Menterwolde (gemeente)

Woonplaatsen in de gemeente Menterwolde, 2012
Topografische gemeentekaart van Menterwolde, september 2017

Menterwolde (uitspraakⓘ) is een voormalige gemeente in Noord-Nederland in de provincie Groningen. De gemeente ontstond op 1 januari 1990 door samenvoeging van de gemeenten Meeden, Muntendam en Oosterbroek. De gemeente heette tot 1 januari 1991 Oosterbroek, daarna Menterwolde. Per 1 januari 2018 ging deze gemeente op in de nieuwe gemeente Midden-Groningen. Op de laatste dag van haar bestaan (31 december 2017) had de gemeente 12.013 inwoners. De gemeente stond lange tijd bekend als PvdA bolwerk, maar kenmerkte zich ook door talrijke bestuurlijke en politieke conflicten.

Belangrijkste wapenfeiten van de gemeente waren de aanleg van bedrijventerrein De Gouden Driehoek te Zuidbroek, het aantrekken van een Van der Valk-vestiging langs de A7 en ontwikkeling van nieuwe woonwijken, met name het De Bouwte en Tolweg te Muntendam, en Boslaan te Zuidbroek.

Indeling

De gemeente Menterwolde bestond uit de volgende plaatsen en kernen: Beneden Veensloot, Borgercompagnie (gedeeltelijk), Boven Veensloot, Duurkenakker, Korengarst, Meeden, Muntendam, Noordbroek, Noordbroeksterhamrik, Spitsbergen, Stootshorn, Tripscompagnie (gedeeltelijk), Tusschenloegen, Tussenklappen, Uiterburen en Zuidbroek.

Geschiedenis

Judith Braun: De landarbeider of aardappelpoter. Brons, Noordbroek 2001 − symbolisch voor de geschiedenis van sociale tegenstellingen in de regio.

De naam Menterwolde (Menterasilva (1222) of Menterawalda) is ontleend aan het middeleeuwse veenlandschap aan de oevers van het riviertje de Munter Ee. Het landschap is later het Wold-Oldambt gaan heten. De naam Menterwolde werd ook gebruikt voor een klooster dat iets ten zuiden van Nieuwolda heeft gelegen en er zijn aanwijzingen dat een nederzetting in de buurt van dit klooster dezelfde naam droeg. In het begin van de 16e eeuw is dit gebied overstroomd door de Dollard. Halverwege de 16e eeuw werd het verdronken land weer ingepolderd.

De dorpen van het Wold-Oldambt lagen als langgerekte streekdorpen rond de tijdelijke Dollardboezem. Deze vorm is ontstaan door de middeleeuwse veenontginning. Alle drie gemeenten waaruit de nieuwe gemeente Menterwolde werd gevormd, maakten deel uit van het Oldambt. In het achterland bevindt zich een voormalig hoogveengebied, dat grotendeels tot de Veenkoloniën wordt gerekend. Hier liggen de dorpen Borgercompagnie en Tripscompagnie, evenals de gehuchten Stootshorn, Boven - en Beneden Veensloot en Kibbelgaarn.

Landschap en bebouwing worden vooral bepaald door grootschalige landbouwbedrijven, die tussen 1850 en 1940 een bloeitijd kenden. In die periode kenmerkte het gebied zich door grote sociale tegenstellingen, die ook daarna doorwerkten in de politieke verhoudingen. Zuidbroek had enige industrie, waaronder de aardappelmeelfabriek Motké. Muntendam vormde het arbeidsreservoir voor de omliggende dorpen, en kende − net als Noordbroek − uitgestrekte arbeidersbuurten (beide 'de Polder' genoemd), die in de jaren zestig en zeventig werden vervangen door sociale woningbouw. Zuidbroek en Muntendam werden bovendien uitgebreid met nieuwbouwwijken met particuliere, deels (half)vrijstaande woningen, zoals Ruitershorn in Muntendam. Het dorpscentrum van Zuidbroek werd in de jaren zeventig en tachtig meermalen opgeschrikt door grote branden, waarbij sprake was van brandstichting. Muntendam kende vanouds een assertieve straatcultuur en een zekere mate van omerta (zwijgcultuur) ten opzichte van grensoverschrijdend gedrag.

Bestuur

Voormalig gemeentehuis van Menterwolde te Muntendam, gebouwd in 1992.

De gemeente Menterwolde ontstond op 1 januari 1990 door samenvoeging van de gemeenten Meeden, Muntendam en Oosterbroek. De nieuwe gemeente droeg aanvankelijk de naam Oosterbroek. De naam Menterwolde was al eerder bedacht en werd in 1990 door de nieuwe gemeenteraad overgenomen, als herinnering aan het middeleeuwse landschap Menterwolde.[1] Het nieuwe gemeentehuis − gebouwd door Koop Tjuchem en geopend in juni 1992 − was gevestigd te Muntendam. Ondanks eerder verzet tegen de herindelingsplannen (met name uit Oosterbroek), verliep de fusie van de drie gemeenten dankzij grondige voorbereidingen vanaf 1986 tamelijk vlot. De financiële reserves uit Oosterbroek werden later gebruikt voor de sportvoorzieningen bij het Van der Valk-motel.

Alle vier dorpen kenmerkten zich vanouds door een sterke positie van linkse politieke partijen, met name de PvdA en in mindere mate CPN en PSP. De liberalen (VVD) vormden de belangrijkste oppositie. Confessionele partijen waren zwak vertegenwoordigd. Muntendam kende een roerig politiek verleden met lokale afsplitsingen van de PvdA. Eén burgemeester (Groenendaal) nam ooit ontslag na een hoog opgelopen conflict met de wethouders en een deel van de raad. Oosterbroek en Meeden hadden een meer regenteske bestuurscultuur. Een publiek schandaal was de bodemvervuiling van het Noordbroeksterdiep dat eerder onder toezicht van de gemeente was gedempt.[2]

Alle bestuurders van de nieuwe gemeente − burgemeester, wethouders en gemeentesecretaris − waren afkomstig uit een van de drie fusiepartners. De lijntjes waren kort: zo was de directeur van de grootste woningcorporatie SGBA (nu Woonstichting Groninger Huis) een oud-PvdA-wethouder die veel invloed had op het volkshuisvestingsbeleid. Burgemeester, gemeentesecretaris en twee wethouders waren lid van dezelfde partij en hadden al in het voortraject nauw samengewerkt. De nieuwe gemeente stond er ook financieel goed voor: de drie fusiepartners brachten vijf miljoen gulden aan reserves in, waarvan drie miljoen uit Oosterbroek.

Het samengaan van de vier dorpen en het ontstaan van een gezamenlijke identiteit werd bevorderd door het huis-aan-huisblad Tussenklappen (vanaf 1986, eerder de Nieuwe Noord- en Zuidbroekster), sinds 2007 verbonden met de nieuwssite Menterinfo.nl). In dit weekblad verschenen ook raadsverslagen en gemeentelijke advertenties. Het gemeentebestuur stond aanvankelijk echter niet toe dat hierin al te kritische stukken verschenen.[3] Ook de vaste journalisten die Menterwolde tot hun rayon rekenden, fungeerden geregeld als spreekbuis van het gemeentebestuur. In 2014 werd de gemeentelijke medewerking aan de Tussenklappen alsnog stop gezet om financiële redenen.[4] In plaats daarvan ging de gemeente gebruik maken van haar eigen website en de internetkrant Menterwolde.info. Deze internetkrant is ook na opheffing van de gemeente blijven bestaan.[5]

Het ontstaan van een gemeenschappelijke identiteit bleek ook in het verenigingsleven, met organisaties als Omroep Menterwolde (eerder Omroep Muntendam, 1988), Historische Kring Menterwolde (1997), Industriekring Menterwolde, Landbouwvereniging Menterwolde, Sportraad Menterwolde, alsmede de stichtingen voor kabelnet, welzijn, peuterspeelzaalwerk, wereldwinkels, natuur-, milieu- en landschapsbelang, en het behoud van karakteristieke dorpsgezichten. Daarnaast verschillende bedrijven en sportverenigingen, waaronder een zaalvoetbalclub, een bridgeclub en de energiecoöperatie Duurzaam Menterwolde.

Een opvallende gebeurtenis uit de begintijd van de gemeente was de dijkdoorbraak langs het A.G. Wildervankkanaal in augustus 1992. Door een technische fout kwam de Tussenklappenpolder onder water kwam te staan. De gebeurtenis kreeg landelijk aandacht. Burgemeester Hut besloot het rampenplan niet in werking te stellen en de afhandeling van de gevolgen in eigen hand te houden. Dat verliep goed, maar het leidde later ook tot kritiek, omdat er bestuursrechtelijk wel degelijk sprake was van een ramp.[6]

Rode gemeente, grootse plannen

Ingang van het voormalige gemeentehuis met het gemeentelogo.

Menterwolde stond − net als eerder Muntendam − bekend als de 'roodste' gemeente van Nederland, waar de PvdA lange tijd een meerderheidspositie had. Die dominante positie leidde vanaf 2000 tot ernstige spanningen binnen de gemeenteraad en ook daarbuiten, waardoor Menterwolde tevens de naam kreeg van een bestuurlijk 'moeilijke gemeente', waarin fatsoenlijke omgangsvormen en transparant bestuur geregeld onder druk stonden.[7] Tegenstellingen tussen de politieke stromingen en tussen de dorpen speelden geregeld op, maar waren tevens onderdeel van een wijd verbreide verdeel- en heerscultuur.

Het politieke debat werd gekenmerkt door populistische retoriek. Roddels, spierballentaal en rancuneus gedrag gingen daarmee samen. PvdA-leider Nantko Boddema verklaarde zijn electorale successen in 2002 vooral door het frequente contact met zijn achterban. "Wij zijn 24 uur per dag bereikbaar. Doordat iedereen ons kent, bellen mensen ook makkelijk." Binnen de PvdA sprak men wel over het "wonder van Menterwolde", maar de journalist die de wethouder en zijn vrouw (eveneens PvdA-raadslid) bij die gelegenheid interviewde, vroeg zich wel af of er misschien sprake was van een persoonlijkheidscultus.[8] "Een typisch Byzantijnse cultuur", zo schetst een andere oud-wethouder de sfeer die hij in de PvdA aantrof, "gunsten verwerven en ervoor zorgen dat je gunsten terugkrijgt".[9]

Van der Valk

Het gemeentebeleid was er vooral op gericht de "groeigemeente Menterwolde" op te stoten in de vaart der volkeren. Daarin fungeerden bedrijventerrein De Gouden Driehoek – een joint venture met Dura Vermeer uit 1997[10] – en het Van der Valk-motel, beide te Zuidbroek, als speerpunten.

Architect van het beleid was gemeentesecretaris Klaas Nieland, afkomstig uit Oosterbroek, die innige banden met het Van der Valk-concern onderhield en tevens fungeerde als gevolmachtigd bestuurder van het bedrijventerrein. Hij legde in 1986 de eerste contacten met Van der Valk, daarna 1994 met wegenbouwer Vermeer (sinds 1998 Dura Vermeer). Bij alle plannen trad hij op als projectleider. Daarnaast was hij ook zelf actief in het zakenleven.

