Kaukasus (gebied)

De Kaukasus vanuit de ruimte gezien
Politieke kaart van de Kaukasus.

De Kaukasus of Kaukasië is een gebied op de uiterste zuidoostelijke grens van Europa en het westen van Azië. Het gebied omvat het gelijknamige gebergte, de Kaukasus en de omringende (laag)vlakten.[1] Het Kaukasusgebergte bestaat uit de Grote Kaukasus en de Kleine Kaukasus.

Het gebied is verdeeld in de Noordelijke- en Zuidelijke Kaukasus. Het noorden werd in het verleden Ciskaukasië genoemd, een aanduiding vanuit het Russische perspectief, namelijk aan deze kant van de Kaukasus. Dit gebied bleef na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bij Rusland en telt een reeks deelrepublieken. Het zuiden werd in het verleden Transkaukasië genoemd, oftewel over de Kaukasus. Hier liggen Armenië, Azerbeidzjan en Georgië.

Geschiedenis

Zie Geschiedenis van de Kaukasus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Kaukasus is sinds mensenheugenis een kruispunt van culturen, religies en talen. Daarnaast was het vaak de grens tussen grote mogendheden of hun invloedssferen. Dit alles heeft geleid tot de huidige ingewikkelde staatkundige situatie en in de loop van de geschiedenis herhaaldelijk tot al dan niet gewapende conflicten. Grote mogendheden zoals de oude Grieken, het het Romeinse Rijk, het Perzische Rijk, het Ottomaanse Rijk, het Russische Rijk hebben allemaal geprobeerd om de Kaukasus te besturen en in hun invloedssfeer te brengen. Dit lukte meestal maar gedeeltelijk en vooral in de Zuidelijke Kaukasus hebben verschillende volkeren hun identiteit grotendeels weten te behouden.

Politieke indeling

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn er drie Kaukasische landen onafhankelijk geworden: Georgië, Armenië en Azerbeidzjan. Samen met zeven Russische autonome republieken en twee Russische territoria, vormen ze een lappendeken van politieke entiteiten. De volgende onafhankelijke landen, met de daarbij horende autonome gebieden, worden tot de Kaukasus gerekend:

Armenië
Azerbeidzjan

Georgië

Russische Federatie (alleen de delen die (deels) in de Kaukasus liggen)

Etno-linguïstische kaart

Volken, talen en religies

In de Kaukasus wordt een groot aantal verschillende talen gesproken. Behalve de Noord- en Zuid-Kaukasische talen worden er ook Turkse talen, Iraanse talen, Slavische talen, Grieks en Armeens gesproken. Hierom wordt de Kaukusus soms ook wel de "Berg der Talen" genoemd.

De Kaukasus kent meer dan vijftig verschillende volken[2]: Avaren, Azerbeidzjanen, Balkaren, Georgiërs, Ingoesjen, Lezgiërs, Perzen, Russen, Tsjerkessen, Tsjetsjenen, etc.

De volken in de Kaukasus hangen een groot aantal religies aan. Onder de Islam zijn er soennieten en sjiieten, verder wonen er Georgisch-orthodoxen, Russisch-orthodoxen, Armeens-apostolischen en Oosters-orthodoxen.

Volken[3] TalenReligies
Noord-Kaukasische volkenNoord-Kaukasische talen
AbchaziërsAbchazo-Adygese
talen
AbchazischChristendom (oosters-orthodox) en islam (soennisme)
AbazijnenAbazijnsIslam (soennisme)
CircassiërsAdygeeërsAdygees
TsjerkessenKabardijns
Kabardijnen
Kaukasische DagestanenAgoeliërsNach-Dagestaanse
talen
Agoelisch
AndiAndi
AvarenAvaars
DargienenDargiens
LakenLak
LezgiërsLezgisch
RoetoelenRoetoelisch
TabassaranenTabassaraans
TsachoeriërsTsachoerisch
TsezTsezisch (Dido)
OedenUdischChristendom (Armeens-apostolisch)
VajnachenBatsbiBatsbiIslam (soennisme)
IngoesjenIngoesjetisch
KistTsjetsjeens
TsjetsjenenTsjetsjeens
Zuid-Kaukasische volkenZuid-Kaukasische talen
GeorgiërsKartveelse
talen
Georgisch (ook Mingreels en Svanetisch)Christendom (Georgisch-orthodox)
LazenLazischIslam (soennisme) en christendom (Georgisch-orthodox)
Indo-Europese volkenIndo-Europese talen
ArmeniërsArmeensChristendom (Armeens-apostolisch)
Grieken (Pontische)Grieks (Pontisch)Christendom (Grieks-orthodox) en islam (soennisme)
Iraanse volkerenOssetenIraanse talenOssetischChristendom (Russisch-orthodox) en islam (soennisme)
KoerdenKoerdischIslam (soennisme)
TatenTat
BergjodenJuhuriJodendom
TalyshTalyshIslam (sjiisme)
Slavische volkerenRussenSlavische talenRussischChristendom (Russisch-orthodox)
Altaïsche volkerenAltaïsche talen
Turkse volkerenAzerbeidzjanenTurkse talenAzerbeidzjaansIslam (sjiisme)
BalkarenKaratsjaj-BalkaarsIslam (soennisme)
Karatsjajers
KoemukkenKoemuks
NogaiNogais
TurkmenenTurkmeens

Vooral wat betreft religie is de situatie ingewikkelder dan hierboven weergegeven en is er één religie vermeld, wanneer meer dan 75% van de bevolking deze religie aanhangt.

Religies in de Kaukasus
 Christendom (grote minderheid: )
 Islam (grote minderheid: )
 (vrijwel) niet bevolkt
Etnische hoofdgroepen in de Kaukasus
 Noord- en Zuid-Kaukasische volkeren
 Grieken
 Mongoolse volken
 Gemengd of anders
 (vrijwel) niet bevolkt
Zie de categorie Caucasus van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.