Nicolaas Ruychaver
| Nicolaas Ruychaver | ||
|---|---|---|
| Klaas Ruikhaver | ||
 | ||
| Algemene informatie | ||
| Geboren | ca. 1535 Haarlem (onzeker) | |
| Overleden | 23 november 1577 Amsterdam | |
| Doodsoorzaak | Vermoord | |
| Beroep | watergeus en militair | |
| Handtekening | ||
 | ||
Nicolaas Ruychaver (?, ca. 1535 - Amsterdam, 23 november 1577), ook wel Klaas Ruikhaver, was een van de voornaamste geuzenleiders tijdens de tachtigjarige oorlog.
Vroege jaren
Ruychaver werd waarschijnlijk geboren in Haarlem, waar het geslacht Ruychaver in hoog aanzien stond. Ook Amsterdam wordt echter als geboorteplaats genoemd.[1] Zijn ouders waren Mr. Willem Ruychaver en Geertruid Paulusdr van Oudschoten. Ruychaver was getrouwd met de Amsterdamse Catharina Reiniers.[2]
Watergeus
In 1569 meldde Ruychaver zich aan bij de watergeuzen die toen onder leiding stonden van Adriaen van Bergen, alias Dolhain, en Lancelot van Brederode.[3]
In het voorjaar van 1569 ontvangt Ruychaver, als een van de eerste watergeuzen, een kaperbrief van Willem van Oranje. Begin juli van dat jaar vertrekt hij naar Engeland met een opdracht van de prins. Daar verblijft hij tot minstens augustus. Op 16 september 1569 verschijnt hij samen met Dolhain voor het Vlie en zet hij met de vloot koers richting de Eems, waar hij op 30 september aankomt.
In 1570 huurt hij in Emden een schip van Willem voor de Windt, die zelf als stuurman aan boord blijft,[4] en krijgt van Johannes Basius een officiële commissie om Spaanse schepen bij het Vlie te bestrijden.[2] Op 13 juni sluit hij bij Borkum een bondgenootschap met medegeuzen Jan van Troyen en Adriaan Menninck. De dag daarna, 14 juni, bevindt Ruychaver zich opnieuw bij het Vlie. Op 15 juni is hij er getuige van hoe Jan van Troyen door de Spanjaarden gevangen gemomen wordt. Op 21 juli 1570 rekent hij met Basius af over de opbrengsten van de buit en wordt zijn commissie verlengd.[5]
In september 1570 rantsoeneert Ruychaver schepen op de Eems en plundert bij Ameland haringbuizen om daarna bij Greetsiel voor anker te gaan. Einde september verlaat Ruychaver met een schip Oostfriesland en zeilt naar het Vlie, waar de watergeuzen zich verzamelen voor een aanval op Enkhuizen. De Allerheiligenvloed gooit echter roet in het eten en slaat de vloot uit elkaar.[5]
Op 15 november 1570 krijgt Ruychaver een aanstelling tot kapitein. Nog diezelfde maand plundert hij in Zeeland het marktschip van 's Hertogenbosch, wat hem een buit van 4500 daalders oplevert.[1] Begin 1571 zeilt Ruychaver terug naar Norden en veroorzaakt veel schade in het Vlie. Vervolgens vertrekt hij naar Ameland, waar de watergeuzen op 23 februari door de Spanjaarden verslagen worden. Ruychaver weet echter te ontkomen keert terug naar Norden.[5]
Op 18 april 1571 geeft Van Brederode hem de opdracht om hem tijdens zijn afwezigheid als vice-admiraal op de Eems te vervangen. Ruychaver is achtereenvolgens te vinden in Leystaf, voor de kust van la Rochelle, de Oost-Friese wateren, Dover en weer bij la Rochelle, waar hij een schip uitrust. [5]
Op 1 April 1572 is Ruychaver bij de inneming van den Briel. Op 5 Mei 1572 wordt hij door Alva gedagvaard en op 3 Juni 1572 verbannen.[5]
Leger
Ruychaver maakt de overstap naar het landleger van de opstandelingen en op 12 Juni 1572 neemt hij Medemblik in. Vervolgens is hij te vinden in Haarlem, Hoorn, en de abdij van Egmond.[5]
In augustus 1573 helpt hij Alkmaar te verdedigen tegen een aanval door de Spanjaarden.