Het wedstrijdbad en de sportzaal bij het Van der Valk-motel – kosten 3,5 miljoen gulden – werden door de gemeente gefinancierd, en bijna 18 hectare grond werd voor één gulden ter beschikking gesteld.[11] Ook het Rijk betaalde fors mee ten behoeve van een congreshotel met een sportcomplex dat voorlopig "Klein Papendal" werd gedoopt. Het concern incasseerde zodoende naar eigen zeggen – behalve de grond – zo'n 9 miljoen gulden aan subsidies.[12][13] De komst van het bedrijf loopt "als een rode draad" door de nieuwe gemeentebegroting, schreef de Tussenklappen in december 1990.

Het Van der Valk-concern verkeerde in de veronderstelling dat er veel geld te halen was in Menterwolde: "De gemeente is 'schatrijk' dank zij de olie onder haar grondgebied. Zij kent dan ook alleen Onroerendgoed belasting en geen verdere lasten voor bewoners en bedrijven", rapporteerde adviseur Theo Kipp in juli 1990.[14] Het concern verplichtte zich twee voetbalvelden met een hockeyveld, een atletiekbaan en een 18-holes golfbaan aan te leggen, alles op een 's winters te verwarmen ondergrond.[15] De gemeente heeft "juridisch geschoold personeel dat de contracten goed kan lezen", stelde burgemeester Hut tegenover de gemeenteraad.[16] Later werd gesproken over overdekte tennisbanen, een megadiscoteek, een ijsdiscohal, skibanen, een fitnesscentrum, een zorghotel, een benzinestation en een vakantiepark met 240 luxe bungalows. Het concern beloofde tevens een tropisch zwemparadijs te bouwen, dat vervolgens slechts half werd voltooid. Voor de sportvoorzieningen maakte men gebruik van een aangekochte hal van de Floriade 1992 te Zoetermeer. Men rekende op 100 tot 160 arbeidsplaatsen. De ambities werden al snel teruggeschroefd.[17] Het sportcomplex opende in augustus 1995 zijn deuren, maar de bouw van het motel liep door een "miljoenenbrand" vertraging op.[18] Het vuur kon zich dankzij de gebruikte bouwmaterialen razendsnel verbreiden.[19] Gerrit van der Valk sprak over een "gezellig brandje" waarbij geen ongelukken waren gebeurd.[20] De schade was overigens beperkt: ambtenaren constateerden dat men gebruik had gemaakt van tweedehands materialen.[21] Dat het concern inmiddels in aanvaring was gekomen met justitie vanwege stelselmatige belastingontduiking, kon de gemeente niet afschrikken.[22] Particulieren die de planontwikkeling in de weg stonden, kregen te maken met willekeur.[23]

Gouden Driehoek

Het gemeentebestuur van Oosterbroek, sinds 1990 van Menterwolde wilde een regionaal bedrijventerrein bij de kruising tussen de Rijksweg A7 en de N33 ontwikkelen. Daarvoor werd de naam De Gouden Driehoek bedacht. Uiteindelijk moest de gemeente genoegen nemen met een plaatselijk bedrijventerrein te Zuidbroek.

De eerste plannen voor het aantrekken van bedrijvigheid naar een nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein De Gouden Driehoek bij Zuidbroek dateerden uit de jaren tachtig. Ze waren niet onomstreden.[24] De gemeente wilde het liefst het hele gebied tegen de kruising van Rijksweg A7 en N33 ontwikkelen. Rijk en provincie wensten alleen plaatselijke bedrijvigheid toe te staan: de gemeente moest niet proberen "via de achterdeur" nog meer gedaan proberen te krijgen.[25] Ook plannen voor kantorenbouw langs de A7 bleven in de ontwerpfase steken. Omwonenden – sinds 1996 verenigd in het 'Komitee Driehoek Nee' – ageerden tegen de komst van industrie en grootwinkelbedrijven.[26] Daarnaast maakten twee buurgemeenten en drie rijksinstanties bezwaar. Voorstanders richtten vervolgens de actiegroep 'Gouden Driehoek Ja' op.[27] Onder druk van Provinciale Staten werd het vestigingsbeleid in 1997 verruimd, maar dat was naar het oordeel van de gemeentebestuur niet voldoende. De tegenstanders probeerden de aanleg juist met juridische procedures te vertragen, hetgeen tot vinnige reacties over en weer leidde.[28] Zo werd er geklaagd over vernielingen, bedreigingen en intimidatie, en gesteld dat er vanuit de gemeente een "mentale oorlogsvoering" op gang was gebracht.[29] Beide groeperingen overdreven de verwachte werkgelegenheidscijfers en de daarmee gepaard gaande verkeersstromen.

Tevergeefs probeerde de gemeente in 1996 het Amerikaanse dierenvoederconcern Iams te interesseren voor vestiging van een fabriekscomplex van 200 miljoen gulden. Daarvoor bood men het bedrijf – net als eerder bij Van der Valk – 20 hectare grond voor één gulden.[30]

Die aanbieding wekte bevreemding bij de Iams-top "Wij vonden het ’unusual’ vooral ook omdat er later toch nog allerlei bedragen overheen kwamen", verklaart Scott Becker, directeur produktie van Iams Europe. "Maar in de gesprekken met het gemeentebestuur van Menterwolde legden wij voor de grap altijd alvast één gulden op tafel.[31]

Nadat de voorbereidende werkzaamheden al in november 1996 van start waren gegaan, begon Dura Vermeer in 1997 met de aanleg van De Gouden Driehoek.Het college van B&W raakte vanaf juli 1999 opnieuw in conflict met het provinciebestuur vanwege niet-geoorloofde ruimtelijke plannen.[24] Het was de bedoeling grootschalige detailhandel aan te trekken en bestaande winkels naar het nieuwe bedrijventerrein te verplaatsen.[32] "Daar zetten we iets neer dat je nergens in de regio, zelfs niet in heel Nederland aantreft", stelde initiatiefnemer Henk Tepper.[33] Ook Koop Tjuchem was van de partij. De overige middenstand was hevig verontrust. Commissaris van de Koningin Hans Alders riep het gemeentebestuur tot de orde.[34] Maar pas nadat Gedeputeerde Staten in februari 2001 dreigden met een aanwijzingsbesluit deed de gemeente definitief een stap terug, hetgeen weer leidde tot schadeclaims van benadeelde ondernemers.[35] De PvdA-bestuurders waren woedend over de kritiek aan hun adres, die zij als kwaadaardige roddel bestempelden. Partijgenoten en anderen die onder andere deze kwestie aanhangig hadden gemaakt werden het slachtoffer van wraakacties en dreigementen.[36]

Ritsel- en regelcultuur

In 2002 kreeg de gemeente te maken met een vernietigend rapport van de VROM-inspectie, die constateerde dat het Van der Valk-motel deels zonder de vereiste vergunningen was gebouwd.[37] Vooral de brandveiligheid was een punt van zorg. Journalist Aart Brouwer schreef mede naar aanleiding van deze affaire in de Groene Amsterdammer:

Nederland is geen typisch corruptieland, maar een land van collusie: de heimelijke verstandhouding van overheden en bedrijven om illegale praktijken toe te dekken. … B. en W. van de Oost-Groningse gemeente Menterwolde waren zo happig op de bouw van een recreatiecomplex van Van der Valk dat zij eigenhandig voor 'Ome Gerrit' – zoals hij nota bene in de officiële stukken wordt genoemd – de ontduiking van de milieu- en veiligheidsvoorschriften uitstippelden.[38]

Er kwamen daarna ambitieuze gemeentelijke plannen voor grootschalige bedrijfsvestigingen, weidewinkels, nieuwbouwwijken, een Van der Valk-zorghotel met service-appartementen, een hippisch centrum, een vakantiepark en een voetbaltrainingscentrum voor FC Groningen,[39] daarna voor een voetbalstadion voor BV Veendam, een Factory Outlet Center, nieuwbouw van het Ommelander Ziekenhuis en tenslotte de vestiging van particuliere klinieken ('Saksen Medisch Centrum'). Die konden echter niet rekenen op provinciale steun of kwamen helemaal niet van de grond.[40] Een van de sleutelfiguren was een vastgoedondernemer die zijn kapitaal met grondtransacties in de regio zou hebben verdiend.[41] Onder het oog van de gemeente vond tevens grondspeculatie plaats, waarvan plaatselijke bedrijven konden profiteren. In Zuidbroek ging een bouwlocatie afkomstig van Koop Tjuchem voor vijf keer de aankoopprijs van de hand.[42] De woningstatistiek werd hieraan dienstbaar gemaakt. Doordat gesloopte woningen niet tijdig werden gemeld, konden plaatselijke bedrijven als eerste gebruik maken van de vrijgekomen bouwcontingenten.[43] Ook bodemsaneringsprojecten verliepen niet altijd vlekkeloos.[44]

April 2009 kondigde de provincie aan dat zij in principe geen nieuwe woningbouw- en projectplannen in het agrarische buitengebied wilde. Menterwolde moest zich bij het Provinciaal Omgevingsplan neerleggen. De gemeente besloot hierop in 2013 eenzijdig de bestemming van de gronden van het Van der Valk-complex te veranderen in 'agrarisch'. Op grond hiervan diende het Van der Valk-concern een verzoek tot planschadevergoeding in, dat volgens een uitspraak van de Raad van State van 25 juni 2025 ten onrechte niet in behandeling is genomen.[45] Of de volledige claim van 4,4 miljoen euro wordt toegekend, lag in oktober 2025 nog open. De gemeente Midden-Groningen wees opnieuw iedere vordering af.[46]

Invoering van de wet Wet dualisering gemeentebestuur in 2002 leidde niet tot meer transparantie. Wel kregen de portefeuillehouders meer speelruimte, maar de PvdA-fractie hield een stevige greep op het collegebeleid. De politiek dicteerde geregeld wat de ambtenaren moesten doen, maar ook binnen het ambtelijk apparaat bestond wrijving. Een organisatierapport constateerde in 2003 dat de stijl van de gemeentesecretaris door de meeste medewerkers als "feodaal en dreigend" werd ervaren. De aansturing door de diensthoofden schoot volgens het onderzoek ernstig tekort, alleen op de werkvloer was de sfeer uitstekend.[47] De sociale dienst oogstte geregeld lof. Na diens pensionering in 2011 spraken oudgedienden over een familiecultuur waaraan de gemeentesecretaris op vaderlijke wijze leiding zou hebben gegeven.[48] Het Dagblad van het Noorden concludeerde in een terugblik:

Op het gemeentehuis konden ambtenaren zonnekoningen worden en met elke vertrekkende burgemeester en tussenpaus raakte de geest verder uit de fles.[49]

In de gemeenteraad riep dit alles steeds meer irritatie op. De VVD stoorde vooral aan de geheimhouding van een lijst van illegale bouwprojecten die de gemeente eerder door de vingers had gezien.[50] "Alles wordt van tevoren besproken, alles is voorgekookt", klaagde de fractievoorzitter.[51] "Er werd heel wat afgerommeld", stelt oud-burgemeester Van Zuijlen over zijn beginperiode, toen er volgens hem nog een "ritsel- en regelcultuur" heerste.[52]

Binnen de PvdA ontstonden nieuwe conflicten. Twee burgemeesters (Lantinga en Liemburg) moesten het veld ruimen vanwege conflicten over de stijl van besturen (zie hieronder). Kritische PvdA-leden suggereerden opnieuw dat er sprake was van corruptie en vriendjespolitiek.[53] Een interne onderzoekscommissie stelde in 2006 dat er binnen de PvdA sprake was een "gesloten subcultuur" die "openheid, inzichtelijkheid, vertrouwen en respect" in de weg zou staan.[54]

Nieuwe conflicten

Nieuw dorpscentrum in Zuidbroek, 2019. Het faillissement van de bestaande supermarkt en het uitblijven van nieuwbouwplannen leidde in 2009 tot een brede protestbeweging tegen het gemeentebestuur.

