Louis Lemaire

Lemaire begon in 1960 als acteur bij het Nieuw Rotterdams Toneel, waar hij onder regie van Ton Lutz speelde in de toneelstukken Lysistrata, Don Carlos en Cyrano de Bergerac. Hij kreeg les van onder anderen Ton Lutz, Lies Franken en Pim Dikkers. In 1963 richtte hij als schrijver en cabaretier het Rotterdamse cabaretgezelschap In Den Twijfelaar op, dat door het hele land optrad.^[3][4] In 1968 opende hij een eigen cabarettheater aan de Mauritsstraat in Rotterdam. In 1970 volgde de oprichting van het kindertheater Wiedus (1970–1982), dat in 1982 werd opgevolgd door Kindertheater Ziezo (1982–1986).^[5]

Bij Kindertheater Wiedus was Lemaire naast de oprichter ook artistiek leider, acteur, regisseur en schrijver. Hij speelde in de jaren de rol van Lange Jan.^[6][7] Louis Kockelmann speelde Wiedus, Loes Vos was Tante Emma en John Buijsman verzorgde de techniek.^[8] Kindertheater Wiedus speelde twaalf jaar lang elke zondagmiddag twee voorstellingen in het Piccolotheater, naast de Rotterdamse Schouwburg.^[8]

Daarnaast maakte de groep tournees door Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Italië en Engeland. Veelal op internationale festivals werden de voorstellingen zowel in het Nederlands als Duits en Engels gespeeld. Meestal tussen 200 en 300 voorstellingen per seizoen. De stukken die hij schreef voor Wiedus werden ook door vele groepen in het buitenland nagespeeld. De bekendste titels waren: Ons Landje, De Club (1978 Hans Snoekprijs), Circus Emma (speciaal voor het Holland Festival geschreven), Tjonge Tjonge, Henkie van de Buren, Liegbeest. Voorstellingen die ook in het Duits zijn vertaald en uitgegeven.^[9]

Het theatergezelschap Wiedus ging vanaf 1982 door onder de naam Kindertheater Ziezo. Het gezelschap ging op tournee door Nederland en internationaal, waaronder Canada. Lemaire schreef en produceerde wederom tal van voorstelling met het gezelschap, waaronder Twee patat met, in 1980 onderscheiden met de Hans Snoekprijs.^[10]

In de jaren 70 en 80 maakte Lemaire ook verschillende televisieprogramma's voor kinderen. Waaronder Stel Je Voor met Rob van Houten, Louis Kockelmann en Loes Vos.^[11]

De oprichting van Jeugdtheater Hofplein ontstond toevallig. Na twintig jaar tournee en veel werk voor onderwijstelevisie besloot Louis Lemaire een voorstelling die later met professionals zou worden gemaakt, eerst met kinderen uit te proberen. Hij rekende op enkele aanmeldingen, maar de volgende dag stonden er 144 kinderen op de stoep. Met hulp van collega's begon hij improviserend lessen te geven, met als doel jongeren niet alleen te laten spelen, maar hen ook echt iets van het acteursvak bij te brengen.^[2]

Lemaire noemde later dat hij cabaret voor volwassenen te eentonig vond: het publiek lachte voorspelbaar en de spanning ontbrak. Werken met kinderen en jongeren vond hij juist uitdagend, omdat zij nog geen vaste conventies hebben en eerlijk reageren. In tegenstelling tot het oudere theaterpubliek, dat vaak ongeacht de voorstelling applaudisseert, lopen jongeren gewoon weg als het hen niet bevalt.

Volgens Lemaire ontstaat goed jeugdtheater uit dialoog en samenwerking tussen schrijver, regisseur, dramaturg en spelers. Theater moet steeds opnieuw worden uitgevonden en zich aanpassen aan de tijd en de mensen die het maken; vaste recepten of waarheden bestaan er volgens hem niet.

Samen met zijn vrouw Christine Lemaire, Hanny Kleinjan en Perkyn Spiekerman richtte hij in 1985 Jeugdtheater Hofplein op. In datzelfde jaar wees de gemeente Rotterdam hem het leegstaande Hofpleintheater aan de Benthemstraat toe. Het theater was destijds niet meer dan een oude, vervallen zaal vol stof en rommel. Na een grondige opknapbeurt ging het theater op 5 november 1985 opnieuw open voor publiek.

De vier oprichters en 25 vrijwilligers deden alles zelf: van programmeren tot kaartverkoop (met de hand), van lesgeven tot schoonmaken. De lessen in spel, dans en zang werden gegeven in de theaterzaal, foyer en zelfs in de garderobe van het Hofpleintheater. Een jaar later werd de eerste voorstelling gespeeld met leerlingen van de Jeugdtheaterschool: Tommie Station, een samenwerking met het Ro Theater.^[2] In de jaren die volgden groeide het aantal producties gestaag. De leerlingen beleefden veel plezier aan de lessen en aan het optreden, en het publiek vond steeds vaker de weg naar het Hofplein.

In 1991 verhuisden de theaterlessen naar een voormalig schoolgebouw aan de Insulindestraat. In 1999 brandde het theater aan de Benthemstraat bijna volledig uit. Dankzij de inzet van vele vrijwilligers en met hulp van onder meer actrice Loes Luca kon het Hofpleintheater in het najaar van 2000 heropend worden.

