Maria Elisabeth van Oostenrijk (1680-1741)

In 1724 belastte haar broer, keizer Karel VI, haar met de functie van landvoogdes (gouverneur-generaal) over de Zuidelijke Nederlanden. Tot haar dood in 1741 bleef ze deze taak uitoefenen. De Weense regering maakte bij de aanvang duidelijk dat ze het aantreden van Maria Elisabeth als een nieuwe start voor het Oostenrijkse bestuur van de Zuidelijke Nederlanden beschouwde. De diplomatieke vertegenwoordiging in Brussel werd opgewaardeerd; zo kwam er bijvoorbeeld een pauselijke nuntius in plaats van een internuntius. Maria Elisabeth kreeg vanuit Wenen ruime volmachten.

Bij het begin van haar regering, op 15 mei 1725, riep ze de Staten-Generaal samen. Op bestuurlijk gebied werden de Collaterale Raden (Raad van State, Geheime Raad, Raad van Financiën) opnieuw ingesteld in plaats van de door interne conflicten verlamde Algemene Regeringsraad. In bestuurlijke zaken toonde ze zich vastberaden, handig, maar ook eigenzinnig. Ze zette de door Wenen aangestelde en in de Nederlanden weinig geliefde groothofmeesters (Giulio de Visconti Arese en vanaf 1732 Frederik von Harrach) naar haar hand. Invloedrijk was haar biechtvader, de jezuïet Stephan Amiodt. Haar regering maakte veelbetekenende geschiedenis met eerst de opschorting (in 1727) en daarna de intrekking (in 1731) van het octrooi van de Oostendse Compagnie, die de hoop op een eigen (Oostenrijkse), openlijke koloniale handel ontnam. Op kerkelijk gebied steunde ze de strijd van kardinaal d'Alsace tegen de jansenisten. Haar systematische censuurpolitiek trof geschriften van jansenisten maar ook denkers van de Franse Verlichting.

In Brussel hield zij een ruime hofhouding en bevorderde zij het cultuur- en muziekleven. De hofkapelmeester Jean-Joseph Fiocco schreef voor haar tussen 1726 en 1738 verscheidene oratoria. Zij was ook een liefhebber van het Franse toneel. Maria Elisabeth organiseerde ook jachtpartijen en overdadige hoffeesten.

Ze deed inspanningen om zich bij het volk en de adel geliefd te maken. De hoge adel kreeg benoemingen in de Raad van State, al gold dit eerder als een erefunctie. Ze nam deel aan processies, bedevaarten en volksfeesten en deed aan liefdadigheid.

Tijdens haar regering ging het paleis op de Koudenberg verloren in een brand. Plannen om het paleis weer op te bouwen bleven onuitgevoerd. Op het einde van haar leven liet ze door hofarchitect Johannes Andreas Anneessens een kasteel bouwen te Morlanwelz. Zij hield van de minerale bronnen in dit domein.

In Wenen bestonden toen al plannen om haar te vervangen. Keizerin Maria Theresia, die in 1740 haar vader was opgevolgd, kon de eigenzinnige houding - ze sloeg meermaals orders uit Wenen in de wind - en de kerkelijke politiek van haar tante niet waarderen. Het was in het kasteel van Morlanwelz, waar ze elke zomer doorbracht, dat ze in 1741 plots ziek werd en overleed.

Haar stoffelijk overschot werd twee dagen in een zaal van het kasteel opgebaard. Op 29 augustus werd het naar Brussel overgebracht, gebalsemd en opgebaard op een praalbed, waar een grote menigte haar een laatste groet kwam brengen. De volgende dag werd ze overgebracht naar de Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele en in de grafkelder van de aartshertogen Albrecht en Isabella neergelaten. Enkele maanden later verhuisde ze een laatste keer naar Wenen, waar ze bijgezet werd in het familiegraf, de Kapuzinergruft in de Kapucijnerkerk.