Terwijl dominante positie van de PvdA langzaam afkalfde, bleef de gemeentepolitiek het toneel van persoonlijke ruzies, conflicten en complotten. Zo liet de SP-fractie met daarin Boddema's echtgenote de SP-wethouder vallen en maakte zich vervolgens los van de eigen partij.[55] In 2010 scheurde de PvdA-afdeling door toedoen van de dissidente groep 'Vrije Wolven', die in aanvaring kwam met lijsttrekker Markus Ploeger. Doordat Ploeger zijn opvolger onderuit haalde, belandde de partij alsnog in de oppositie. De landelijke PvdA dwong beide kampen tot inbinden.[56] De oude garde werd naar huis gestuurd (Ploeger bedankte tevens als partijlid), maar de dissidenten vormden een nieuwe partij (Menterwolde Gewoon), die in 2014 in één klap de grootste raadsfractie werd en toetrad tot het college. Ook Ploeger kwam opnieuw in de raad, nu voor Kritisch Menterwolde. Na de herindeling in 2018 zijn deze beide partijen opgegaan in Gemeentebelangen Midden-Groningen.

Vanaf 2007 ontstond een brede protestbeweging naar aanleiding van het faillissement van de bestaande supermarkt in Zuidbroek. Malafide huurders hadden hier bewust op aangestuurd.[57] Vooral het ontbreken van gemeentelijke steun voor nieuwbouwplannen riep verontwaardiging op.[58] Projectontwikkelaar Bogor trok zich wegens tegenwerking terug. "Dan vraag je de burgemeester te spreken en word je doorverbonden: goedemorgen, met meneer Nieland. Zo werkt het", klaagde directeur Jan Bouter tegenover de gemeenteraad. Pas na meer dan twee jaar vond de gemeente een oplossing.[59] Sloop van beeldbepalende panden in Noord- en Zuidbroek leidde al eerder tot protesten.[60] De geplande herinrichting van zandwinningsplas Botjes Zandgat raakte door het afhaken van Van der Valk op de lange baan. Zwemverboden werden massaal genegeerd; in 2011 werd alsnog een badstrand geopend.

Vooral het kritische weblog Golden Peerd – ingericht als virtueel café – was spraakmakend.[61] De lokale Omroep Menterwolde koos eveneens een kritische invalshoek. In de gemeenteraad deed in 2006 een nieuwe partij zijn intree – Kritisch Menterwolde – die zijn bestaan vooral te danken had aan de kritiek op het gemeentebestuur.

Slangenkuil

Burgemeester Eduard van Zuijlen nam in 2015 ontslag vanwege fundamentele meningsverschillen over de stijl van besturen

De ambtelijke top van de gemeente Menterwolde kwam herhaaldelijk onder vuur te liggen; de gemeentesecretaris werd november 2011 – enkele maanden voor zijn pensionering – met verlof gestuurd en de meeste diensthoofden werden daarna overgeplaatst.[62][63] De voormalige huisadvocaat van de gemeente werd in 2014 uit het ambt gezet, nadat een half miljoen euro aan derdengelden, bedoeld voor grootschalige investeringen in Zuidbroek, was verdwenen.[64] Eerder was al twijfel gerezen aan zijn onafhankelijkheid.[65]

"Menterwolde is een slangenkuil", heette het opnieuw in januari 2015. De nieuwe gemeentesecretaris Henk van der Wal werd van machtsmisbruik en intimidatie beschuldigd en moest na onderzoek het veld ruimen.[66][67] Nu was het de oude garde op het gemeentehuis die in de aanval ging.[48] Twee weken voordat de uitslag van dit onderzoek bekend werd (25 maart 2015), stapte burgemeester Van Zuijlen plotseling op, naar eigen zeggen vanwege fundamentele verschillen van inzicht over de manier waarop de gemeente bestuurd hoort te worden. Hij stoorde zich eraan dat oudgedienden opnieuw hun opwachting in de raad maakten en dat oude gewoonten de kop op dreigden te steken. Ook maakte hij zich zorgen over de gemeentelijke financiën.[68] In het onderzoeksrapport kreeg ook hij een flinke veeg uit de pan. Een door hem weggestuurde topambtenaar – een vertrouweling van de vorige gemeentesecretaris – vocht zijn eigen ontslag met succes aan.[69]

Het Dagblad van het Noorden sprak over "een lange traditie van bestuurlijke onrust".[70] Menterwolde is in de grip van een "rancuneuze kliek" van politici die elkaar de tent uitvechten en voor rotte vis uitmaken, schreef Johan de Veer in een redactioneel commentaar. Wat hem betreft, was het tijd voor nieuwe mensen.[71] En eerder al schreef de krant:

Terugblikkend op al die jaren van geruzie ontstaat het beeld dat het in Menterwolde alleen maar draait om macht. Het is niet zo zeer dat individuele politici niet deugen, de oorzaak van de bestuurlijke chaos is veel meer dat er jarenlang nauwelijks naar consensus wordt gezocht. Wie de macht heeft, bepaalt alles, en wie in de oppositie belandt, heeft nauwelijks iets in te brengen, hoe goed de plannen ook zijn. Eerst is het de PvdA die de rest niets gunt, daarna is het de rest die na jarenlange frustraties de PvdA amper nog iets gunt.[70]

Tegenover het provinciebestuur en de buurgemeenten voerde Menterwolde nog altijd zijn eigen koers. Een groep investeerders uit de mode- en vastgoedbranche deed in 2012 een nieuwe poging om in Zuidbroek een Factory Outlet Center in de vorm van een oud-Hollands vestingstadje te vestigen.[40][72] De provincie was niet te vermurwen vanwege risico's voor de middenstand in de regio en twijfelde bovendien aan de levensvatbaarheid van het project.[73] Publieksacties vonden evenmin gehoor.[74] "Hebben we in Menterwolde iets misdaan dat hier helemaal niets mag?", riep burgemeester Eduard van Zuijlen verontwaardigd uit.[75] Wethouder Jan Velthuis stelde later vaak het gevoel te hebben gehad "dat de provincie anti-Menterwolde was".[76] Uit onvrede over het gebrek aan medewerking besloot de gemeenteraad van Menterwolde de toegezegde bijdrage aan verdubbeling van rijksweg N33 te schrappen.[77] De initiatiefnemers weken uit naar Winschoten, daarna naar Assen, maar de plannen bleken niet haalbaar. Enkele beoogde investeerders waren al eerder failliet gegaan.[78] Ook de plannen voor het Saksen Medisch Centrum stierven een stille dood.[79]

Rustiger vaarwater

GFT-container van de voormalige gemeente Menterwolde, 2020

De laatste jaren dat de gemeente zelfstandig was, bedaarden de gemoederen enigszins. Dat was mede te danken aan het aantrekken van twee wethouders van buiten en het optreden van waarnemend burgemeester Rein Munniksma. Medio 2015 ontstonden er strubbelingen rond de begroting, omdat coalitiepartijen SP en Menterwolde Gewoon weigerden te bezuinigen op sociaal beleid.[80] VVD-wethouder Batelaan stapte op vanwege de ambtelijke misstanden. De vacante post werd opgevuld door Kritisch Menterwolde, maar de nieuwe coalitie kwam na een half jaar alsnog ten val, toen het niet lukte een sluitende begroting te presenteren. Oudgediende Markus Ploeger leverde – door de coalitiepartners af te vallen – opnieuw de dolkstoot.[81] De SP-wethouder Lianne Veenstra sloot daarop een overeenkomst met de oppositiepartijen, waarna CDA en PvdA een externe wethouder leverden. Daardoor ontstond eindelijk rust in de tent. "Het boek kan bijna dicht", oordeelde het Dagblad van het Noorden: de dwingende blik van buitenstaanders hielp nu mee "om het verhaal Menterwolde tot een goed einde te brengen".[49]

Windpark N33 bij Meeden, 2020

Heftige spanningen ontstonden in het dorp Meeden door de geplande bouw van het Windpark N33. De gemeente ondersteunde het breed gedragen protest, hoewel men eerder had verzuimd tijdig bezwaar tegen de plannen aan te tekenen. Dat ging de actievoerders echter niet ver genoeg. Op posters werd de burgemeester als een Duitse kampbeul afgebeeld. De leider van de actiegroep Platform Storm Meeden werd in 2021 veroordeeld wegens bedreiging en het veroorzaken van milieuschade. Klachten van de actiegroep Tegenwind N33 over geluidsoverlast werden in 2025 door de Raad van State gehonoreerd: de betrokken gemeenten hebben op dit punt een zorgplicht.[82]

Lange tijd stonden de gemeentefinanciën er op het oog goed voor. Bevriezing van het gemeentefonds vanaf 2010 en economische stagnatie leidden echter tot drastische bezuinigingen: alle vier dorpssteunstees, drie openbare bibliotheken en twee zwembaden moesten sluiten. In dorpshuizen, schoolgebouwen en sportvoorzieningen kon amper worden geïnvesteerd, terwijl ook de belastingen omhoog moesten.[83] Alleen in Noordbroek kon de bouw van een multifunctioneel centrum worden afgerond. Teleurstelling was er vooral toen het wedstrijdbad bij Van der Valk vanwege oplopende kosten en achterstallig onderhoud in 2015 definitief de deuren moest sluiten. Eerder bleek al dat de lasten voor de investeringen bij Van der Valk tot 2035 op de gemeentebegroting bleven drukken.[84] Ook in Muntendam sloot het zwembad. In dit dorp werd in 2008 en 2014 het leegstaande winkelcentrum Nije Hörn gesloopt. Projectontwikkelaar Jan Brands uit Emmen slaagde er niet in om samen met de gemeente en woningstichting SGBA een haalbaar nieuwbouwplan te presenteren.

Herindeling

Bord met aankondiging van de gemeentelijke herindeling, Meeden 2017.

