Lambert III Zutman

19e-eeuwse portretgravure
Genezing van de lamme door Petrus en Johannes (1553)
Landschap met ruïnes en reizigers

Lambert III Zutman of Zoetman, gelatiniseerd Suavius (Luik, 1514 – Weimar, 1564) was een Zuid-Nederlands prentmaker, architect, dichter en mogelijk ook schilder tijdens de renaissance.

Leven

Hij was een zoon van Henri Zutman (1460-1512), de prinsbischoppelijke goudsmid, en een kleinzoon van Lambert I Zutman. Zijn moeder Catherine Maclet was een zuster van de prins-bisschop. Zijn eigen zus was getrouwd met Lambert Lombard. In 1539 trouwde hij met een dochter van de boekhandelaar Nicolas Le Coeur en kochten ze een huis in de Luikse buurt Merchoul. Ook kocht hij toen bij Johan de Montlieu een etsnaald met diamanten punt,[1] wat aangeeft dat hij van plan was zich toe te leggen op de prentkunst. Vermoedelijk had hij van zijn vader niet alleen het edelsmeden geleerd, maar ook het graveren. In 1541 registreerde hij zich als goudsmid, waartoe in de 16e eeuw ook de drukkers behoorden. Allicht vanwege de ambachtsregel dat goudsmeden geen waar te koop mochten uitstallen, nam hij in 1546 een aanvullende inschrijving bij de merciers.

Misschien maakte Zutman een Italiëreis. Dit wordt meer dan vroeger betwijfeld, maar een prent met de Loggia van Eros en Psyche in de Villa Farnesina lijkt er toch op te wijzen.[2] Nicole Dacos situeert deze reis vlak vóór hij zich in 1539 zelfstandig vestigde te Luik. Zijn werk circuleerde in elk geval in Italië en werd positief besproken door Giorgio Vasari.

In 1545 verwierf Zutman het feodale goed La Sarte in Esneux.[3] In 1552 richtte hij een steunverzoek aan regentes Maria van Hongarije, waarna hij aan het Brusselse hof werd ontvangen. Daar zullen ze niet graag hebben gezien hoe hij later openlijk naar het protestantisme evolueerde.

Dankzij zijn vorstelijke contacten vervulde Zutman naar het einde van zijn leven diplomatieke opdrachten. Samen met zijn zoon Daniel deed hij in de periode 1560-1562 Maastricht, Antwerpen, Keulen, Düsseldorf en Frankfurt aan. In die laatste stad woonden ze de verkiezing van Maximiliaan II tot Rooms-Duits koning bij. Hertog Willem V van Kleef stuurde hem in 1564 naar keurvorst August van Saksen, maar onderweg werd hij ziek en in Weimar overleed hij.

Hij liet vier kinderen na: Art, Hélène, Daniel en Guillaume.[4] Van Daniel Sudermann (met verduitste familienaam) is een manuscript bewaard dat de levensdata en andere zaken rond zijn vader opklaart, waarover misvattingen hadden postgevat. Joachim von Sandrart had hem zelfs uitgewist door vereenzelviging met Lambert Lombard.[5] Het toont hoe snel de kunstenaar in de vergetelheid was geraakt, niettegenstaande Vasari hem in de tweede editie van Le Vite (1568) nog had geprezen als iemand die met het burijn de perfectie had benaderd in zijn reeks Christus en de apostelen (maar die als tekenaar minder hoog viel aan te slaan).

Werk

Zutman was in de eerste plaats een graficus, met een oeuvre dat in Hollstein 121 prenten en 29 toeschrijvingen beslaat.[6] Hij beheerste diverse graveertechnieken en toonde zich vernieuwend in het combineren ervan. Voor zijn reeks Romeinse keizers hanteerde hij zowel de graveerstift, het burijn als de droge naald. Hij beschikte over een etsnaald met diamanten punt, waarmee hij briljante licht-en-schaduweffecten creëerde.[7] Zijn onderwerpen waren deels religieus, met als hoogtepunten de Opwekking van Lazarus (1544), de reeks Christus en de apostelen (1545-1548) en de Genezing van de lamme door Petrus (1553). Een andere specialisatie was de portretgravure: hij maakte prenten van Michelangelo (1545), Dürer, Lambert Lombard, Erasmus Schetz, Balthasar Schetz (1554, 1561) en Granvelle (1554, 1556). De Antwerpse uitgever Gerard de Jode publiceerde zijn reeks Ruinarum variarum fabricarum delineationes over Romeinse ruïnes.

De humanistische belangstelling van Zutman blijkt uit de Latijnse opschriften die hij regelmatig in zijn prenten verwerkte. Voor zijn keizersreeks gebruikte hij als literaire bron het werk Italia (1536) van de rechtsgeleerde Johann Fichard, dat de keizerssculpturen in de Vaticaanse Belvedere beschreef.[8] De eigen poëzie van Zutman is voornamelijk bekend uit twee tienregelige gedichten aan het begin van La sphère des deux mondes (1555) van Gilles Boileau de Bullion.

