Kabinetsformatie Nederland 2025-'26

Dit artikel behandelt een actuele gebeurtenis.
De tekst kan daardoor snel veranderen of inmiddels verouderd zijn.

Een kabinetsformatie vindt plaats in Nederland na de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. Op 4 november werd Wouter Koolmees aangewezen als verkenner, nadat hij was voorgedragen door de grootste partij, Democraten 66 (D66). Er lag geen voor de hand liggende coalitie, omdat de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) een coalitie met GroenLinks-PvdA (GL-PvdA) uitsloot en D66 niet wilde regeren met zowel JA21 als de VVD.

Op advies van Koolmees startten D66 en het Christen-Democratisch Appèl (CDA) op 13 november 2025 met inhoudelijke onderhandelingen. Zij werden begeleid door informateur Sybrand Buma (CDA), nadat Hans Wijers (D66) op de tweede dag was afgetreden vanwege twijfels over zijn neutraliteit. Het door D66 en CDA opgestelde document leidde niet tot een doorbraak in de blokkades, waarna Buma aanraadde de onderhandelingen voort te zetten met de VVD erbij. Sinds 10 december vinden de gesprekken plaats onder leiding van Rianne Letschert (D66).

De vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 2025 volgden op de val van het kabinet-Schoof, gevormd op 2 juli 2024 door PVV, Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD), Nieuw Sociaal Contract (NSC) en BoerBurgerBeweging (BBB). Het kabinet raakte verdeeld over het migratiebeleid. Nadat de coalitiepartijen het tienpuntenplan van de PVV afwezen, trok Geert Wilders op 3 juni 2025 zijn ministers terug. Premier Dick Schoof bood daarop het ontslag van zijn kabinet aan bij de Koning, waarna het demissionair werd en werden er vervroegde verkiezingen uitgeschreven voor 29 oktober 2025. In augustus stapten ook de NSC-bewindspersonen op na een conflict over het Israël-beleid.

Zetelverdeling

Zie Tweede Kamerverkiezingen 2025 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

D66 en PVV behaalden beide 26 zetels, waarbij D66 meer stemmen kreeg. 26 zetels was het laagste aantal zetels ooit behaald door de grootste partij.^[2] Op basis van de uitslag zou een centrum kabinet van D66, VVD, CDA en GroenLinks-PvdA een meerderheid van 86 zetels in de Tweede Kamer hebben. Een centrumrechts kabinet van D66, VVD, CDA en JA21 zou 75 zetels hebben en een vijfde partij nodig hebben voor een meerderheid.

Vanwege onzekerheid over welke partij als grootste uit de bus zou komen, werd de aanwijzing van een verkenner uitgesteld tot 4 november.^[3] President-directeur van de Nederlandse Spoorwegen en voormalig minister Wouter Koolmees werd aangewezen als verkenner, voorgedragen door zijn partij D66.^[4] Koolmees sprak op 5 en 6 november met de partijleiders.

D66-partijleider Rob Jetten gaf de voorkeur aan een centrumcoalitie.^[1] Hij stond open voor onderhandelingen met JA21, maar niet samen met de VVD.^[5] GroenLinks–PvdA-fractievoorzitter Jesse Klaver, die na het vertrek van lijsttrekker Frans Timmermans na het verkiezingsverlies was aangetreden, was zowel bereid om te regeren als in de oppositie te blijven. PVV-leider Geert Wilders wilde graag deelnemen aan een coalitie en sloot gedogen uit.^[6] VVD-leider Dilan Yeşilgöz herhaalde dat de VVD niet wilde regeren met GroenLinks–PvdA, en gaf de voorkeur aan een centrumrechtse coalitie met JA21. CDA-leider Henri Bontenbal weigerde een voorkeur uit te spreken.^[7] JA21-leider Joost Eerdmans prefereerde een rechts coalitie met een meerderheid en zei dat een coalitie met GroenLinks–PvdA uitgesloten was.^[8]