De provincie Groningen oefende vanaf 2013 grote druk uit op de gemeenten om te komen tot een nieuwe gemeentelijke herindeling. De schaal van de bestaande gemeenten werd te klein geacht, waaronder de slagkracht van het bestuur te lijden zou hebben. De negatieve ervaringen met Menterwolde speelden bij dit alles zeker een rol. Pogingen tot samenwerking met buurgemeenten liepen al eerder vast. Eind 2009 trok de gemeente zich terug uit een fusietraject van ambtelijke diensten in Menterwolde, Pekela en Veendam.[85] Men probeerde het daarna opnieuw met Bellingwedde erbij. Vertrek uit een regionaal ict-project kwam Menterwolde vervolgens op een stevige boete te staan.[86]

Nadat de plannen voor een fusiegemeente langs de A7 – met Oldambt erbij – waren mislukt, besloten de gemeentebesturen van Menterwolde, Hoogezand-Sappemeer en Slochteren najaar 2014 met elkaar verder te gaan. De nieuwe gemeente kreeg aanvankelijk de werktitel HSSM, maar bij een burgerraadpleging kwam in maart 2016 de naam Midden-Groningen uit de bus. Eind 2015 gaven de gemeenteraden definitief het groene licht en op 2 september 2016 ging ook de ministerraad akkoord. Op 1 januari 2018 ging Menterwolde tenslotte op in de nieuwe gemeente Midden-Groningen, samen met Hoogezand-Sappemeer en Slochteren. Binnen de nieuwe gemeenteraad speelde oudgediende Markus Ploeger opnieuw een belangrijke rol, nu als lijsttrekker van Gemeentebelangen en daarna als wethouder.[87]

Burgemeesters

De eerste burgemeester van de nieuwe gemeente was Ger Hut (1940-1991; PvdA), eerder burgemeester annex gemeentesecretaris van Meeden.[88] Hut trok zich in september 1996 – kort na zijn herbenoeming – onverwacht terug.[89] Daarna fungeerde PvdA-wethouder Nantko Boddema als waarnemend burgemeester.[90]

Hut werd op 1 maart 1997 opgevolgd door Meia Lantinga, eveneens van PvdA-huize. Ze had het zichtbaar moeilijk om in haar rol te groeien, maar haar doortastende optreden bij de kwestie Van der Valk oogste veel lof.[91] Daarbij hield ze haar in de klem geraakte collega's uit de wind.[92]. Begin 2003 trad Lantinga af, toen duidelijk werd dat ze op onvoldoende steun voor herbenoeming kon rekenen. Met name de PvdA-fractie en de wethouders vielen haar af.[93] Zelf sprak ze over een complot, daarna over een vertrouwensbreuk. De PvdA-fractie en daarmee de raadsmeerderheid kon zich niet vinden in de manier van werken die haar voor ogen stond.[94] Lantinga's gedwongen aftreden leidde tot veel onbegrip.[95] CdK Hans Alders kreeg op een druk bezochte publieksbijeenkomst te horen dat veel inwoners bang waren voor hun eigen gemeentebestuur.[96] Lantinga's afscheidsreceptie werd door de lokale PvdA geboycot.[97] Waarnemend burgemeester Lo van Kats (1944-2023) rapporteerde echter dat er niet veel mis was. Menterwolde had zijns inziens een imagoprobleem dat vooral veroorzaakt werd door stemmingmakerij en ingezonden brieven. "Men zegt op harde toon elkaar de waarheid", maar dat hoefde zijns inziens geen probleem te zijn.[98]

Nadat Van Kats met stevige hand politieke rust had afgedwongen, werd Lantinga april 2004 opgevolgd door haar partijgenoot Fijke Liemburg (1952-2006). Juni 2005 stapte ook Liemburg plotseling op, naar eigen zeggen omdat het werken hem onmogelijk werd gemaakt door enkele 'sleutelfiguren' binnen de zijn eigen partij, die in de raad nog altijd een absolute meerderheid had. Hij zinspeelde daarbij op de beide wethouders, fractievoorzitter Engbert Gruben en de gemeentesecretaris. Deze situatie leidde er volgens hem toe "dat het openbaar debat, een grondrecht in de democratie, in de raad van Menterwolde onvoldoende tot zijn recht komt".[99] Ook de modernisering van het ambtelijk apparaat werd volgens hem stelselmatig tegengewerkt. In de wandelgangen werd de burgemeester zwart gemaakt omdat hij opdracht had gegeven tot een inval in een illegaal café. Achteraf bleek het om een familiefeestje te gaan.[100] Het slachtoffer was een goede bekende van de Boddema’s, die het incident hoog opnamen.

Na een lastercampagne en harde verwijten aan Liemburgs adres – onder andere in een huis-aan-huis verspreide nieuwsbrief van de PvdA-afdeling[101] – stelde hij in een interview de bestuurlijke integriteit van zijn medebestuurders ter discussie. Hij noemde hen incapabel en klaagde over intimidatie en machtsmisbruik, roddel en achterklap.[102] In Menterwolder PvdA-kringen gelden zijn uitlatingen nog steeds als een rake observatie", schreef De Volkskrant jaren later.[9] De wethouders – ook die van GroenLinks – spraken zijn bevindingen echter categorisch tegen. Waarnemend burgemeester Schollema verklaarde zich in het geheel niet in Liemburgs suggesties te herkennen.[103] Liemburg maakte op 24 november 2006 een einde aan zijn leven.

Op 1 juli 2005 maakte commissaris van de Koningin Hans Alders bekend dat het burgemeesterschap tijdelijk zou worden waargenomen door Meindert Schollema (1950-2019; PvdA), tevens burgemeester van Pekela. Deze wist met veel tact tijdelijk rust te brengen. Op 9 november 2006 werd bekend dat Eduard van Zuijlen (GroenLinks) de nieuwe burgemeester van Menterwolde zou worden. Van Zuijlens ambtsperiode kenmerkte zich aanvankelijk door nieuwe politieke onrust en verwikkelingen. Vanaf 2010 – toen de PvdA een minder prominente rol ging spelen – lukte het beter de partijen op één lijn te krijgen. De verkiezingsuitslag van 2014 maakte dat weer ongedaan. Menterwolde Gewoon en de SP maakten daarna een tijdlang de dienst uit.

Eind maart 2015 legde Van Zuijlen zijn functie plotsklaps neer. In een interview hekelde hij de verslechterde omgangsvormen, de veranderde sfeer na de verkiezingen van 2014 en de gebrekkige aandacht voor integriteit en transparantie. Partij- en dorpsbelang kregen in zijn ogen weer de overhand.[68] Per 16 april 2015 werd Rein Munniksma (PvdA) aangesteld als waarnemend burgemeester. Munniksma behield deze functie tot de opheffing van de gemeente op 1 januari 2018.

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Menterwolde bestond uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling vermeld in de periode 1990-2018:

Gemeenteraadszetels
Partij1990199419982002200620102014
PvdA9788652
VVD / Algemeen Belang2223232
CDA2222111
GroenLinks2211221
SP-1(2)1(2)(1)3
D66-1*----
ChristenUnie*---11*
Kritisch Menterwolde----122
Menterwolde Gewoon------4
Totaal15151515151515
  • In 1989 deed een van de voorlopers van de ChristenUnie, de GPV, tevergeefs mee aan de gemeenteraadsverkiezingen; in 2014 verloor de ChristenUnie na twee termijnen haar enige zetel. In 1998 nam D'66 zonder resultaat deel aan de verkiezingen, het raadslid keerde in 2006 terug voor de PvdA. De VVD maakte tot 2002 deel uit van de fractie Algemeen Belang-VVD die van 1998 tot 2002 een wethouder leverde. De SP had drie keer te maken met raadsleden die zich losmaakten van hun partij. Vier PvdA-raadsleden keerden later terug inde raad via een andere partij: in 2006 Ineke Meijer (SP), in 2014 Roelf Swarts (SP), Jan Velthuis (Menterwolde Gewoon) en Markus Ploeger (Kritisch Menterwolde).
  • De coalitiepartijen die het college van B&W vormden, waren van 1990 tot 1998 PvdA (Nantko Boddema en Piet Wildeboer) en CDA (Jan Huiting), daarna van 1998 tot 2002 uit PvdA en VVD (Hero Gastman), vervolgens vanaf 2002 uit PvdA (Boddema en Markus Ploeger) en GroenLinks (Mario Post). Na Boddema's vertrek in 2006 trad de SP toe tot het college, maar de wehouder (Lian Veenstra) kwam al snel in conflict met haar eigen fractie, die de partij verliet en doorging als Groep Weijer-Meijer. De opengevallen plek werd opgevuld door de PvdA (Jan Velthuis). In 2010 traden CDA (Annelien de Winter) en GroenLinks (Gherie ter Steege) toe tot het college. Ploeger trok zich terug en werd fractievoorzitter, maar nadat de PvdA-fractie zijn opvolger Willem van der Werf liet vallen, kozen CDA en GroenLinks voor samenwerking met de VVD (Jan Batelaan) en Kritisch Menterwolde (Matty Siersema). Siersema verliet het college in juni 2013 na een conflict over de financiering van de Heemtuin Muntendam; fractievoorzitter Herman Blaauw kondigde aan het college te willen blijven steunen, maar bedankte een maand later alsnog als raadslid. Juni 2015 verliet de VVD het nieuw gevormde college naar aanleiding van een rapport over ambtelijke misstanden. Menterwolde Gewoon (Jan Velthuis en Roelof Vos) en de SP (Lian Veenstra) gingen daarna verder met Kritisch Menterwolde (Matty Siersema). Deze coalitie kwam na een half jaar alsnog ten val. De SP sloot daarop een overeenkomst met de oppositiepartijen; VVD en PvdA leverden vervolgens ieder een externe wethouder (respectievelijk Jaap Borg en Thea van der Veen).[104]

Literatuur

  • René Beishuizen en Jan Peter Domisse, Tussen de Klappen. Menterwolde vastgelegd, 1990-2017, Muntendam 2017
  • Henk Pol, Nick Kieft en Janneke Blauw (red.), Koperen verhalen. Verzamelde verhalen door de Historische Kring Menterwolde, Zuidbroek 2012

