Littenseradeel

Littenseradiel
Littenseradiel

Voormalige gemeente in Nederland
(Details) (Details)
Situering
Land	Nederland
Provincie	Fryslan
Coördinaten	53° 7′ NB, 5° 38′ OL
Algemeen
Hoofdplaats	Wommels
Belangrijke verkeersaders
Station(s)	Mantgum
Overig
Postcode(s)	8631 - 9029
Netnummer(s)	0515, 0517, 058
CBS-code	0140
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Amsterdamse code	10422
Detailkaart
Portaal    Nederland

Littenseradiel (uitspraak^ⓘ) (Fries: Littenseradiel (uitspraak^ⓘ)) was een gemeente in de Nederlandse provincie Friesland tussen 1984 en 2018. De gemeente had in 2017 10.878 inwoners en een oppervlakte van 132,60 km², waarvan 1,76 km² water.

De gemeente werd na de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1984 gevormd door de fusie van de voormalige gemeenten Baarderadeel en Hennaarderadeel.

Op 26 januari 1985 werd de officiële naam gewijzigd in het Friestalige Littenseradiel.

De vorming van de nieuwe gemeente Littenseradiel was onderdeel van de grote gemeentelijke herindeling in Friesland die in 1984 haar beslag kreeg en moest leiden tot gemeenten met ten minste 10.000 inwoners. Aanvankelijk had men voor deze nieuwe gemeente de naam De Greidslachte bedacht, maar daar was weinig enthousiasme voor.^[1] De colleges van B&W van de twee te fuseren gemeenten schreven daarop een prijsvraag uit voor een nieuwe naam. Hieruit kwam een lijst met circa 90 namen, waaruit de colleges de voorkeur gaven aan Greidegea, Slachtelân of Littingeradeel [sic].^[2] Uiteindelijk werd in de herindelingswet de nieuwe gemeente dus Littenseradeel genoemd.

Nog in januari van 1984 besloot de nieuwe gemeenteraad de naam van de gemeente te 'verfriezen' tot Littenseradiel, een wijziging die een jaar later inging.

In juni 2013 besloot de gemeenteraad van Littenseradiel tot opdeling van de gemeente richting de buurgemeenten Súdwest-Fryslân (15 dorpen), Leeuwarden (10 dorpen) en de nieuw te vormen gemeente in Noordwest-Friesland die uiteindelijk Waadhoeke is gaan heten (4 dorpen). Welsrijp, Baijum, Winsum en Spannum gingen naar Waadhoeke. Leeuwarden kreeg Baard, Bears, Easterlittens, Hylaard, Huins, Jellum, Jorwert, Lions, Mantgum en Weidum. De overige dorpen gingen naar Súdwest-Fryslân. De herindeling ging in per 1 januari 2018.

De gemeente Littenseradiel telde 29 dorpen en diverse buurtschappen. De hoofdplaats was Wommels. Sinds 1993 waren de Friese plaatsnaamaanduidingen de officiële (*). De plaatsnaamborden in de gemeente waren eentalig Fries.

De gemeenteraad van Littenseradiel bestond uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Sinds 15 maart 2007 zijn in vrijwel alle gemeenten op het vasteland van de provincie Friesland, waaronder de gemeente Littenseradiel, de Friese namen van de oppervlaktewateren de officiële namen (*).

In de voormalige gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

• Lijst van rijksmonumenten in de voormalige gemeente Littenseradeel

Lijst van oorlogsmonumenten in de voormalige gemeente Littenseradiel

De Nederlandse voormalige gemeente Littenseradiel heeft 9 oorlogsmonumenten. Hieronder een overzicht.

Nr.	Object	Herdachte groep	Ontwerper	Onthulling	Type	Locatie	Plaats	Coördinaten	Foto
228	Gedenkraam in het gemeentehuis	overig			glas-in-lood		Mantgum	53° 7' 42" NB, 5° 43' 9" OL
229	Monument voor mr. S.M. van Haersma Buma	verzet Nederland	Ir. Marius Frans Duintjer		zuil		Weidum	53° 8' 46" NB, 5° 44' 43" OL
666	Monument voor Enne Bruinsma	verzet Nederland	R. Hettema	1949-5-4 4 mei 1949	plaquette	Tsjerkebuorren 23, 8734 GX	Easterein	53° 5' 50" NB, 5° 37' 11" OL
668	Monument voor Andries Joustra	verzet Nederland	Auke Hellinga		plaquette	Tsjerkebuorren 23, 8734 GX	Easterein	53° 5' 50" NB, 5° 37' 11" OL
1634	Monument bij de begraafplaats 'Skillaerd'	geallieerde militairen		1992-4-29 29 april 1992	overig	Skillaerd 2, 9022 BK	Mantgum	53° 7' 25" NB, 5° 42' 27" OL
2033	Monument bij de N.H. kerk	verzet Nederland		1948-5-15 15 mei 1948	plaquette		Leons	53° 9' 4" NB, 5° 40' 40" OL
2523	Monument in de Johannes de Dooperkerk	verzet Nederland		2004-5-16 16 mei 2004	plaquette	Skilpaed 1, 9027 BJ	Hilaard	53° 9' 56" NB, 5° 42' 43" OL
3412	Plaquette voor Johannes en Sjoukje Dijkstra	verzet Nederland		2009-7-4 4 juli 2009	plaquette	De Dille, 9021 BH	Easterwierrum	53° 6' 29" NB, 5° 44' 13" OL
3655	Oorlogsmonument	burgerslachtoffers	Monique Verbruggen	2009-5-4 4 mei 2009	zuil	Onderweg, 8723EL	Kubaard	53° 7' 11" NB, 5° 34' 18" OL

In 2007, 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014 is de gemeente door het Algemeen Dagblad uitgeroepen tot veiligste gemeente.