Er is debat over de vraag of Zutman ook schilderde. Nicole Dacos meent dat onder meer de panelen voor het hoofdaltaar van de Luikse Sint-Denijskerk aan hem zijn toe te schrijven, maar dat wordt betwist door Veldman en anderen.

Als architect leverde Zutman in 1561 ontwerpen voor de trappen en misschien ook andere delen van het Stadhuis van Antwerpen (de bewoordingen patroonen ende trappen zijn voor interpretatie vatbaar).[9] Hij kreeg er vijftig carolusgulden voor betaald. Het volgende jaar maakte hij een project voor het Raadhuis van Keulen.[10] Het plan is niet gerealiseerd, maar wel bewaard.[11]

Eerbetoon

In Luik is de Rue Suavius naar hem vernoemd.

Literatuur

  • Edward H. Wouk, "Silver and Gold I Do Not Have: Lambert Suavius's Saint Peter Healing the Paralytic Man (1553) and the Poor Beauty of Engraving" in: Imago and Contemplatio in the Visual Arts and Literature (1400–1700), eds. Stijn Bussels e.a., 2024, p. 277-298. DOI:10.1163/9789004682641_015
  • Nicole Dacos, "Lambert Lombard et Lambert Suavius: encore sur leurs débuts et leur voyage en Italie" in: Figura. Studies on the Classical Tradition, 2013, p. 185-237. Online tekst
  • Bron gebruikt voor het schrijven van dit artikel Ilja M. Veldman, "Suavius, Lambert" in: Allgemeines Künstlerlexikon Online, 2009
  • Nicole Dacos, "De Perin del Vaga à Lambert Suavius: les histoires d'Amour et Psyché" in: Revue Belge d'Archéologie et d'Histoire de l'Art, 2003, p. 81-122
  • Sheri F. Shaneyfelt, "Lambert Suavius (1510 to ca. 1574-76). The Twelve Apostles Series, with Christ and St. Paul, ca. 1545-48" in: Professional Printmaking in the Sixteenth-Century Netherlands, eds. Molly Faries e.a., tent.cat., Indiana University Art Museum, 1994, p. 9-12
  • Nicole Dacos, "Le retable de l'église Saint-Denis à Liège: Lambert Suavius, et non Lambert Lombard" in: Oud Holland, 1992, p. 103-116
  • Bénédicte Grignard, L'Estampe à Liège au XVIe siècle, onuitgegeven licentiaatsthesis, Université de Liège, 1981-1982, p. 67-76
  • Louis Moyano, "Lambert Suavius" in: Lambert Lombard et son temps, tent.cat. Liège, Musée de l'Art Wallon, 1966, p. xlii–xliv, 81-88
  • Joseph Philippe, "Les artistes liégeois à Rome (XVIe - XIXe siècle)" in: Bulletin de l'Institut archéologique liégeois, 1964, p. 84-85
  • Jean Yernaux, "Les grands orfèvres liégeois du XVe au XVIIe siècles" in: Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du diocèse de Liège, vol. 34, 1948, p. 35-78
  • Jean Puraye, "Lambert Suavius graveur liégeois du XVIe siècle" in: Revue belge d'archéologie et d'histoire de l'art, 1946, p. 27-45
  • Marguerite Devigne, "Lambert III Suavius" in: Biographie Nationale, vol. 24, 1926-1929, kol. 227-230
  • Jean-Simon Renier, Catalogue de l'oeuvre de Lambert Suavius, graveur liégeois, H. Vaillant-Carmanne, 1878
  • Jean-Simon Renier, "Lambert Suavius de Liège, graveur en taille douce, typographe-éditeur, peintre, poète et architecte" in: Bulletin de l'Institut archéologique liégeois, vol. XIII, 1877, p. 245-326

Voetnoten

  1. ↑ Puraye 1946, p. 29
  2. ↑ Dominique Allart en Antonio Geremicca, Raphaël et la gravure. De Rome aux anciens Pays-Bas et à Liège. La collection d'arts graphiques anciens du Musée Wittert, 2021, p. 83. ISBN 9782930930015
  3. ↑ Puraye 1946, p. 34-35
  4. ↑ Puraye 1946, p. 29-30
  5. ↑ Joachim von Sandrart, Teutsche Akademie, vol. II, 1679, p. 69
  6. ↑ Hollstein's Dutch & Flemish Etchings, Engravings and Woodcuts, ca. 1450-1700, vol. 28, 1984, p. 165-199
  7. ↑ Wouk 2024, p. 277
  8. ↑ Nicole Dacos, "Lambert Lombard et Lambert Suavius: encore sur leurs débuts et leur voyage en Italie" in: Figura. Studies on the Classical Tradition, 2013, p. 185-237
  9. ↑ August Corbet, "Cornelis Floris en de bouw van het stadhuis van Antwerpen" in: Revue belge d'archéologie et d'histoire de l'art, 1936, p. 236-237
  10. ↑ Isabelle Kirgus, Die Rathauslaube in Köln (1569–1573). Architektur und Antikerezeption, 2003, p. 81-84
  11. ↑ Kölnisches Stadtmuseum, Graphische Sammlung, nr. A I 3/728
Zie de categorie Lambert Zutman dit Suavius van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.