Karawankentunnel (spoorwegen)
| Karawankentunnel | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Noordportaal aan de Oostenrijkse kant van de treintunnel | ||||
| Algemene gegevens | ||||
| Locatie | Rosenbach - Jesenice | |||
| Coördinaten | 46° 29′ NB, 14° 1′ OL | |||
| Lengte totaal | 7976 m | |||
| Bouw | ||||
| Bouwperiode | 1900-06 | |||
| Bouwjaar | 1901 | |||
  | ||||
| ||||
De Karawankentunnel (Sloveens: Predor Karavanke) is onderdeel van de Karawankeneisenbahn en verbindt Oostenrijk met Slovenië.
De 8,0 kilometer lange, dubbelsporige tunnel werd samen met de Karawankeneisenbahn tussen Rosenbach en Villach (in Karinthië) op 30 september 1906 geopend.[1] De spoor(weg)tunnel ligt ongeveer 637 m onder de top van de Karawanken.
Het noordportaal bevindt zich ongeveer 800 m ten zuiden van station Rosenbach, het zuidportaal ligt bij Hrušica in de gemeente Jesenice (regio Gorenjska). Zowel het zuidportaal als het noordportaal hebben de status van monument verworven en vallen daarmee onder monumentenzorg in de respectievelijke landen.
Geschiedenis
De tunnel is gebouwd in de periode 1900-1906 door de bouwfirma Eduard Groß und Comp. uit Wenen. De tunnel is met bergbouwtechniek tot stand gekomen volgens de principes van de oude Oostenrijker tunnelbouwmethodiek met hoefijzerdoorsnede. De bekleding van het gewelf van de tunnel bestaat uit metselwerk van lokaal uitgebroken rots en steen, en deels uit een bakstenen metselwerkbekleding in enkele delen van het gewelf. Afhankelijk van de verschillende geotechnische randvoorwaarden werden verschillende ringtypes gebruikt voor de afbouw van de tunnel: open vloertype (geen metselwerk) en gesloten vloertype (complete doorsnede met metselwerk).
De Karawankentunnel is in 1906 opgeleverd als tunnel met een enkele tunnelbuis en twee sporen. Het bouwwerk bevindt zich op zowel Oostenrijks grondgebied (ca. 4.400 m) als op Sloveens grondgebied (ca. 3.600 m).
In het kader van de tunnelbouw werd al in 1902 in Rosenbach een elektriciteitscentrale gebouwd. Deze centrale voorziet sinds het gereedkomen van de tunnel de stations en spoorweginstallaties van 50Hz-draaistroom. Voor de nieuwbouw van de tunnel werd ook een ziekenhuis (Lazaret) gebouwd,[2] welke momenteel geen dienst meer doet; het gebouw staat op ca. 500 meter van het Noordportaal.
Renovatie
In de periode oktober 2020 tot april 2021 werd de tunnel compleet gerenoveerd door Strabag SE en daarmee op veiligheidsgebied op de laatste stand der techniek gebracht. De complete elektrotechnische, veiligheidstechnische installaties en constructieve onderdelen werden daarbij vernieuwd en verstevigd. Er worden voor het accommoderen van de technische installaties zes nieuwe techniekruimtes op bergbouwwijze in de berg gebouwd. De tunnel wordt vervolgens van twee sporen teruggebracht naar één treinspoor, waarmee de snelheid door de tunnel verhoogd kan worden van 50 naar 120 km/uur (10-4 min. passeertijd).
Tweede tunnelbuis
Op termijn wordt overwogen om, net als bij de Karawanken autotunnel, een tweede buis aan te leggen zodat er één tunnel met één spoor per rijrichting komt. Vanaf de zomer van 2020 is een studie in voorbereiding, waarin de beste positie voor een eventuele tweede buis bepaald moest worden. Met name de geologie (Zuidelijke Kalkalpen) zou hierin een grote rol moeten spelen, aangezien deze zeer ongunstig is in het Sloveense deel van de huidige tunnel en veel problemen heeft veroorzaakt bij de constructie van de eerste buis. In een historische bouwdocumentatie werd bijvoorbeeld beschreven hoe een "booreiland" regelmatig werd verpletterd door de meegevende rotsmassa en steeds weer moest worden vrijgegraven. Mijngassen en bergwater veroorzaakten ook enorme problemen. Hetzelfde gold voor de aanleg van de eerste wegtunnel, die in dezelfde geologie ligt en praktisch parallel loopt aan de spoortunnel. De huidige oplossing met slechts één tunnel en één spoor zou moeten duren tot 2040, waarna de aanleg van een tweede buis mogelijk uitgevoerd wordt[3].
Externe links
- Elmar Oberegger: Karawanken-Bahn[dode link]. in: Enzyklopädie zur Eisenbahngeschichte des Alpen-Donau-Adria Raumes, 2006.
- Ehemaliges Spital der Tunnelbauer Google Maps
- https://www.dnevnik.si/1042934482 (2020) vert. De renovatie van de Karawanken-spoortunnel begint in augustus
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Karawankentunnel (Eisenbahn) op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- Jos. Fischer: Die Förderung beim Bau des Karawankentunnels (Nord). in: Zentralblatt der Bauverwaltung. Nachrichten der Reichs- und Staatsbehörden. Uitgave van het Ministerium der öffentlichen Arbeiten. deel 23/1906, XXVIe jaargang. Wilhelm Ernst & Sohn, Berlin 1906. blz. 149 e.v. – volledige tekst online (PDF).
- Victor von Röll: Karawankentunnel. in: —: Enzyklopädie des Eisenbahnwesens. deel 6 (Güterverkehr – Krisen). 2de, volledig nieuw bewerkte oplage. Urban & Schwarzenberg, Wenen 1914. blz. 326 e.v. – volledige tekst online.
- ↑ Abendblatt Nr. 15126 (1906): "Die Eröffnung der Karawankenbahn", blz. 5
- ↑ Ehemaliges Spital der Tunnelbauer. Google Maps.
- ↑ (sl) Prenova železniškega predora Karavanke bo stekla avgusta. Dnevnik. Gearchiveerd op 21 juli 2020. Geraadpleegd op 8 november 2020.