Referenties

  1. ↑ Ger Blokzijl, "Nieuwe gemeenteraden schetsen profiel nieuwe burgermeesters", Nieuwsblad van het Noorden, 1 december 1989. – via Delpher.
  2. ↑ Marja Sol, "Bewoners langs vervuilde Noordbroeksterdiep: Mogelijk worden we belazerd", Nieuwsblad van het Noorden, 2 april 1984. Wim Phylipsen, Gif gevonden in drinkwater in Groningse gemeenten. Volkskrant (3 april 1984). “Vervolg op p. 7” Marja Sol, "Sporen gif in drinkwater: Noordbroeksterdiep tien jaar geleden ook al in opspraak", Nieuwsblad van het Noorden, 4 april 1984. Marja Sol, "Groninger milieuactivist Klaas Bieze: Afval van gasfabrieken in Noordbroeksterdiep", Nieuwsblad van het Noorden, 6 april 1984. "Inspecteur volksgezondheid over Noordbroeksterdiep: Gifsporen in drinkwater niet lang te tolereren", Nieuwsblad van het Noorden, 12 april 1984. "Actiegroep tegen vervuiling Noordbroeksterdiep: Burgemeester schold ons uit voor klootzak", Nieuwsblad van het Noorden, 19 mei 1987. – via Delpher.
  3. ↑ De Tussenklappen begon juli 1993 een rubriek waar de lezers kritiek op de gemeente konden plaatsen, maar staakte deze al snel weer nadat een anonieme briefschrijver het vermoeden uitsprak dat Menterwolde werd uitgekleed door Van der Valk.
  4. ↑ De Tussenklappen werd gemaakt door Drukkerij De Bruin. In 2007 werd het maken van de gemeentegids uitbesteed aan een ander bedrijf, dat ook een internetgids zou produceren. De adverteerders bleven echter trouw aan de bestaande gids. René Beishuizen, "Menterwolde krijgt twee gemeentegidsen", Dagblad van het Noorden, 13 oktober 2007. – via De krant van toen. De website Menterinfo.nl werd in 2016 omgedoopt tot Middengroninger.nl, en ging enkele jaren later ter ziele.
  5. ↑ Menterwolde.info wordt verzorgd door Robeisio Press van oud-Dagblad van het Noorden journalist René Beishuizen en is sinds 2020 gekoppeld aan een gedrukt magazine. Daarnaast werd in de nieuwe gemeente de nieuwssite RTV Midden-Groningen van de Mediagroep Midden-Groningen te Siddeburen actief.
  6. ↑ Ronald Vuijk, Dijkdoorbraak in de Tussenklappenpolder. Groningse nuchterheid als brug tussen rampenplan en gat in de dijk, scriptie Rijksuniversiteit, Groningen 1993. "Boek over dijkdoorbraak voor Vonhoff", Nieuwsblad van het Noorden, 7 oktober 1993. – via Delpher.
  7. ↑ Arno Korsten en Milo Schoenmaker, Sterke colleges. De kracht van colleges van burgemeester en wethouders in 37 adviezen, Den Haag 2008, p. 229, 286. Milo Schoenmaker, Bestuurlijk gedonder. Onderzoek naar bestuurlijke probleemgemeenten in Nederland (1998-2010), Nijmegen 2011, p. 66, 68. De casus Menterwolde werd niet uitgebreid bestudeerd. De combinatie van 'negatieve' factoren lijkt hier echter – vergeleken met andere probleemgemeenten – in de jaren 2000 tot 2015 uitzonderlijk te zijn geweest.
  8. ↑ Gert Engelen, 'Het wonder van Menterwolde', in: Lokaal Bestuur (PvdA), juli/augustus 2002 (gearchiveerd 16 januari 2004). Zie ook: "Nieuwe colleges stevig in het zadel", Nieuwsblad van het Noorden, 15 april 1998. – via De krant van toen.
  9. 1 2 Ana van Es, "Hoe de PvdA uit Menterwolde verdween", De Volkskrant, 3 mei 2014.
  10. ↑ Dura Vermeer kreeg ontwikkelrechten voor het hele gebied langs de N33 vanaf de A7 tot het Rail Servicecentrum Groningen te Veendam. Samenwerkingsovereenkomst Vermeer - gemeente Menterwolde. Midden-Groningen raadsinformatie (25 november 1997).
  11. ↑ Willem Molema, "Complete top Van der Valk tekent contract in Meeden", Nieuwsblad van het Noorden, 26 maart 1991. – via Delpher.
  12. ↑ Van der Valk stelde dat de investeringskosten 25 miljoen beliepen, waarvan 5 miljoen betaald door het Rijk onder de vlag van de Investeringspremieregeling. De gemeente betaalde daarnaast infrastructuur, overdrachtsbelasting en notariskosten. Piet Arp, "Vermakelijk steekspel in Oost-Groningen: gemeenten lokken de toekan met gratis grond en gebouwen", Nieuwsblad van het Noorden, 17 juli 1991. – via Delpher. De 'grote drie' worden nog groter. Hospitality Management (22 juni 2000). Gearchiveerd op 25 april 2001. “Gerrit van der Valk: Wij zijn in Groningen begonnen, bij Zuidbroek. Daar krijgen we de grond voor niks en zo’n negen miljoen voor de sporthal en een congreshotel. Maar zelfs dan is het moeilijk om het rendabel te maken.”
  13. ↑ Over de voorgeschiedenis van het Van der Valk-project: Otto S. Knottnerus, "Tien jaar Van der Valk in Zuidbroek", Tussenklappen, 17 januari 2001. – via Wordpress.
  14. ↑ Dossier Van der Valk, inzage bij de Gemeente Menterwolde, 2011. Ook was sprake een forellenkwekerij. De gemeentesecretaris stond sinds 1986 in nauw contact met het Van der Valk-concern, met name via ir. Theo Kipp uit Gorssel, die zich 'landrentmeester' van het concern noemde. Diens overlijden in 1993 werd in de gemeenteraad plechtig herdacht. Motel en sportcomplex werden ondergebracht in het bedrijf Vlamovensteenfabriek 'Renkum' B.V.
  15. ↑ In de raamovereenkomst van 27 november 1990 verplichtte Van der Valk zich tot de "bouw en exploitatie van een motel-wegrestaurant annex congrescentrum, overdekt verwarmd zwembad, hockeyveld, een tweetal voetbalvelden, een atletiekbaan en een openbare golfbaan met 18 holes. De buitensportakkommodaties zullen eventueel [!] door en voor rekening van Van der Valk van een zodanige technische konstruktie zijn, dat de velden door verwarming van de ondergrond in het winterseizoen bespeelbaar zijn". Voor het wedstrijdbad betaalde de gemeente 1,5 miljoen gulden. De gemeente zou aanvankelijk zelf de sporthal bouwen, maar in een aanvullende akte van 20 februari 1995 werd vastgelegd dat Van der Valk dit zelf zou doen. Daarvoor betaalde de gemeente 2 miljoen gulden, met de belofte tegen betaling van de hal gebruik te gaan maken. De aanleg van tennisbanen zou voor rekening van de gemeente gebeuren.
  16. ↑ "Gemeenteraadsvergadering", Tussenklappen, 19 december 1991.
  17. ↑ Greetje Oezeburg, "Van der Valk presenteert plannen", Nieuwsblad van het Noorden, 10 januari 1992. Harry Kroeze, "Breuk tussen Van der Valk en architect plan Zuidbroek: 'Groot deel plannen op lange baan'", Nieuwsblad van het Noorden, 27 maart 1992. – via Delpher.
  18. ↑ Er waren al eerder twee pogingen tot brandstichting geweest. "Miljoenenbrand bij Van der Valk Zuidbroek", Nieuwsblad van het Noorden, 26 april 1995. Roelf Eemsing, "Als filmbeelden over een brand in een olieraffinaderij", Nieuwsblad van het Noorden, 26 april 1995. – via De krant van toen.
  19. ↑ Peter Steinfort, "Gemeente wist van gebreken Van der Valk", RTV-Noord, 22 augustus 2002.
  20. ↑ "'Ome' Gerrit in Zuidboek". "Van der Valk heeft haast met nieuwbouw", Nieuwsblad van het Noorden, 27 april 1995. Willem Molema, "En Van der Valk bouwde vrolijk voort", Nieuwsblad van het Noorden, 9 september 1995. – via De krant van toen.
  21. ↑ Jan Niemeijer, "Gemeente Menterwolde breidt controle-afdeling in allerijl uit", Dagblad van het Noorden, 15 augustus 2002. – via De krant van toen. “Ambtenaren hebben na een brand bij de bouw al bij B en W aangedrongen gedrongen op een nader onderzoek. Zij fronsten hun wenkbrauwen over het gebruik van tweedehands materialen.”
  22. ↑ In een interview deed Gerrit van der Valk een boekje open. Louis Velleman, "De listen van Ome Gerrit", De Groene Amsterdammer, 26 juni 1995. “Ik ben nu zelf aan het bouwen in Groningen. De familie is daar tegen, maar ik vind dat de Groningers ook recht hebben op een Valk. Nu ja, ik moet daar in Zuidhoek wel een sporthal neerzetten en een zwembad … wel langs de grote weg, maar midden in de polder. … We hebben in het bouwbedrijf knapen die zelf een huis bouwen. Mogen ze? Daar hebben we niets mee te maken, ze doen het in hun vrije tijd. En dan geven ze misschien niet op voor de vermogensbelasting wat de echte waarde is, ze geven op wat het hun gekost heeft. Mogen ze?”
  23. ↑ Het Dierenpension Zuidbroek bij Botjes Zandgat kreeg in 1993 ten onrechte geen gebruikersvergunning, zodat het bedrijf in 1998 moest uitwijken naar Veendam. De Raad van State veroordeelde de gemeente in 2001 tot een schadevergoeding van fl. 167.000. De gemeenteraad werd hiervan overigens niet op de hoogte gebracht. Uitspraak van de Raad van State, 30 mei 2001 (zaaknummer 200003310/1).
  24. 1 2 Over de eerste tien jaar van bedrijventerrein De Gouden Driehoek: Otto S. Knottnerus, "Winkelcentrum De Gouden Driehoek: Wensdroom of realiteit?", Tussenklappen, 20 en 27 juni 2001. – via Wordpress.
  25. ↑ "Groen licht voor industrieterrein. Geen 'Gouden Driehoek' bij Rijksweg A7 in Zuidbroek", Nieuwsblad van het Noorden, 26 november 1991. – via Delpher.
  26. ↑ "Protest tegen Zuidbroek als 'industriedorp'", Nieuwsblad van het Noorden, 19 februari 1991. – via Delpher.
  27. ↑ "Nu ook actiegroep vóór Gouden Driehoek", Groninger Dagblad, 9 september 1997. Woordvoerder van de voorstanders was supermarkteigenaar Henk Tepper, die in 1999 aankondigde zijn winkel naar het bedrijventerrein te willen verplaatsen.
  28. ↑ De bezwaarden maakten zich vooral zorgen over de verkeerssituatie en het dorpsaanzicht, en boden december 1996 870 handtekeningen aan bij GS. Er werden 60 bezwaarschriften ingediend, maar in een volgende fase sloeg de stemming om. Onder de noemer 'Verontruste Inwoners' werden 2777 handtekeningen ingezameld; hiervan hadden 543 ondertekenaars zich eerder tegen het bedrijventerrein uitgesproken. "Raad vraagt zich af of actiegroep zich realiseert wat gevolgen zijn van hun protesten", Groninger Dagblad, 12 december 1997. "Driehoek blijft Zuidbroek verdelen", Nieuwsblad van het Noorden, 9 januari 1998. Weekblad Tussenklappen, 11 maart 1998.
  29. ↑ "Rust nog niet terug in Zuidbroek na uitspraak", Nieuwsblad van het Noorden, 20 november 1998.
