Margherita Hack

Margherita Hack
Margherita Hack in 2011
Persoonlijke gegevens
Geboortedatum	12 juni 1922
Geboorteplaats	Florence
Overlijdensdatum	29 juni 2013
Overlijdensplaats	Triëst
Nationaliteit	Italië
Beroep	Hoogleraar astrofysica
Religie	atheist
Lid van	Accademia Nazionale dei Lincei, Accademia Nazionale dei Lincei
Academische achtergrond
Alma mater	Universiteit van Florence
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en)	astrofysica
Universiteit	Universiteit van Triëst
Prijzen en erkenningen	Gold medal for merit in science and culture (27 mei 1998),[1] Ridder Grootkruis in de Orde van Verdienste van de Italiaanse Republiek (28 mei 2012),[2] Premio letterario Galileo per la divulgazione scientifica (2009)
Bekende werken	Dove nascone le Stelle Hack! Come io vedo il mondo
Handtekening

Margherita Hack (Florence, 12 juni 1922 - Triëst, 29 juni 2013) was een Italiaanse astrofysicus, wetenschapscommunicator en activist. De planetoïde "8558 Hack" is naar haar vernoemd.

Margherita Hack werd geboren in Florence. Haar vader, Roberto Hack, was een Florentijnse boekhouder van protestants-Zwitserse afkomst. Haar moeder, Maria Luisa Poggesi, een katholieke vrouw uit Toscane, studeerde af aan de Accademia di Belle Arti in Florence en maakte miniaturen en kopieën van de schilderijen van de Uffizi voor buitenlandse toeristen. Beide ouders wendden zich af van hun religie om zich aan te sluiten bij de Italiaanse Theosofische Vereniging, waarvan Roberto Hack vanaf 1962 een tijdlang secretaris was.^[3][4]

Zonder eindexamens te kunnen doen vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, behaalde ze in 1940 haar diploma van het gymnasium "Galileo Galilei" in Florence. In 1945 studeerde ze af in natuurkunde aan de Universiteit van Florence met de cijfers 101/110. Haar thesis in astrofysica handelde over de Cepheïden, in het bijzonder over de Cepheïde FF Aquilae, uitgevoerd bij het Arcetri-observatorium.^[5][6][7]

In haar jeugd beoefende Hack basketbal en atletiek en was ze kampioen hoogspringen en verspringen op universitaire kampioenschappen die onder het fascistische regime gehouden werden. Hoewel ze aanvankelijk terughoudend was vanwege haar atheïsme, trouwde ze op 19 februari 1944 met de schrijver Aldo De Rosa in de kerk van San Leonardo in Arcetri. Hij zou haar metgezel tot het einde van haar dagen zijn.^[8]

Op 29 juni 2013 om 4.30 uur in de ochtend overleed ze in het Cattinara-ziekenhuis in Triëst, waar ze een week was opgenomen vanwege hartproblemen na een langdurige ziekte. Als gevolg daarvan had ze al meer dan drie jaar last van ademhalings- en motorische problemen.^[9] Haar echtgenoot Aldo stierf op 26 september 2014 op 94-jarige leeftijd aan complicaties in verband met de ziekte van Alzheimer. Beiden zijn begraven in Triëst op de monumentale begraafplaats van Sant'Anna.

Hack gaf van 1948 tot 1951 les aan de Universiteit van Florence, waarna ze in 1954 ging werken aan het Astronomisch Observatorium van Merate, waar ze tot 1963 bleef. Ondertussen gaf ze les aan het Instituut voor Fysica van de Universiteit van Milaan. Daarna kreeg ze uiteindelijk in 1964 de leerstoel astronomie aan de Universiteit van Triëst, waar ze doceerde tot 1 november 1992, het jaar waarin ze vanwege anciënniteit "uit haar functie werd ontheven".^[10] Zij was de eerste Italiaanse vrouw die van 1964 tot 1987 directeur was van het Astronomisch Observatorium van Triëst, dat zij tot internationale faam bracht.^[11]

Buitenland

In 1952 ontving ze een studiebeurs om zes maanden aan het Institut d'astrophysique de Paris te studeren, een onderzoekscentrum dat destijds tot de beste van Europa en de wereld behoorde. Daar werkte ze samen met Daniel Chalogne aan een project gericht op de bestudering en de classificatie van sterrenspectra.^[12]

In maart 1954 kreeg ze haar lesbevoegdheid door het behalen van een examen aan de Monte Mario-sterrenwacht in Rome en werd ze vervolgens hoogleraar aan de Universiteit van Florence. Dezelfde maand ontving ze een beurs om in Nederland te studeren met Marcel Minnaert in Utrecht voor het bestuderen van de atmosferen van sterren. Datzelfde jaar vroeg ze een overplaatsing aan naar de Sterrenwacht van Merate, een onderdeel van de Sterrenwacht van Brera in Milaan, waar ze in juli 1954 met haar man arriveerde.

In 1955 vertrok ze naar New York. Ze bezocht Pasadena, waar ze de beroemdste astrofysici van die tijd ontmoette, zoals Walter Baade, die het bestaan van verschillende sterrenpopulaties in sterrenstelsels ontdekte, en Margaret en Geoffrey Burbidge, die, samen met Fred Hoyle en William Fowler, in 1957 de baanbrekende verhandeling over de vorming van chemische elementen in het inwendige van sterren zouden schrijven. In 1983 ontving Fowler de Nobelprijs voor deze studies. Na deze periode, gekenmerkt door intense wetenschappelijke productie, keerde Hack terug naar Merate en vervolgens in het academisch jaar 1958-59 naar Berkeley om samen met Otto Struve een verhandeling over stellaire spectroscopie te schrijven.^[12] Dit traktaat, Stellar Spettroscopy, wordt nog steeds beschouwd als een fundamentele tekst.^[10]

In die jaren bezocht Hack ook de Leidse Sterrenwacht, waar zij Jan Oort ontmoette, een van de meest vooraanstaande wetenschappers op het gebied van ons sterrenstelsel.^[12]

Hack was ook bekend om haar activiteiten op het sociale en politieke vlak. Ze was atheïst en verzette zich tegen het Vaticaan. Zij protesteerde tegen de bemoeienis van het Vaticaan dat onder andere tegen de erkenning van feitelijke verbintenissen zoals geregistreerd partnerschap, wilsbeschikkingen, euthanasie en tegen onderzoek met embryonale stamcellen is.^[14]

Ze stelde zich twee keer kandidaat gedurende verkiezingen voor de Partito dei Comunisti Italiani. Hoewel ze beide keren werd verkozen, koos ze ervoor om haar zetel af te staan en zich te blijven concentreren op de wetenschap.^[15]

Hack was tegen de bouw van kerncentrales in Italië, maar vóór kernonderzoek en kernenergie. Ze was van mening dat Italië op dat moment niet in staat was om kernreactoren te onderhouden en dat het een land was met een beperkte betrouwbaarheid.^[16]