | vanaf 16e eeuw | |||
| Gereed | 16de eeuw | |||
| Verbouwing | diverse door de eeuwen heen | |||
| Oorspr. functie | woonhuis | |||
| Huidig gebruik | theater | |||
| Eigenaar | Stadsherstel | |||
| Huisvest | Tingel Tangel, Betty Asfalt Complex, Theater De Richel | |||
| Prijzen en erkenningen | ||||
| Monumentstatus | rijksmonument | |||
| Monumentnummer | 6006 | |||
| Rijksmonumenten Nieuwezijds Voorburgwal | ||||
| ||||
Nieuwezijds Voorburgwal 282 en 282a te Amsterdam is een gebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam-Centrum.
Achtergrond
De genoemde burgwal was in rondom 1385 een aan de westzijde van de bebouwing gegraven gracht, die tot de demping in omstreeks 1884 een gracht bleef. Van die bebouwing is weinig meer terug te vinden; er werd gebouwd, gesloopt en gebouwd als ook behoorlijk verbouwd. Dat laatste geldt voor huisnummer 282 en 282a. Alhoewel het in 20e eeuw eruit ziet als een vrij breed gebouw in de Amsterdamse binnenstad heeft onderzoek opgeleverd dat het hier begon als twee gebouwen, een smal rechter deel (Parcen) en een breder linkerdeel (De Regte Cromhout). Zij bevatten nog een kern uit midden 16e eeuw. In de eerste helft van de 18 vond een grote verbouwing plaats vond de grote verbouwing plaats, waarbij de beide gebouwen werden samengevoegd, ze kregen een achterbouw en het dak werd parallel aan de straat geplaatst. Het was de tijd dat het gebouw al een aantal jaren werd bewoond door leden van meerdere patriciërsfamilies. Zo woonde burgemeester Hendrick Bicker er enige tijd, getuige een familiewapen dat in het stucwerk in het gebouw te zien. Men vermoedt dat Ignatius van Logteren bij die grote verbouwing een rol heeft gespeeld. De familie Bicker zou er in enige vorm tot 1835 wonen. De officiële eenheid werd pas in 1870 bevestigd, toen de twee samengesmolten gebouwen op één perceel kwamen te staan. Niet helemaal duidelijk is of de panden toen al een gezamenlijke kroonlijst hadden of die dat van het linker deel toen is aangebracht. De geschiedenis van de 20e eeuw is eenvoudig te achterhalen. Het complex bood tussen 1910 en 1957 onderdak aan de (meisjesklassen) van de Prinsenschool (jongens op nummer 284). Daarna volgde tussen 1963 en 1989 theater Tingel Tangel er gevestigd. Dat had maar de helft van het gebouw nodig en kwam er dus onder architect Herman Haan een tweede toegangsdeur voor medegebruiker de Engelse Kerk. Tussen 1989 (opening 1993) en 2019 was het Betty Asfalt Complex er gevestigd. Het gebouw, dat in eigendom van de gemeente was, werd overgedragen aan Stadsherstel, die meteen begon te werken aan herstel van fundering. In 2024 kwam er een nieuwe huurder De Theatergroep, die het omdoopte tot Theater De Richel. De Engelse kerk is er in 2025 ook nog gevestigd.[1]
Bijzonder aan de plek is dat het door de eeuwen heen markten voor de deur had. In de eerste periode van er de Deventer Houtmark, vervolgens tot aan de demping de Bloemenmarkt en daarna de postzegelmarkt. Dat laatste is terug te vinden in het plantsoentje voor de deur officieuze Postzegelplantsoen.
Gebouw
Het gebouw werd op 13 oktober 1970 opgenomen in het monumentenregister onder nummer 6006. De omschrijving is daarbij summier:
Pand met zesraamsgevel onder rechte lijst met consoles, met versierde stoep, gesneden deurpartij en 14 Louis XIV flesbalusters (alles plm 1725/XVIIIb). Inwendig een zeer fraaie stucgang uit de bouwtijd.
In de 21e eeuw bestaat het gebouw uit drie bouwlagen op een souterrain. Om de gebouwen te betreden zijn twee bordessen geplaatst die toegang geven tot de beletages. De rechter toegangsdeur kreeg een houten omlijsting met houtsnijwerk. Het bovenlicht kreeg een snijraam. De linker (nieuwere) toegangsdeur is eenvoudig gehouden. De deuren worden geflankeerd door vier vensters met vijftien raampjes (4x 5x3). De eerste verdieping is aan de hand van de ramen minder hoog uitgevoerd. Er zijn hier zes vensters met elk negen raampjes te zien (een klassieke 6x3x3 verdeling). De tweede etage kent ook zes vensters, maar dan met zes ramen (6x2x3). Daarboven beginnen de zeven houtbewerkte consoles voor de daklijst, die over de volle voorgevel is geplaatst. Daarboven bevindt zich een puntdak dat parallel aan de straat geplaatst is.
Goedbewaard geheim
Die werkzaamheden aan de fundering legden een grote waterkelder van 3 bij 3,5 meter uit de 18e eeuw bloot. Hierin werd door rijke bewoners regenwater opgeslagen; het grachtenwater was in die eeuw nog smerig. Een pomp bracht het water het huis in en uit. Stadsherstel moest haar funderingswerkzaamheden aanpassen om de waterkelder te behouden. Volgens sommigen is ook die kelder monumentaal.
- Amsterdam Monumentenstad (geraadpleegd 20 november 2025) die mede als bron noteert Dr. J.H. van Eeghen, Twee eeuwen familiebezit op de Deventer houtmarkt, tijdschrift Amstelodamum, 42ste jaargang, januari 1955, blz. 49-54.
- Stadsherstel met korte geschiedenis (geraadpleegd 20 november 2025)