  30. ↑ "Iams Company vrijwel zeker naar Zuidbroek". Eddy Schaank, "Geheime missie vanuit VS naar Gouden Driehoek", Nieuwsblad van het Noorden, 17 april 1996. – via De krant van toen. Bezoek van Petfood, de NOM en het gemeentebestuur van Menterwolde aan het RSCG Distributiecentrum van Jonker B.V. te Veendam. Gemeentesecretaris Nieland van Menterwolde spreekt met een directielid van Iams.. Veenkoloniaal Museum (1997 [= 16 april 1996]) – via Beeldbank Groningen.
  31. ↑ Jan Westera, "Oostgroninger grondstunt mislukt", Nieuwsblad van het Noorden, 15 januari 1997. – via De krant van toen.
  32. ↑ De provincie had bij goedkeuring van het bestemmingsplan Gouden Driehoek in 1997 een voorbehoud gemaakt voor het onderdeel 'detailhandel'; alleen voor plaatselijke bedrijven wilde men een uitzondering maken. Dit wilde het gemeentebestuur omzeilen met een truuk, zo blijkt uit achtergehouden notulen. De supermarkt zou de spits afbijten, waarna bedrijven van buiten zich tijdelijk konden vestigen in de leegkomende gebouwen, die moesten fungeren als een soort doorgangshuis. Het idee was dat niemand meer terug kon zodra deze bedrijven eenmaal de deuren geopend hadden. ZIe: Besluitenlijst B&W Menterwolde, 19 januari 1999 (niet aan raadsleden verstrekte versie). De onderhandse grondverkoop dateerde van 18 februari, de definitieve akten werden op 24 juni door de notaris krachtigd. De gemeente stelde daarin dat er wat haar betreft geen hindernissen voor de plannen waren. Tegenover de raadscommissie ontkende het college iedere betrokkenheid. Plaatselijke bedrijven die het risico aandurfden kregen een flinke korting op de statutair voorgeschreven grondprijs.
  33. ↑ De initiatiefnemers brachten hun plannen naar buiten nadat Ben de Bruin van het weekblad Tussenklappen er lucht van had gekregen; zie het nummer van 30 juni 1999. René Beishuizen, "Tepper zaait onrust in Zuidbroek. Ondernemer start 24-uurs 'middenstands-centrum' op Gouden Driehoek", Groninger Dagblad, 29 juni 1999. Jan Niemeijer, "Zuidbroek wacht een miljoeneninvestering", Nieuwsblad van het Noorden, 23 juni 2000. – via De krant van toen.
  34. ↑ Overleg gemeente Menterwolde en provincie Groningen, 31 maart 2000. Commissaris Alders stelt als harde eis: "De gemeente komt met een voorstel het bestemmingsplan Gouden-Driehoek te repareren op het punt van ongewenste detailhandel conform de belofte van 1997 (inclusief tijdschema)."
  35. ↑ Provincie Groningen, 20 februari 2001, persbericht nr. 31. Jan Niemeijer, "Menterwolde legt schadeclaim op bordje van 'bazige' provincie", Dagblad van het Noorden, 13 december 2002. Jan Niemeijer, "Meer ruimte voor winkelhart van Zuidbroek", Dagblad van het Noorden, 4 oktober 2003. – via De krant van toen.
  36. ↑ Olie op het vuur was een vooronderzoek van de ZwaCri en de Rijksrecherche. Oud-PvdA afdelingsvoorzitter Knottnerus had op verzoek van Commissaris van de Koningin Hans Alders een vertrouwelijk rapport geschreven, waarin hij het vermoeden uitsprak dat de bestuurscultuur op het gemeentehuis van Menterwolde op gespannen voet stond met rechtsstatelijke normen. Recherche-onderzoek in september 1999 leverde geen aanwijzing voor strafbare feiten op, waarna de PvdA-wethouders de kwestie naar buiten brachten en dreigden de auteur en diens zegslieden wegens smaad en laster aan te klagen. Een royementsprocedure werd in der minne geschikt. Provincie Groningen, persbericht 15 november 1999. Jan Niemeijer, "Wethouders Menterwolde willen genoegdoening van ex-partijvoorzitter", Nieuwsblad van het Noorden, 5 januari 2000. René Buishuizen, "Smartegeld zal hij niet eisen", Groninger Dagblad, 6 januari 2000. Jan Niemeijer, "'Gedeputeerde Calon speelde kwalijke rol in roddelaffaire'", Nieuwsblad van het Noorden, 8 januari 2000. Jan Niemeijer, "Zuidbroekster zakenman krijgt inzage in roddelbrief", Nieuwsblad van het Noorden, 24 januari 2000. – via De krant van toen.
  37. ↑ De misstanden werden onthuld door Toine Heijmans, "Het Toekan-imperium brengt geld en chaos", De Volkskrant, 16 februari 2002. Zie ook Lejo Siepe, "Op zoek naar de grenzen van de wet. Van der Valk tart voortdurend het geduld van de gemeente", Nieuwsblad van het Noorden, 23 februari 2002. – via De krant van toen. "Van der Valk lapte regels aan laars, maar: Gemeente Menterwolde verwaarloost controletaken", De Regiokrant, 21 augustus 2002. Peter Steinfort, "Gemeente wist van gebreken Van der Valk", RTV-Noord, 22 augustus 2002.
  38. ↑ Aart Brouwer, "Nederland collusieland", De Groene Amsterdammer, 6 april 2002.
  39. ↑ Het nieuwe plan voor een voetbaltrainingscentrum met woonwijk, vakantiepark en zorghotel werd samen met het Van der Valk-concern ontwikkeld. Men sprak wel over een megadeal of monsterovereenkomst. De betrekkingen met het Van der Valk-concern verkoelden pas na het overlijden van Gerrit van der Valk in januari 2009. Jan Niemeijer, "Ome Gerrit van der Valk: dit kan iets heel moois worden", Dagblad van het Noorden, 10 juni 2004. Jan Niemeijer, "Zuidbroek moet prima plek worden voor 'jonge senioren'", Dagblad van het Noorden, 20 september 2005.
  40. 1 2 De eerste plannen voor een voetbalstadion en een Factory Outlet Center, te ontwikkelen door de Redema Groep uit IJsselstein, dateren uit 2007. Het contact met directeur Ruud Sanders zou gelegd zijn door gemeentelijk huisadvocaat Henk Jan Hoekman, die eerder een belangrijke rol vervulde bij het geplande voetbaltrainingscentrum. Sanders nam medio 2007 een optie op 45 hectare op het bedrijventerrein Gouden Driehoek. Daarnaast leende hij 750.000 euro aan de noodlijdende BV Veendam, bedoeld om "de deal los te trekken", een bedrag dat uiteindelijk zou zijn omgezet in een schenking. Johan de Veer, "Megawinkels langs A7: Menterwolde wil outlet centrum zoals Batavia stad", Dagblad van het Noorden, 13 februari 2007. René Beishuizen, "Locatie alles bepalend voor outletcentrum", Dagblad van het Noorden, 17 oktober 2007. Martin Messing, "Ruud Sanders, de redder van BV Veendam", Dagblad van het Noorden, 7 juli 2007. Martin Messing, "Lot BV Veendam in handen van provincie", Dagblad van het Noorden, 23 april 2008. Arnoud Bodde en Bas van Sluis, "De man met het geelzwarte hart", Dagblad van het Noorden, 31 augustus 2013, pp. 12-13. "Menterwolde wil Saksen Medisch Centrum", De Veendammer, 5 februari 2013. "Kliniek Zuidbroek aan zijden draad", Dagblad van het Noorden, 14 november 2014. – via De krant van toen.
  41. ↑ Bodde en Van Sluis, "De man met het geelzwarte hart", pp. 12-13. “Sanders ziet brood in het Factory Outlet Center in Zuidbroek. ... Hij zou ruim 2 miljoen euro overhouden aan grondtransacties in Oost-Groningen, geholpen door Henk-Jan Hoekman, adviseur van de gemeente Menterwolde en al jaren bestuurslid van Veendam. 'Had ik dat maar verdiend', geeft Sanders anno 2013 aan. De grond is nog wel van hem, zegt hij. 'We hebben wel wat grond verkocht, maar niet zo veel'.”
  42. ↑ Journalist Lejo Siepe onthulde op 12 november 1999 in het radioprogramma Argos dat een woningbouwlokatie aan het Haltepad te Zuidbroek door een dochterbedrijf van Koop Tjuchem voor 36 gulden per m2 (excl. BTW) was verkocht aan een firma die was gelieerd aan het Van der Valk-concern. Twee volgende transacties vervijfvoudigden de prijs. Hoogleraar volkshuisvesting Hugo Priemus, die om commentaar werd gevraagd, noemde de kwestie uitzonderlijk. Twee betrokken firma's doken later op in het Bouwfraude-dossier.
  43. ↑ Bron: CBS-woningstatistiek, bestemmingsplannen en jaarverslagen SGBA. Notulen B&W Menterwolde, 23 maart 1999.
  44. ↑ Een ondernemer uit Zuidbroek moest op grond van een bodemsaneringsrapport de vraagprijs voor bouwgrond aan de Sluisstraat drastisch laten zakken. Achteraf bleken de saneringskosten minder dan een derde van het geraamde bedrag. Aan de raad werd ten onrechte voorgespiegeld dat de provincie bij de operatie betrokken was. Notulen B&W Menterwolde, 20 april, 27 april, 15 juni en 6 juli 1999, 25 januari 2000. Raadsstukken 9 juni 1999. Informatie Provincie Groningen.
  45. ↑ "Van der Valk claimt vijf miljoen van gemeente Midden-Groningen om verhinderen aanleg golfbaan", RTV-Noord, 27 maart 2025. “Toenmalig gemeentesecretaris Klaas Nieland heeft volgens Van der Valk wel excuses aangeboden voor de gang van zaken, maar de gemeente komt niet met een vergoeding.” Zie de uitspraak: Raad van State: ECLI:NL:RVS:2025:2845. Rechtelijke uitspraken (25 juni 2025). Zie voor een eerder vonnis: Rechtbank Noord Nederland: ECLI:NL:RBNNE:2023:1332. Rechtelijke uitspraken (6 mei 2023) – via Rechtspraak.nl. Van der Valk stelt hier ook betrokken te zijn geweest bij de plannen voor een Factory Outlet Center.
  46. ↑ "Gemeente neemt nieuw besluit voor afwijzing planschade Van der Valk", Menterwolde.info, 9 oktober 2025.
  47. ↑ Grietje Kalfsbeek en Jan Dirk Bijker (13 februari 2003). Over proaten en luustern en een kloetje in de ströt. Verslag van de Quickscan bij de Gemeente Menterwolde. Pentascoop Implementation Services, Groningen. Gearchiveerd op 11 mei 2003.
  48. 1 2 Onderzoeksbureau GITP stelde in het Rapport Cultuuronderzoek ambtelijke organisatie gemeente Menterwolde (2015): "Met de komst van de huidige gemeentesecretaris ervaren de medewerkers dat de stijl van leidinggeven duidelijk veranderde naar een, zoals ervaren door de medewerkers, zakelijke, taakstellende en veranderingsgerichte stijl van leidinggeven. Deze stijl contrasteerde duidelijk met de als de ‘vaderlijk’, sociaal en op stabiliteit georiënteerde ervaren stijl van de vorige gemeentesecretaris. De verandering van stijl werd gepercipieerd als het doorbreken van een familiecultuur naar een zakelijke en meer afstandelijke cultuur." Geconstateerd werd dat ongeveer 60 procent van de geïnterviewde medewerkers … op basis van persoonlijke concrete ervaringen gevoelens ervaart die kenmerkend zijn voor een angstcultuur." "Rapport: Tweedeling tussen medewerkers op gemeentehuis", Menterwolde.info, 27 mei 2015.
