Meritocratie

Meritocratie (heerschappij door degenen die het verdienen) is een maatschappijmodel, waarin de sociaal-economische positie van elk individu is gebaseerd op diens eigen verdiensten of merites. Niet de aanleg die men heeft staat centraal, maar wat men met die aanleg doet. Andere factoren, zoals afkomst, grond- of geldbezit, etniciteit en geslacht mogen in principe geen rol spelen bij het verwerven van maatschappelijk succes. Kortom: een meritocratie is een samenleving waarin individuen een positie (=plaats) innemen op basis van hun eigen capaciteiten en kennis, en niet via geboorte, huwelijk of traditie. De eigen inzet bepaalt welke positie men kan innemen in de samenleving.

Naast deze veelgebruikte, sociale betekenis heeft meritocratie ook een politieke inslag. Een meritocratie als bestuursvorm binnen de overheid, impliceert een politieke elite die aan de macht is op basis van de som van individuele verdiensten. Deze verdiensten worden veelal ontleed in indicatoren als capaciteiten, politieke ervaring en diploma's.

De Britse sociale wetenschapper en Labour-politicus Michael Young^[1], schreef in 1958 het veelbesproken en beroemde satirische boek The Rise of the Meritocracy 1870-2033. Dit boek hanteert een dystopische visie op maatschappelijke verhoudingen, waarbij de vraag centraal staat of het begrip 'verdienste' objectief meetbaar is.