Veldhospitaal

Een veldhospitaal, soms ook lazeret, is een variant van een noodhospitaal, en een grote mobiele medische militaire-installatie die tijdelijk de taken van een ziekenhuis kan overnemen. Tot de Tweede Wereldoorlog was voor de inzet van mobiele medische teams bij oorlog en rampen ook het woord ambulance in gebruik.

Een veldhospitaal wordt ingezet bij een gevechts- of rampgebied. Indien nodig kan een veldhospitaal ingericht worden voor triage en spoedeisende zorg, met operatiekamers. In zo'n tijdelijk noodziekenhuis krijgen slachtoffers de eerste direct noodzakelijke behandelingen en zorg alvorens ze naar een tijdelijk of permanent ziekenhuis worden doorgestuurd.

Jean-Dominique Larrey, een Franse arts in de Grande Armée van Napoleon, kreeg de inspiratie voor de ontwikkeling van het veldhospitaal tijdens het Beleg van Mainz. Toen hij de snelheid en wendbaarheid van de Franse mobiele, of vliegende, artillerie zag, bedacht hij dat door snel transport van gewonden van het slagveld en door de inzet van verplaatsbare medische teams achter de frontlinies levens zouden kunnen worden gered. Hij noemde deze teams vliegende ambulances.^[1] Daarbij werden lichte paard-en-wagens gebruikt voor zowel het vervoer van gewonden, als voor het verplaatsen van het medische team en het nood- of veldhospitaal zelf. Na de industriële revolutie werden deze ambulances ook gemechaniseerd. Ook de uitvinding van de raderbaar (een soort brancard), eind negentiende eeuw, door de Nederlandse officier van gezondheid De Mooy heeft bijgedragen aan de verhoging van de overlevingskansen van gewonden op het slagveld.

Na een relatief korte periode van bijna 40 jaar zonder oorlog nadat Napoleon was verslagen, bracht de Krimoorlog het spook van oorlog terug in Europa. Florence Nightingale, die er als verpleegster actief was, vatte in 1859 haar ervaringen samen in ‘Notes on Nursing, What It Is, and What It Is Not’, het eerste moderne handboek voor de verpleging van zieken. In datzelfde jaar bezocht de Zwitserse zakenman Henri Dunant het slagveld bij Solferino. De hopeloze chaos die hij daar aantrof, waarbij 40.000 soldaten van welke hulp dan ook verstoken op het slagveld lagen te creperen, zette een beweging in gang die in 1863 zou leiden tot de oprichting van het Rode Kruis en tot een eerste aanzet tot regels van internationaal recht voor de bescherming van de slachtoffers bij gewapend conflict. De Eerste Geneefse Conventie was een feit. Nederland en België waren medeondertekenaar. De conventie regelt de rechten en plichten, waaronder de neutraliteit – inclusief het gebruik van het Rode Kruissymbool – van militaire ziekenhuizen en ambulances (een toen gebruikelijk woord voor een veldhospitaal).

• Geneeskundig bataljon bouwt veldhospitaal. Ministerie van Defensie (27 mei 2009). Gearchiveerd op 25 juli 2015.

Zie de categorie Field hospitals van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Zoek veldhospitaal op in het WikiWoordenboek.