  49. 1 2 Louis van Kelckhoven, "Het boek kan bijna dicht", Dagblad van het Noorden, 28 november 2015. – via De krant van toen.
  50. ↑ Jan Niemeijer, "Lijst illegale bouwsels niet openbaar", Dagblad van het Noorden, 17 november 2005. – via De krant van toen. De VROM-inspectie had in 1999 en 2003 geconstateerd dat de gemeente geen handhavingsbeleid had, waardoor illegale bouwsels en rommelterreinen werden gedoogd. Bron: Brief B&W Menterwolde aan de gemeenteraad, mei 2005.
  51. ↑ Zie de mooie sfeertekening door Guus Valk, "'PvdA schrapte de rondvraag in Menterwolde'", NRC, 3 mei 2005.
  52. ↑ Martijn Delaere, "'De nieuwe wind beviel me niet'", Binnenlands Bestuur, 24 april 2015.
  53. ↑ Michel Brandsma, "Machtsspel in Menterwolde", Dagblad van het Noorden, 11 juni 2005. Gert Brouwer, "PvdA-top in Menterwolde steeds meer onder vuur", Dagblad van het Noorden, 3 december 2005. "Boddema: Spijt dat ik niet ben opgestapt.", Dagblad van het Noorden, 3 december 2005. – via De krant van toen. PvdA-insider Bé Hooijer deed voor de microfoon van Omroep Menterwolde (24 december 2005) uitvoerig zijn beklag. Zie ook het persoonlijke weblog: Otto S. Knottnerus, Het verdriet van Menterwolde (2002-2004). Gearchiveerd op 15 april 2003.
  54. ↑ Louis van Kelckhoven, "Hard oordeel over PvdA in Menterwolde: Te weinig debat en onvoldoende zelfreflectie", Nieuwsblad van het Noorden, 21 februari 2006.
  55. ↑ Vakbondsbestuurder Ineke Meijer (1949-2022) was eerder van 1998 tot 2002 raadslid voor de PvdA, terwijl haar echtgenoot Nantko Boddema tegelijkertijd raadslid en wethouder was; in 2006 werd ze verkozen voor de SP.
  56. ↑ Johan de Veer, "Onderzoek lijkt afrekening", Dagblad van het Noorden, 13 maart 2010. Tammo Beishuizen, "De partij vanaf nul opbouwen", Dagblad van het Noorden, 18 november 2010. René Beishuizen, "PvdA Menterwolde onlosmakelijk verbonden met conflicten", Dagblad van het Noorden, 17 september 2010. Ploeger trok zich terug als wethouderskandidaat en diende een succesvolle motie van wantrouwen in tegen zijn opvolger Willem van der Werf, die hij zelf voor deze functie had voorgedragen. Van der Werf klaagde op zijn beurt over intimidatie en dwang. Ploeger bedankte vervolgens als raadslid omdat deze functie – naar eigen zeggen – niet goed te verenigen zou zijn met zijn functie als ambtenaar in Pekela. René Beishuizen, "Schaakmat gezet door partijgenoten", Dagblad van het Noorden, 28 september 2010. – via De krant van toen.
  57. ↑ René Beishuizen, "Supermarkt Zuidbroek half leeggeroofd", Dagblad van het Noorden, 31 mei 2007. – via De krant van toen.
  58. ↑ Eigenaar Tepper, die nu tot de critici van het gemeentebestuur behoorde, suggereerde dat de gemeente uit rancune geen reëel bod wenste uit te brengen. René Beishuizen, "Hier is een groot wantrouwen", Dagblad van het Noorden, 24 juni 2009.
  59. ↑ Directeur Jan Bouter van Bogor b.v. deed tegenover de gemeenteraad zijn beklag over tegenwerking en misleiding. Bron: Gemeenteraad Menterwolde, 7 mei 2008, geluidsopname. De firma zou zich uiteindelijk hebben teruggetrokken omdat men zich niet in staat achtte binnen de randvoorwaarden van de gemeente een winstgevend project te realiseren. Het uiteindelijke plan week nauwelijks af van de oorspronkelijke voorstellen van Bogor. René Beishuizen, "Bogor haakt af, gemeente staat paf", Dagblad van het Noorden, 10 oktober 2008. Bewoners Zuidbroek krijgen hun zin; supermarkt komt midden in het dorp. RTV-Noord (30 oktober 2009). René Beishuizen, "Nieuwe supermarkt op leeg terrein in Zuidbroek", Dagblad van het Noorden, 15 september 2010. René Beishuizen, "Swarts en Groninger Huis werken samen in Zuidbroek", Dagblad van het Noorden, 24 september 2010. – via De krant van toen.
  60. ↑ Het ging om een beeldbepalende boerderij te Noordbroek, opgekocht door de woningstichting SGBA, grotendeels ten behoeve van particuliere bouwprojecten. De eerste bouwkavels waren bestemd voor een familielid en een bekende van de gemeentesecretaris. De wethouder kenschetste de protesten als een hetze tegen zijn persoon. Daarna werd een herenhuis met schuur uit 1639 aan het Winschoterdiep te Zuidbroek gesloopt ten behoeve van een speculatieproject. De gemeente werkte hieraan actief mee. "Boerderij toch gesloopt voor woningbouw", Nieuwsblad van het Noorden, 14 juli 2000. Fred Ootjers, "Boerderij wordt slagerij", De Veendammer, 20 maart 2001. Nina van den Broek, 'Verkwanseling van cultureel erfgoed in Zuidbroek', in: Noorderbreedte 27 (2003), nr. 5.
  61. ↑ Appie, Het Golden Peerd – virtueel café (laatste aflevering 22 augustus 2022). De afleveringen tot augustus 2011 onder de vlag van web-log staan niet meer online. Een aantal afleveringen is gearchiveerd, de eerste van 13 februari 2006. Als voorloper startte op 4 juni 2004 het weblog Menterwolde kritisch bekeken!.
  62. ↑ Goos de Boer, "Ambtelijke top Menterwolde op de schop", RTV-Noord, 17 oktober 2011. “Het is toch wel een beetje een publiek geheim dat de huidige gemeentesecretaris Nieland, die dus gaat vertrekken, wel heel erg veel touwtjes in die gemeente in handen heeft. ... Het is een bepaalde cultuur, 'ons kent ons' is daar toch wel een beetje ontstaan...”
  63. ↑ Er was mogelijk sprake van belangenverstrengeling. Gemeentesecretaris Nieland bekleedde in de jaren 2007, 2008 en 2009 – samen met zakenman Jans Norder – een commissariaat bij een dochterbedrijf te Zuidbroek (KvK 02095985) van verzekeraar Univé Noord-Oost c.v.. Beide werden benoemd door de Raad van Toezicht, waarvan advocaat Hoekman secretaris was. Omgekeerd gingen de juridische opdrachten van de gemeente Menterwolde (ter hoogte van ongeveer € 35.000 per jaar) in deze periode grotendeels naar het kantoor van Hoekman, die daarom 'huisadvocaat' van de gemeente werd genoemd. In het organisatiestatuut van de gemeente was – zoals in veel gemeenten – vastgelegd dat de gemeentesecretaris verantwoordelijk was voor de behandeling van juridische procedures.
  64. ↑ De verdwenen derdengelden, waar de gemeentelijke huisadvocaat Henk Jan Hoekman verantwoordelijk voor was, waren bedoeld voor grondaankoop op De Gouden Driehoek in Zuidbroek, onder andere ten behoeve van het Factory Outlet Center en het geplande voetbalstadion. De gedupeerde weigerde echter aangifte te doen. De kwestie had opvallende raakvlakken met het faillissement van voetbalorganisatie SC Veendam. Hoekman was sinds 1998 secretaris van deze organisatie (toen nog BV Veendam genoemd) en werd in 2010 – samen met zakenman Jans Norder – door de voorzieningenrechter verantwoordelijk gesteld voor het (toen nog afgewende) faillissement. Beide moest uit eigen vermogen resp. 200.000 en 400.000 euro aan de schuldderving bijdragen. Norder was eveneens actief op De Gouden Driehoek, waar hoofdinvesteerder Ruud Sanders een deel van zijn belangen aan hem overdeed. Een derde betrokkene was oud-wethouder Boddema, die als part-time administrateur bij de voetbalclub werkzaam was. Hij was verantwoordelijk voor de achterstallige BTW-afdracht over de transacties met Norder, waardoor het definitieve faillissement in 2013 werd ingeluid. Boddema en Hoekman werden eerder in 2005 samen voorgedragen als toekomstig bestuurders van het voetbaltrainingscentrum te Zuidbroek. Het Dagblad van het Noorden onthulde verder in 2013 dat de voetbalclub jarenlang op de been was gehouden met zwart geld van een omstreden Muntendammer zakenman. Diens overlijden in 2009 zouden het begin van de verwikkelingen hebben ingeluid, die de club uiteindelijk deden ondergaan. Voormalig advocaat Hoekman verduisterde half miljoen. RTV Drenthe (6 november 2014). Arnoud Bodde en Bas van Sluis, "De man met het geelzwarte hart", Dagblad van het Noorden, 31 augustus 2013, pp. 10-11. Idem, p. 12-13. "Het toetje dat er niet had mogen zijn", Dagblad van het Noorden, 7 september 2013, p. 10-11. Idem, p. 12-13. Arnoud Bodde en Martin Messing, "Eén deel liefde, twee delen koopmanschap", Dagblad van het Noorden, 1 april 2010. – via De krant van toen.
  65. ↑ René Beishuizen, "VVD: Laat contract Van der Valk onderzoeken", Dagblad van het Noorden, 31 maart 2011. "Onafhankelijke advocaat helpt gemeente met schadeclaim", Dagblad van het Noorden, 15 juli 2006. René Beishuizen, "Menterwolde is ruim 10.000 euro kwijt aan 'zaak FC'", Dagblad van het Noorden, 3 april 2007. – via De krant van toen. Al bij het oorspronkelijke contract uit 1995 had de gemeente zich laten adviseren door mr. Fir Tiebout van Hoekman Advocaten. De adviezen die Hoekman in 2005 aan de gemeente uitbracht, waren tevens aan Van der Valk gericht en werden mede door dit concern betaald. Bron: facturen ter inzage in raadsstukken, september 2005.
  66. ↑ Bas van Sluis, "Menterwolde is een slangenkuil", Dagblad van het Noorden, 17 januari 2015. De krant ontdekte dat Van der Wal al eerder in zijn loopbaan wegens misdragingen was ontslagen.
  67. ↑ De conclusies van het onderzoeksrapport werden niet algemeen gedeeld. Matty Siersema (Kritisch Menterwolde), die de kwestie bij haar aftreden als wethouder in 2013 aanhangig had gemaakt, verwelkomde het rapport als een vorm van gerechtigheid en erkenning van haar klokkenluidersrol. De VVD-fractie nam het daarentegen op voor Van de Wal en stelde dat hij een einde had gemaakt aan "een tijd van stilstand en achteruitgang". Bas van Sluis, "De vrouw die toch gelijk had", Dagblad van het Noorden, 9 mei 2015. – via De krant van toen. "VVD: Zwak rapport geen aanleiding voor ontslag gemeentesecretaris", Menterwolde.info, 26 mei 2015.