Op 11 oktober neemt Ruychaver deel aan de slag op de Zuiderzee, waar Bossu gevangen genomen wordt. [5]
Later die maand is Ruychaver in Den Haag, maar moet op 30 oktober de stad verlaten om de Spanjaarden, die op weg waren naar Leiden, bij de Geestbrug in Rijswijk zo land mogelijk tegen te houden.[5]
In 1574 wordt hij door Willem van Oranje naar Antwerpen gestuurd, in een poging die stad aan staatse zijde te krijgen. De Spanjaarden ontdekken het plan en Ruychaver kan nog net aan een hinderlaag ontsnappen.[5]
Op 30 september 1575 wordt hij genoemd als bevelhebber van Zierikzee. Op 2 Juli 1576 nemen de Spanjaarden de stad in, maar de staatse troepen worden gespaard en mogen vertrekken.[5]
Op 23 november 1577 neemt Ruychaver deel aan de mislukte poging om Amsterdam in te nemen.[6] Diezelfde dag wordt Ruychaver gedood, maar de bronnen zijn niet eenduidig over de exacte toedracht. Volgens pastoor Maarten Donk zou Ruychaver zich hebben verborgen in een woning nabij de Varkensmarkt. Na te zijn ontdekt, biedt hij 200 gouden kronen voor zijn leven, maar wordt toch afgemaakt.[7] Andere bronnen houden het er eenvoudig op dat hij tijdens de terugtocht door een persoonlijke vijand wordt vermoord.[8][9]
Het is onbekend waar Ruychaver is begraven.
Nagedachtenis
In 1846 verscheen een roman van de hand van Jacob Honig (Jz.Jr.) over Ruychaver.[10]
In Den Haag, Haarlem, Amsterdam en Vlaardingen zijn straten naar Ruychaver vernoemd. In Brielle ligt een straat die volgens het kadaster en de website van de gemeente Voorne aan Zee Ruychaverweg heet, maar op de straatnaambordjes en op Google Maps Ruyghaverweg wordt genoemd.
- A.J. van der Aa (1874). Biographisch woordenboek der Nederlanden. J.J. van Brederode, Haarlem. Geraadpleegd op 3 september 2025.
- Dr. P.C. Molhuysen, Prof. Dr. P.J. Blok, Dr. Fr. K.H. Kossmann (1924). Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek. A.W. Sijthoff's uitgevers-maatschappij, Leiden. Geraadpleegd op 3 september 2025.
- Referenties
- 1 2 Van der AA, deel 16, p. 552
- 1 2 Molhuysen et al., deel 6, p. 1210
- ↑ Serrien, Pieter, Nicolaas Ruychaver (8 oktober 2022). Geraadpleegd op 7 september 2025.
- ↑ Molhuysen et al., deel 6, p. 1308
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Molhuysen et al., deel 6, p. 1211
- ↑ Molhuysen et al., deel6, p. 1211, 1212
- ↑ Noordeloos, P. (1948). Pastoor Maarten Donk. Spectrum.
- ↑ RUYCHAVER, nicolaas - de betekenis volgens Winkler Prins Encyclopedie. www.ensie.nl. Geraadpleegd op 7 september 2025.
- ↑ Molhuysen et al. deel 6, p. 1212
- ↑ Nicolaas Ruychaver, of Geloof, liefde en vaderland: tafereelen uit de jaren 1566-1578. J. van der Hey en zoon, Amsterdam (1846).
