Mobach Keramiek

Mobach Keramiek
Locatie	Kanaalweg, Utrecht
Coördinaten	52° 4′ NB, 5° 7′ OL
Geopend	1895
Portaal    Economie

Mobach Keramiek is een aardewerkfabriek in de Nederlandse stad Utrecht die eind 19e eeuw werd opgericht. Het is vooral bekend van de kunstzinnige hoogstaande keramieken die het sindsdien maakt.

Het bedrijf werd in 1895 in Utrecht als de Utrechtsche Pottenfabriek opgericht door de uit een Friese pottenbakkersfamilie stammende Klaas Jaan Mobach. Diverse generaties hebben het vervolgens voortgezet. Het proces van de vervaardiging van keramiek is in de loop der geschiedenis vrijwel gelijk gebleven. Hierbij wordt het aardewerk in kleine serie of als unica gedraaid of handmatig opgebouwd uit kleirollen of -platen, waarna het geglazuurd wordt. Met name de manshoge plantbakken en -vazen zijn bekende keramiekproducten van Mobach. Piet Klaarhamer en Gerrit Rietveld ontwierpen een aantal vazen.

Het uit 1913 daterende fabrieksgebouw aan de Kanaalweg langs het Merwedekanaal, tezamen met drie bijbehorende arbeiderswoningen, hebben de status van rijksmonument.^[1] Een deel van de collectie is op die locatie ondergebracht in een museum dat eenmaal per jaar open is.

Aan de Oudegracht 198 voerde de firma Mobach sinds 1910 tevens een winkel waar ze hun keramieken verkochten.^[2] De winkel werd in 1970 overgenomen door een andere eigenaar en in 1975 verhuisd naar de Choorstraat. Onder de noemer Mobach was het een speciaalzaak in vormgevingsartikelen die daar tot 2014 bestond.

• 
  Portret van Klaas I.Op de achterzijde staat de tekst: Portret van Klaas Mobach 1855 - 1928 door zijn zoon Klaas Mobach (1893 - 1976)
• 
  Unieke moffeloven uit 1922 in de aardewerkfabriek
• 
  Arbeiderswoningen
• 
  Afdraaien van een uit twee halve bollen opgebouwd werkstuk
• 
  Tweede generatie klokoven

Tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw werd de moffeloven gestookt totdat de gewenste temperatuur was bereikt. Dat bereiken van die temperatuur kon men aflezen via een gat in de ovenmuur waarachter een smeltkegel was geplaatst. Het ombuigen van die kegel gaf aan dat de temperatuur was bereikt waarop men stopte met het stoken van de oven en die liet afkoelen. Dat stoken en afkoelen duurde ongeveer een week. Gedurende het stoken was er 24 uur per dag iemand bezig met het vullen van de stookgangen met steenkool en het afvoeren van de as. Zo was de firmant Bouke II meerdere malen per jaar bezig met nachtdiensten. De voor die tijd moderne klokoven betekende een enorme besparing in mankracht voor het stoken van de ovens.

De eerste generatie klokoven bestond uit vier rechthoekige ovenbodems waarop de oven werd opgebouwd. De basis contructie bestaat uit een aantal te bakken werkstukken, afgedekt met op pijlertjes steunende ovenplaten. Op de opgebouwde oven werd via een hijsmechanisme de ovenkap gezet om of in de "ruwe oven" het product in klei te bakken tot steengoed of in de "gladde' oven het steengoed te bakken tot het geglazuurde eind product. De tweede generatie klokoven bestaat uit drie rechthoekige ovenbodems die in een ring staan. Door de ovenkap op te hijsen en de ring te draaien komt de gestookte oven vrij voor het afbouwproces en kan de ovenkap weer worden neergelaten op de volgende te stoken oven.

• Lijst van rijksmonumenten in Utrecht (stad)/Kanaalweg

• Officiële website