  68. 1 2 Van Zuijlen botste in het college vooral met de SP vanwege het financiële beleid, en in de raad met Kritisch Menterwolde; oudgedienden Matty Siertsema en Markus Ploeger zouden teveel het debat bepalen. Het stoorde hem bovendien dat Ploeger nevenfuncties bekleedde die strijdig waren met de gemeentelijke integriteitscode. Beide partijen boycotten zijn afscheidsreceptie. Martijn Delaere, "'De nieuwe wind beviel me niet'", Binnenlands Bestuur, 24 april 2015. Margot Limburg, "Burgemeester Menterwolde: het was een worsteling", Binnenlands Bestuur, 27 maart 2015.
  69. ↑ Bas van Sluis, "Schade topambtenaar vergoed", Dagblad van het Noorden, 1 april 2017. Bas van Sluis, "Gifbeker 'Menterwolde' nog niet helemaal leeg", Dagblad van het Noorden, 15 november 2018. – via De krant van toen. Wouter Boonstra, "Rechter kapittelt burgemeester na wachtkamerontslag", Binnenlands Bestuur, 15 november 2015.
  70. 1 2 Maaike Trimbos en Maaike Wind, "Nooit is er rust in bestuurlijk Menterwolde", Dagblad van het Noorden, 7 april 2015. – via De krant van toen.
  71. ↑ Johan de Veer, "Vers bloed", Dagblad van het Noorden. Geraadpleegd op 9 november 2015. – via De krant van toen.
  72. ↑ Initiatiefnemer in 2012 was het bedrijf Revascom te Huizen. Lideweij Bosman, "Modeondernemers ontwikkelen outletcentrum Groningen", Textilia, 30 januari 2012. Gearchiveerd op 20 april 2024. "Groningse ondernemers dienen plan in voor factory outletcenter", PropertyNL Magazine, 26 februari 2012.
  73. ↑ Belangrijk deelnemer aan het beoogde Factory Outlet Center was Ruud Sanders, wiens Redema Groep eerder aan de wieg stond van de plannen voor een voetbalstadion en outlet in Zuidbroek. Bij de provincie gingen de alarmbellen af toen het concern grotendeels failliet ging. Bauke Nielsen en Johan de Veer, "Vraagtekens bij outletcentrum", Dagblad van het Noorden, 11 februari 2012. – via De krant van toen.
  74. ↑ Zeven voorstanders begonnen de website 600 Banen (2012). Gearchiveerd op 3 februari 2012. "Website 600banen.nl promoot outletcentrum", Dagblad van het Noorden, 31 januari 2012. – via De krant van toen.
  75. ↑ Arnoud Bodde, "Zuidbroek was eerste liefde van Revascom", Dagblad van het Noorden, 11 februari 2016. – via De krant van toen.
  76. ↑ Maaike Trimbach, "Interview Jan Velthuis: Vaak het gevoel gehad dat de provincie anti-Menterwolde was", Dagblad van het Noorden, 10 januari 2015. – via De krant van toen.
  77. ↑ De gemeente had de reservering uit de begroting geschrapt, nadat de Redema Groep had toegezegd de gemeentelijke bijdrage aan verdubbeling van de N33 op zich te willen nemen. René Beishuizen, "Redema betaalt Menterwolde voor verdubbeling N33", Dagblad van het Noorden, 25 april 2008. René Beishuizen, "Menterwolde: 4 ton voor aanpak N33", Dagblad van het Noorden, 31 mei 2013. René Beishuizen, "Menterwolde houdt 4,5 miljoen", Dagblad van het Noorden, 29 november 2016. "Menterwolde houdt 2 miljoen op zak", Dagblad van het Noorden, 11 februari 2017. – via De krant van toen.
  78. ↑ Over de betrekkingen tussen Revascom en de inmiddels opgedoekte moederbedrijven van de Redemagroep: Groen Links-fractie, gemeente Assen (2 juni 2015). Schriftelijke vragen aan het college van Burgemeester en wethouders. Persbericht. "GroenLinks zet vraagtekens bij investeerder en omzetcijfers Factory Outlet Center in Assen", Asser Courant, 2 juni 2015. Sanders stelde aanvankelijk dat hij een deel van zijn bedrijven had veiliggesteld. Uit faillissementsverslagen blijkt het tegendeel. Faillissementsverslag Redema Beheer B.V. (16 juli 2015).
  79. ↑ René Beishuizen, "Komst Saksen Medisch Centrum in Zuidbroek na 2 jaar geen stap verder", Menterwolde.info, 2 november 2014. René Beishuizen, "Komst Saksen Medisch Centrum in Zuidbroek definitief van de baan", Menterwolde.info, 19 oktober 2015. Het Saksen Medisch Centrum was een initiatief van Van der Valk, aanvankelijk met Strukton Integrale Projecten van de omstreden zakenman Gerard Sanderink, daarna met de Antea Groep (eerder Oranjewoud).
  80. ↑ Maaike Trimbach, "Analyse Menterwolde: Resultaat van een half jaar aanmodderen", Dagblad van het Noorden, 16 juni 2015. – via De krant van toen.
  81. ↑ Maaike Trimbach, "'Het is erg voor de burgers'", Dagblad van het Noorden, 7 november 2015. – via De krant van toen.
  82. ↑ Eddy Zwerver, "Rechter geeft bezwaarmakers windpark N33 gelijk: gemeenten hebben zorgplicht", RTV-Noord, 25 augustus 2025.
  83. ↑ Maaike Trimbach, "Menterwolde onder toezicht", Dagblad van het Noorden, 9 oktober 2015. – via De krant van toen.
  84. ↑ René Beishuizen en Johan de Veer, "Nare smaak bij sportcomplex", Dagblad van het Noorden, 28 maart 2011. – via De krant van toen. Van der Valk stelde dat de sportvoorzieningen verliesgevend waren en sloot het vervallen wedstrijdbad in 2011, waarna de gemeente nog enkele jaren de openstelling financierde.
  85. ↑ Burgemeester Ab Meijerman van Veendam hekelde de onbetrouwbaarheid van Menterwolde en gaf de schuld vooral aan wethouder Markus Ploeger. De gemeenten Veendam en Pekela werkten daarna van 2011 tot 2021 samen in de ambtelijke organisatie De Kompanjie. Louis van Kelckhoven, "Meijerman veegt buurman de mantel uit", Dagblad van het Noorden, 30 december 2009. – via De krant van toen.
  86. ↑ Marcel Looden, "Menterwolde moet forse boete betalen", Dagblad van het Noorden, 1 februari 2014. – via De krant van toen.
  87. ↑ Wethouder Markus Ploeger, die na het vertrek van zijn collega Nantko Boddema de belangrijkste steen des aanstoots voor de critici binnen en buiten de PvdA vormde, stapte in 2011 over naar de SP. Dit deed hij naar eigen zeggen omdat hij zich "al jaren socialist en geen sociaaldemocraat" voelde. In 2014 belandde hij alsnog in de gemeenteraad, nu voor Kritisch Menterwolde. Deze partij ging in 2018 samen met Menterwolde Gewoon op in Gemeentebelangen Midden-Groningen, waarna Ploeger ook hier lijsttrekker werd. De overstap kan gezien de voorgeschiedenis curieus genoemd worden.
  88. ↑ s Jan Niemeijer, "Ger Hut was vooral een degelijke burgemeester", Nieuwsblad van het Noorden, 21 maart 2001. – via De krant van toen.
  89. ↑ Binnenskamers – onder andere in de PvdA-fractie – werd gesproken over een ruzie tussen burgemeester Hut en gemeentesecretaris Nieland, die ertoe leidde dat Hut zich ziek meldde en aangaf vervroegd te willen uittreden.
  90. ↑ Renée Otterloo, "Alders: waarnemers niet altijd van buiten", Nieuwsblad van het Noorden, 14 september 1996. – via De krant van toen.
  91. ↑ Jan Nieumeijer, "Burgemeester verslagen maar niet uitgerangeerd", Dagblad van het Noorden, 11 januari 2003.
  92. ↑ Jan Niemeijer, "Menterwolde zet Van der Valk mes op de keel", Dagblad van het Noorden, 30 augustus 2002. – via De krant van toen.
  93. ↑ De vertrouwenscommissie bracht een kritisch advies uit, waaraan de PvdA veel verdergaande conclusies trok dan de overige fracties. VVD-raadslid Christiaan Bessembinders suggereerde dat de commissieleden door PvdA-fractievoorzitter Engbert Gruben misleid waren (Website VVD-Menterwolde, 13 januari 2003). De PvdA-ers waren ziedend over de kritiek. Fractievoorzitter Engbert Gruben sprak over het verraad van de andere partijen en over een "mesttank" die over de PvdA werd uitgereden; Ineke Meijer bedankte als raadslid omdat ze niet met VVD en CDA aan tafel wilde zitten. Commissaris van de Koningin Hans Alders riep de hele raad vervolgens tot de orde.
  94. ↑ Jan Niemeijer, "Stom dat ik zoveel medelijden met Menterwolde had", Dagblad van het Noorden, 14 februari 2003. – via De krant van toen.
  95. ↑ Een inwoner van Zuidbroek vergeleek de gemeente met een "Zuid-Amerikaanse bananenrepubliek, waar in een paleisrevolutie de machthebbers op de achtergrond bij nacht en ontij de president op de vlucht jagen”. Albert Bergman, "'Bananenrepubliek'", Tussenklappen, 5 maart 2003. Gearchiveerd op 3 november 2003. Geraadpleegd op 13 januari 2026. In Zuidbroek verscheen de protestkrant Menterwolder Nieuwsblad, speciale editie (februari 2003). Gearchiveerd op 18 april 2003. Gert Brouwer, "'Puur machtsspel tussen de raad en de burgemeester'", Dagblad van het Noorden, 15 januari 2003. – via De krant van toen.
  96. ↑ "Menterwolders vrezen eigen bestuur", RTV-Noord, 4 februari 2003.
  97. ↑ Jan Niemeijer, "Partijgenoten blijven weg bij afscheid van Meia", Dagblad van het Noorden, 27 februari 2003. Jan Niemeijer, "Meia Lantinga overladen met bloemen en cadeau's bij afscheid", Dagblad van het Noorden, 6 maart 2003.
  98. ↑ Jan Niemeijer, "Burgemeester rehabiliteert wethouders en gemeentesecretaris van Menterwolde", Dagblad van het Noorden, 8 oktober 2003. "Passages uit rapport waarnemer" (in dezefde krant). - via Delpher.
  99. ↑ Jan Niemeijer, "Burgemeester Liemburg van Menterwolde weg", Dagblad van het Noorden, 7 juni 2005. Michel Brandsma, "Machtsspel in Menterwolde", Dagblad van het Noorden, 11 juni 2005. – via De krant van toen.
  100. ↑ Jan Niemeijer, "Cafébezoekers eisen excuus van Liemburg", Dagblad van het Noorden, 1 maart 2005. – via De krant van toen.
  101. ↑ René Beishuizen, "Wethouder Ploeger twijfelt aan leiderscapaciteiten oud-burgemeester Liemburg", Dagblad van het Noorden, 28 juli 2005. – via De krant van toen. Jan Niemeijer, "Markus schreeuwt naar de vuile was van de PvdA", Dagblad van het Noorden, 16 juni 2005. Nieuwsbrief PvdA-Menterwolde 3, nr. 8 (juni 2005). De speciale uitgave van 12 kantjes A-4 (met een oplage van 5.000) was volledig gewijd aan het vermeende disfunctioneren van de oud-burgemeester.
  102. ↑ Peter Steinfort, Liemburg over Menterwolde op TV Noord. Reitdiepgesprek. RTV-Noord (25 november 2005). Gearchiveerd op 2 juni 2009 – via Menterwolde kritisch bekeken!.
  103. ↑ Jan Niemeijer, "Burgemeester Schollema valt oud-collega Liemburg af", Dagblad van het Noorden, 16 september 2005. – via De krant van toen.
  104. ↑ Lijst van gevallen en tussentijds vertrokken wethouders (in Nederland), 2002-2018. De Collegetafel (2018).
Zie de categorie Menterwolde van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.