BBB-leider Caroline van der Plas zei geen deel te willen uitmaken van een kabinet, maar was "niet afkeurend" van een coalitie van D66, VVD, CDA en JA21.^[9] SP-leider Jimmy Dijk en CU-leider Mirjam Bikker zagen geen rol voor hun partijen in een kabinet en voorspelden dat een centrumcoalitie de meest logische optie was.^[10][11] SGP-leider Chris Stoffer pleitte voor de vorming van een rechtse coalitie, mogelijk met de PVV, en sloot zowel deelname aan als steun voor een kabinet met D66 uit.^[12]

Op 7 november sprak Koolmees met Jetten en Eerdmans, en met Yeşilgöz en Klaver. Geen van beide gesprekken leidde tot een verandering in de standpunten van VVD of D66 ten aanzien van GroenLinks–PvdA en JA21.^[13] Bij het afronden van zijn opdracht op 11 november adviseerde Koolmees dat D66 en CDA drie weken met elkaar moesten onderhandelen. Hun onderhandelingen moesten zich richten op woningbouw, stikstof, economie, internationale veiligheid en migratie.^[5]

Op 13 november werden de burgemeester van Leeuwarden en voormalig CDA-leider Sybrand Buma en voormalig D66-minister Hans Wijers benoemd tot informateurs, met de opdracht zoals voorgesteld door Koolmees.^[14] Op dezelfde dag berichtten NRC en De Telegraaf dat Wijers op verkiezingsavond een voorkeur voor een centrumkabinet had uitgesproken en Yeşilgöz een leugenaar had genoemd. Tijdens een persconferentie op 13 november trok hij zijn uitspraken in en bood zijn excuses aan. Op 14 november confronteerde NRC Wijers met een ouder privébericht waarin hij Yeşilgöz een "feeks" noemde, waarna hij aftrad. Twee weken later rectificeerde NRC hun eerste berichtgeving, nadat journalist Eric Smit had gezegd dat hij, en niet Wijers, Yeşilgöz een leugenaar had genoemd.^[15]

Jetten, Bontenbal en Buma nodigden deskundigen en belangengroepen uit om hen bij te praten over de vijf thema's,^[16] bijgestaan door medeonderhandelaars Jan Paternotte (D66) en Bart van den Brink (CDA).^[17] Parallel aan de gesprekken stelden zij een gezamenlijk document op,^[16] bedoeld als uitnodiging aan andere partijen. Dit document werd op 2 december samen met Buma's tussentijdse verslag gepresenteerd.^[18] Het document bevatte onder meer een streng asielbeleid, behoud van de Spreidingswet, en afbouw van de hypotheekrenteaftrek.^[19]

Buma legde het document in de daaropvolgende twee dagen aan de andere partijleiders voor. Hoewel de meeste partijen aanknopingspunten zagen, bleven de blokkades bestaan. Op 5 december sprak Buma gezamenlijk met de leiders van D66, VVD, GL-PvdA, CDA en JA21. Zijn voorstel voor een vijfpartijencoalitie werd niet enthousiast ontvangen en werd door de VVD geblokkeerd. GL-PvdA sloot ook gedogen van een minderheidskabinet uit.^[20]

In het weekend werd besloten dat D66, VVD en CDA de onderhandelingen zouden voortzetten over een "basisregeerakkoord", terwijl de optie voor een meerderheidscoalitie open bleef. Op 8 december presenteerde Buma zijn aanbeveling om met deze drie partijen verder te onderhandelen.^[21]

Tijdens het Kamerdebat op 10 december 2025 stemde de Tweede Kamer in met het voorstel van Jetten om Rianne Letschert als informateur te benoemen. Onder haar leiding onderhandelden D66, VVD en CDA verder over het tot stand brengen van een kabinet, eventueel aangevuld met een andere partij, waarbij JA21 nog steeds de voorkeur had van VVD-leider Dilan Yeşilgöz, maar niet van D66.

Op 9 januari 2026 maakten de drie partijleiders bekend een minderheidskabinet te willen vormen (de drie partijen hebben samen 66 zetels in de Tweede Kamer), waarbij voor beleidsplannen telkens steun zou worden gezocht bij andere partijen.^[22]