Kasteel van Eigenbrakel
| Kasteel van Eigenbrakel | ||
|---|---|---|
 | ||
De gravure Gezicht op het Kasteel van Eigenbrakel door Jacobus Harrewijn, gebundeld in het werk Délices de la noblesse (1706). | ||
| Locatie | ||
| Plaats | Eigenbrakel , België | |
| Coördinaten | 50° 41′ NB, 4° 22′ OL | |
| Bouwkundige informatie | ||
| Kasteeltype | Versterkte burcht (middeleeuws) | |
| Status en tijdlijn | ||
| Gebouwd in | onbekend (middeleeuws) | |
| Gesloopt in | 1748 (grotendeels verwoest) | |
| Huidige functie(s) | Verdwenen; gedenkplaats | |
| Erkenning | ||
| Bijzonderheden | Bas-reliëf (1975) markeert de locatie van de poort | |
| Links | ||
Kasteel van Eigenbrakel (Frans: Château de Braine-l’Alleud) was een middeleeuwse versterkte woning in het centrum van de huidige gemeente Eigenbrakel. Het kasteel werd zwaar beschadigd in 1488 tijdens een opstand van de inwoners tegen hun heer, Hendrik III van Wittem.
Historiek
Oorsprong en bestuur
In 1471 werd Philippe van Beersel (of van Wittem), zoon van Hendrik III van Wittem en Isabelle van der Spout, geboren in dit kasteel. En in 1475 kocht Hendrik III van Wittem het leen ‘du Foriest’ als vol leen van de Hertog van Brabant, waar destijds een herenhuis en een leprozerie aanwezig waren.[1]
Opstand van 1488
In 1488 vond een opstand plaats: de inwoners van Eigenbrakel, in conflict met Hendrik III van Wittem die partij koos voor de Hertog van Brabant, staken het centrum in brand en veroorzaakten zware schade aan het kasteel.[1]
Deze gebeurtenis maakte dus deel uit van de bredere Vlaamse Opstand tegen Maximiliaan I van Oostenrijk (1482–1492). Na de dood van Maria van Bourgondië in 1482 weigerden de Vlaamse steden Maximiliaan als regent te erkennen voor hun minderjarige zoon Filips de Schone. De spanningen liepen hoog op door zware belastingen en militaire campagnes. In 1488 escaleerde de situatie toen Maximiliaan gevangen werd genomen in Brugge.
In deze context kwamen ook de dorpen en steden rond Brussel in opstand. Heren die Maximiliaan steunden, zoals Hendrik III van Wittem, werden het mikpunt van volkswoede. Zijn burchten, waaronder het Kasteel van Beersel, het Kasteel van Eigenbrakel en het Kasteel van Follie, werden aangevallen en zwaar beschadigd. Het kasteel van Eigenbrakel werd grotendeels verwoest en verloor daarna veel van zijn militaire en residentiële betekenis.
Latere periode
In 1492 droeg Henri III van Witthem de heerlijkheid van Eigenbrakel over aan zijn zoon Filips ter gelegenheid van diens huwelijk.[1] Gedurende de 16e eeuw bleef de heerlijkheid een belangrijke lokale macht. Eigenbrakel kende echter ook moeilijke periodes, waaronder een stadsbrand in 1626, een pestepidemie in 1652 (die de bouw van de Sint-Rochustoren tot gevolg had) en een dysenterie-uitbraak in 1676.[1]
In de Alleud kerk van Eigenbrakel is/was een grafplaat aanwezig voor Filips Corsselaar van Wittem (1471-1523) en zijn echtgenote Johanna van Halewijn (1470-1521). Dit is bevestigd via historische foto's uit de collectie van BALaT / KIK-IRPA. Het is echter onbekend of deze grafplaat nog steeds aanwezig is; de huidige status wordt nagevraagd bij de pastorij.
In 1515–1523 bleef de heerlijkheid Braine-l'Alleud een belangrijke macht, met uitgebreide rechten en jurisdictie.[1]
In 1748 werd het kasteel grotendeels verwoest. Hoewel het gebouw zelf niet meer intact was, werd het domein in 1755 toegewezen aan de laatste baljuw van de plaats.[1]
Huidige situatie
De locatie van het voormalige kasteel wordt nu soms vermeld als 'ancien château de Braine-l’Alleud', gelegen in het huidige centrum. Er resten geen zichtbare sporen, maar het wordt erkend als historische gedenkplaats.[2] Het terrein van het voormalige kasteel bevindt zich ongeveer op de huidige Rue du Château, n° 55 à 63 in Eigenbrakel.
Het kasteel lag aan de voet van de Rue du Château, in een vallei langs de rivier de Hain. Aan de overkant van de rivier, op de andere helling, bevond zich het kasteel zelf. Tegenwoordig herinnert een monument uit 1975, geplaatst bij de voormalige brug naar de poort, aan het gebouw. Het bas-reliëf in Franse steen toont het kasteel zoals het eruitzag aan het einde van de 17e eeuw en bevindt zich nabij de gebouwen van de Kunstschool en de Muziekacademie.
Het oorspronkelijke kasteel was omringd door brede grachten, gegraven in een moerassige ondergrond en gevoed door de Colbie, een zijrivier van de Hain. Het water van de grachten, de Hain en de Colbie vormde een drievoudige verdedigingslinie, versterkt door het moerassige terrein. Dankzij deze ligging was het kasteel van de vlakte uitstekend beschermd.
Het profiel van de gebouwen uit de late 17e eeuw is nog herkenbaar in de huidige huizenrij van Rue du Château, n° 55 à 63, mogelijk inclusief een overgebleven toren. Deze huizen bevatten verschillende resten van de oude herenwoning. Het oorspronkelijke kasteel, vermeld als 'châtelet' in 1395, als huis en fort in 1440, en als fort en kasteel in 1495, liet geen concrete sporen na, en het exacte uiterlijk is onbekend. Het kasteel werd zwaar beschadigd tijdens de opstand van 1488, toen Hendrik III van Wittem partij koos voor de Hertog van Brabant tegen de opstandige inwoners.
Na te hebben gediend als residentie voor de heren van Eigenbrakel, werd het kasteel (of wat ervan overbleef) in 1755 nog aan de laatste baljuw van de plaats toegewezen. Nochtans was het gebouw al reeds grotendeels verwoest in 1748.[3]
Historisch beeldmateriaal
De Ferraris-kaart van de late 18e eeuw toont de ligging van Braine-l'Alleud.
Zie ook
Externe link
Referenties
- 1 2 3 4 5 6 (fr) Brania – Braine-l’Alleud avant 1977. Geraadpleegd op 3 september 2025.
- ↑ (fr) Mapcarta – Ancien château de Braine-l’Alleud (mémorial). Geraadpleegd op 3 september 2025.
- ↑ (fr) Ancien château de Braine-l’Alleud – Braine-l’Alleud. Geraadpleegd op 3 september 2025.