Mörfelden-Walldorf

Mörfelden-Walldorf

Stad in Duitsland
Situering
Deelstaat	Hessen
Landkreis	Groß-Gerau
Regierungs­bezirk	Darmstadt
Coördinaten	49° 59′ NB, 08° 34′ OL
Algemeen
Oppervlakte	44,13 km²
Inwoners (31-12-2020[1])	34.799 (789 inw./km²)
Hoogte	104 m
Burgemeester	Karsten Groß (CDU)
Overig
Postcode	64546
Netnummer	06105
Kenteken	GG
Gemeentenr.	06 4 33 008
Website	Officiële website
Locatie van Mörfelden-Walldorf in Groß-Gerau
Foto's
Luchtfoto van Mörfelden-Walldorf. Op de achtergrond de luchthaven van Frankfurt/Main.
Portaal    Duitsland

Mörfelden-Walldorf is een gemeente in de Duitse deelstaat Hessen, gelegen in de Kreis Groß-Gerau. De stad telde op de peildatum van de meest recente statistiek 34.799 inwoners.^[1]

Mörfelden-Walldorf heeft een oppervlakte van 44,16 km² en ligt ten westen van het centrum van Duitsland.

De gemeente bestaat uit twee voormalige stadjes, Mörfelden en Walldorf. Walldorf ligt 3 kilometer ten noorden van Mörfelden. Daartussenin ligt een centrale open ruimte, bedoeld voor de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur, waaronder een stadspark^[2]. Het gemeentebestuur zetelt op drie locaties en in een apart kantoor voor Gemeentewerken:

• te Mörfelden, in een gebouw aan de Westendstraße, dichtbij de historische herberg Zum goldenen Apfel (In de Gouden Appel); hier is het postadres van de gemeente en het kantoor van de burgemeester.
• te Mörfelden in het Alte Rathaus aan de Langener Straße
• te Walldorf in het voormalige stadhuis aan de Flughafenstraße

De dubbelstad ligt direct ten zuiden van de Luchthaven van Frankfurt, in een bosrijke, tamelijk vlakke streek.

Eén van de bij de luchthaven van Frankfurt behorende bedrijventerreinen, met veel logistieke bedrijven en één groot hotel, ligt in de gemeente, en wel ten westen van de A5, maar ten oosten van Walldorf.

De gemeente is verder vooral gekenmerkt door woonwijken voor woonforensen, die in Frankfurt am Main werken; Mörfelden-Walldorf kan dus als een voorstad van Frankfurt worden beschouwd.

• 
  Jachtslot Mönchbruch, 18e-eeuws schilderij door Johann Georg Stockmar
• 
  Ruïne keukenbarak en martelkelder van concentratiekamp Walldorf

Mörfelden ontstond als boerendorp in de 9e eeuw. De oudste vermelding als Mersenualt staat in de Codex Laureshamensis. Het ligt in een voormalig banwoud met de naam Wildbann Dreieich, ten zuiden van Frankfurt. In 1338 liet Keizer Lodewijk de Beier in een zogenaamde Wildbannweistum de tot dan toe mondeling doorgegeven rechtsregels inzake het gebruik e.d. van dit gebied opschrijven. In dit stuk werden ook zogenaamde Wildhuben aangeduid. Dit waren boerderijen, waarvan de gebruiker beperkte rechten had om in het banwoud te jagen en bomen te kappen. Het recht op een Wildhube was erfelijk. Eén zo'n Wildhube stond te Merseveld, Mörfelden.

Vanaf de 15e eeuw werd Merseveld een belangrijke handelsnederzetting aan doorgaande handelswegen. Bij de Reformatie in de 16e eeuw werd het gebied overwegend evangelisch-luthers, met ook invloeden van en religieuze ruimte voor het calvinisme.

Van 1521 tot 1601 behoorden Mörfelden en Walldorf tot het Graafschap Isenburg-Ronneburg. In 1618 brak de rampzalige Dertigjarige Oorlog uit, waarin dit alles werd verwoest; Mörfelden was tot 1800 een dorp met minder dan duizend inwoners. Van 1601 tot 1803 lag het gebied in het Landgraafschap Hessen-Darmstadt.

Walldorf ontstond vanaf 1699 als nederzetting voor protestantse vluchtelingen uit Frankrijk, vooral hugenoten en Waldenzen. De eersten van deze waren 14 waldenzenfamilies uit Piemonte, het Frans-Italiaanse grensgebied in de Alpen. De vooral om zijn hang naar luxe en zijn spilzucht bekende landgraaf Ernst Lodewijk van Hessen-Darmstadt had hun in zijn door de Dertigjarige Oorlog ontvolkte en verarmde gebied asiel verleend. Walldorf was tot circa 1800 zeer arm (de grond was onvruchtbaar; eigenlijk kon men op de zandgrond alleen aardappels^[4] verbouwen) en grotendeels Franstalig. De protestantse kerk werd pas rond 1805 gebouwd, na succesvolle geldinzamelingen bij geloofsgenoten in o.a. Zwitserland, Groot-Brittannië en Holland.

Dezelfde landgraaf Ernst Lodewijk liet op 3 kilometer ten westen van Mörfelden omstreeks 1730 het jachtslot Mönchsbruch bouwen, en enkele jaren eerder in de oostelijke buurgemeente Langen het jachtslot Wolfsgarten, dat nog altijd in het bezit is van de familie (prins Maurits van Hessen, en na diens overlijden in 2013, prins Heinrich von Hessen).