De Jeugdtheaterschool telde inmiddels meer dan 4.000 leerlingen in de leeftijd van 6 tot 26 jaar. Zoals ooit bedoeld volgen zij wekelijks lessen in theater, zang en dans, niet alleen in Rotterdam, maar ook op locaties in onder meer Barendrecht, Breda, Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard, Hoogvliet, Lansingerland, Papendrecht, Ridderkerk, Roosendaal, Vlaardingen en Voorne. Beroepsacteurs die ooit als leerling bij de Jeugdtheaterschool begonnen zijn onder anderen Noortje Herlaar, Gaite Jansen, Guido Spek, Anne-Marie Jung, Joey van der Velden, Dorian Bindels, Charlie Dée en Jeroen Spitzenberger.^[12] Louis Lemaire stelde in interviews dat het nooit zijn doel was om spelers beroemd te maken. Voor hem stond voorop dat jonge makers zich konden ontwikkelen en plezier hadden in hun werk.^[13]

Vanaf 2001 nam Hofplein Rotterdam haar intrek in het voormalige gebouw van het Conservatorium aan de Pieter de Hoochweg 222. Het pand werd omgedoopt tot De Theaterschool en bood ruimte aan lessen en voorstellingen. In 2002 richtte Lemaire de MBO Theaterschool op, gevolgd door De Theaterhavo/vwo in 2005 en De Acteerschool Rotterdam in 2008. Deze opleidingen, allemaal in het centrum van Rotterdam gevestigd, boden jongeren de mogelijkheid zich voltijds te ontwikkelen in het theater. In 2007 kwam er een tweede vestiging in het monumentale gebouw van het voormalige Rotterdams Lyceum aan de Pieter de Hoochstraat 29.

Louis Lemaire combineerde jarenlang het artistiek leiderschap van Hofplein Rotterdam met zijn functie als algemeen directeur en later ook als bestuursvoorzitter. Daarnaast bleef hij actief als docent, schrijver en regisseur. Hij schreef of bewerkte jaarlijks meerdere voorstellingen, die hij veelal zelf regisseerde en uitvoerde met leerlingen van de Jeugdtheaterschool en studenten van de voltijdopleidingen.

Bekende producties van zijn hand zijn onder meer Meisje Loos, Wij zijn jong, Kruimeltje, Bulletje & Bonestaak, Robin Hood, Assepoester, Peter Pan, Tijl Uilenspiegel, Polletje Piekhaar, Ronja de Roversdochter, De Daltons of Repelsteeltje. Voor de muziek en teksten werd regelmatig samengewerkt met externe componisten of schrijvers. Muzikant Ton Scherpenzeel componeerde 270 liederen voor Hofplein tussen 1992 en 2007, 132 nummers hiervan zijn geschreven door Lemaire. De productie Repelsteeltje uit 1997 werd geschreven door Youp van 't Hek en geregisseerd door Louis Lemaire.^[14]

Lemaire hechtte bijzonder veel waarde aan het werken met kinderen en jongeren, omdat zij nog geen vaste conventies hebben en eerlijk reageren. In tegenstelling tot het oudere theaterpubliek, dat vaak ongeacht de voorstelling applaudisseert, lopen jongeren gewoon weg als het hen niet bevalt. Volgens Lemaire ontstaat goed jeugdtheater uit dialoog en samenwerking tussen schrijver, regisseur, dramaturg en spelers. Theater moet steeds opnieuw worden uitgevonden en zich aanpassen aan de tijd en de mensen die het maken; vaste recepten of waarheden bestaan er volgens hem niet.^[13]

In de twintig jaar na de oprichting groeide het Rotterdamse jeugdtheater uit tot een landelijk toonaangevende instelling voor kinderen, jongeren en volwassenen. Ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan bezocht koningin Beatrix in 2005 de jubileumvoorstelling in het Hofpleintheater. Haar komst werd door leerlingen en medewerkers als een bijzonder hoogtepunt ervaren.^[15][16]

Vijf jaar later, tijdens het 25-jarig jubileum, kreeg Hofplein opnieuw koninklijke erkenning. Prins Willem-Alexander en prinses Máxima waren in december 2010 aanwezig bij de voorstelling De Verjaardag van Koning Lodewijk de Enige, gespeeld door leerlingen van de Jeugdtheaterschool en studenten van de MBO Theaterschool.^[15]

In 2013 nam Lemaire op 71-jarige leeftijd afscheid als artistiek leider van Jeugdtheater Hofplein. Tijdens een afscheid in mei 2013 werd hij toegezongen en gesproken door onder meer Ivo Opstelten en Martin van Waardenberg.^[12] Daarmee kwam een einde aan een periode van ruim dertig jaar waarin hij het theater had uitgebouwd tot een toonaangevende instelling voor jeugd- en familietheater in Rotterdam. Onder zijn leiding ontwikkelde Hofplein zich tot een belangrijk cultureel centrum met een sterke verbinding tussen onderwijs, wijk en podiumkunsten. Zijn vertrek werd in Rotterdam breed opgemerkt en gezien als het afsluiten van een tijdperk binnen het stedelijke jeugdtheater.^[17][18][19]

Voor zijn verdiensten voor het jeugdtheater en de ontwikkeling van talent in Rotterdam ontving Louis Lemaire meerdere onderscheidingen. Hij werd in 2007 benoemd tot Lid in de Orde van Oranje-Nassau en kreeg bij zijn afscheid in 2013 de Wolfert van Borselenpenning.^[19] Deze erkenningen onderstrepen zijn langdurige bijdrage aan het Nederlandse theater en de jeugdopleiding.