Beide plaatsjes ontwikkelden zich in de tweede helft van de 19e eeuw tot arbeidersstadjes, met een politiek meest links georiënteerde bevolking. Relatief veel mannen uit Mörfelden waren metselaar van beroep. Vooral na 1879, toen de plaatsen aansluiting kregen op het spoorwegnet, volgde een versnelde groei. In 1933, toen Adolf Hitler de macht in Duitsland greep, werden de rode nesten Walldorf en Mörfelden met enig geweld in de macht der nationaal-socialisten gebracht; de communistische burgemeester van Mörfelden werd afgezet en belandde uiteindelijk in een concentratiekamp.

Van 23 augustus tot 24 november 1944 bestond te Walldorf het beruchte concentratiekamp Walldorf, een buitencommando van concentratiekamp Natzweiler-Struthof. 1700 Joodse vrouwen en tienermeisjes werden in 1944 uit Hongarije hierheen gevoerd. Zij moesten er, onder mensonterende werkomstandigheden, een start- en landingsbaan voor de luchthaven van Frankfurt repareren, een bosperceel kappen en daar een andere, betonnen landingsbaan aanleggen. Slechts weinigen overleefden dit zware werk, dat zij tot aan het begin van de winter, vaak gekleed in dunne zomerkleding en met slechte schoenen aan, moesten verrichten. Bovendien werden de gevangenen vaak door SS-ers mishandeld, de kelder van het keukengebouw werd voor martelingen gebruikt.

Na de Tweede Wereldoorlog groeiden beide plaatsen verder, eerst door huisvesting van Heimatvertriebene, uit Pools en Tsjechisch geworden gebieden verdreven Duitsers, en vanaf circa 1965 door de instroom van woonforensen met een baan in Frankfurt; nu werden ook huizen gebouwd voor meer welvarende mensen.

Mörfelden verkreeg van de regering van de deelstaat Hessen stadsrechten in 1968, Walldorf reeds in 1962. Per 1 januari 1977 vond een gemeentelijke herindeling plaats, waarbij beide stadjes tot de huidige gemeente samengingen. De gemeente heette aanvankelijk Waldfelden, maar werd op verzoek van haar bestuur begin 1978 omgedoopt in Mörfelden-Walldorf.

In de jaren-1970 en tot 1984 was Walldorf een van de centra van protesten door de milieubeweging tegen Startbaan West, een uitbreiding van de Luchthaven van Frankfurt; de startbaan werd in 1984 toch geopend.

Sindsdien is in deze gemeente de politieke partij Bündnis 90/Die Grünen vrijwel steeds de sterkste fractie geweest (in 2021 30% van de stemmen bij de gemeenteraadsverkiezing).

• Beide stadsdelen zijn rijk aan schilderachtige, oude vakwerkhuizen.
• Ten oosten van Walldorf en de A5 ligt de recreatieplas Langener Waldsee, zeer in trek bij dagrecreanten.
• Ten westen van Mörfelden ligt een voornamelijk uit bos en moerasbos bestaand natuurgebied met de naam Mönchbruch. Men kan er (alleen op de paden) goed wandelen, maar moet wel met vliegtuiglawaai rekening houden. Het gebied ligt in het verlengde van de Startbaan West van de luchthaven van Frankfurt.
  • In dit Mönchbruch staat, 3 km ten westen van Mörfelden, het gelijknamige jachtslot, waarin een exclusief, mede speciaal voor luxe bruiloftsfeesten ingericht, hotel-restaurant is gevestigd.
• Ten oosten van Mörfelden en zijn bedrijventerrein bevindt zich de 155 meter hoge Oberwaldberg, ontstaan uit een van ca. 1957-2000 opgeworpen vuilnisbelt, die met een leemlaag werd afgedekt en later begroeid. Uit het vuilnis onder de berg komt nog altijd gas vrij, dat aan een energiebedrijf wordt geleverd. De voormalige vuilnisbelt kan beklommen worden; er staat een uitzichtplatform bovenop. Naast de Oberwaldberg liggen twee meertjes (voormalige grindgroeves) met de namen Schnepfensee en Oberwaldsee, waar door houders van een Duitse visakte gehengeld mag worden. Recreatie is er verder beperkt tot het gebruik van wandelpaden om de meertjes heen.
• In stadsdeel Walldorf is omstreeks 1962 een wijkje met 42 woningen gebouwd naar ontwerp van de beroemde architect Richard Neutra. Deze woningen staan onder monumentenzorg.
• Sinds 1998 vindt iedere zomer in een park in de gemeente een groot festival plaats met de naam Skulpturen im Park. Beeldhouwers en makers van installaties, zowel gearriveerde kunstenaars als jonge talenten, tonen hun werk. Aan het eind van het evenement wordt één werk bekroond.
  • Opvallend is in de openbare ruimte van Mörfelden-Walldorf het grote aantal opvallende sculpturen, beeldhouwwerken e.d., vaak rondom fonteinen, in veel verschillende stijlen. Enkele van deze kunstwerken zijn door beroemde artiesten gemaakt.

De gemeente onderhoudt jumelages met:

• , Vitrolles, Provence-Alpes-Côte d’Azur, sedert 1984
• , Torre Pellice, Piemonte, hoofdstad van de historische dalen der Waldenzen, sedert 1999
• Wageningen in Nederland, sedert 1992.

• www.silent-witness.nl/2015/03/11/bezoek-aan-walldorf Website over concentratiekamp Walldorf
• (de) Mörfelder Heimatmuseum: Museum Mörfelden
• (de) Walldorfer Heimatmuseum: Museum Walldorf

Zie de categorie Mörfelden-Walldorf van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.