Judith en haar dienstmaagd

Judith en haar dienstmaagd
Kunstenaar	Artemisia Gentileschi
Jaar	1613-20
Techniek	Olieverf op doek
Afmetingen	114 × 93,5 cm
Museum	Galleria Palatina (Palazzo Pitti)
Locatie	Florence
Inventarisnummer	398
Portaal    Kunst & Cultuur

Judith en haar dienstmaagd (Italiaans: Giuditta con la sua ancella) is een schilderij van Artemisia Gentileschi. Het werk wordt gezien als een hoogtepunt binnen haar oeuvre en maakt deel uit van de collectie van de Galleria Palatina in het Palazzo Pitti in Florence.

Na het schilderen van het bloedige Judith onthoofdt Holofernes (Museo di Capodimonte) maakte Artemisia een tweede schilderij over deze Bijbelse heldin, die de Assyrische generaal Holofernes had verleid en daarna vermoord. Dit werk volgt de traditionele iconografie en laat het moment zien waarop Judith en haar dienstmaagd Abra op het punt staan om Holofernes' tent te verlaten.

Beide vrouwen zijn van dichtbij afgebeeld in een bijna gespiegelde positie. Abra houdt de mand met het afgehakte hoofd van de tiran vast alsof het wasgoed is en Judith laat nog steeds het zwaard waarmee ze wraak heeft genomen op haar schouder rusten. Haar andere hand ligt op Abra's schouder. Het lijkt alsof ze Abra tegen wil tegenhouden, wellicht omdat ze buiten een geluid heeft gehoord. Beide vrouwen zijn deels in de schaduw gehuld en worden van links verlicht, wat de invloed van Caravaggio laat zien. Op de pommel van het zwaard is een schreeuwend gezicht te zien.

Gentileschi heeft de spanning op Judiths gezicht zeer mooi weergegeven, van de bezorgde blik die op de tentopening is gericht tot een lok haar die uit haar elegante kapsel is ontsnapt. De brede tulband en jurk van de dienstmaagd, in verschillende tinten wit en geel, tonen onmiskenbaar de lessen die ze leerde in het atelier van haar vader, Orazio Gentileschi.

De datering van het schilderij is onderwerp van discussie onder kunsthistorici. De voorstellen vallen in de periode 1613-20, het eind van haar verblijf in Rome en de eerste jaren in Florence. De compositie vertoont sterke gelijkenis met een schilderij met dezelfde titel, dat te zien is in het Nationaal Museum voor Kunst, Architectuur en Design in Oslo. Dit werk wordt toegeschreven aan haar vader Orazio, wellicht met hulp van zijn dochter.

De eerste zekere vermelding dateert uit de inventaris van de Guardaroba van het Palazzo Pitti uit 1637, als "een schilderij op doek van Judith met haar gezellin met het hoofd van Holofernes in een mand door Artemisia"^[1].

Er zijn oude kopieën van het schilderij te vinden in de Galleria Corsini in Florence, in het Palazzo Rosso in Genua en in de Carpentier-galerie in Parijs.

• 
  Judith onthoofdt Holofernes
• 
  Judith en haar dienstmaagd met het hoofd van Holofernes - Orazio (en Artemisia Gentileschi?)

• Keith Christiansen en Judith Walker Mann (2001). Orazio and Artemisia Gentileschi. New York: Metropolitan Museum of Art. pp. 330-33
• Patrizia Cavazzini, Maria Cristina Terzaghi en Pierre Curie (2025). Artemisia. Héroïne de l'art. Brussel: Culturespaces et Fonds Mercator. p. 108-09

• (it) Informatie over het schilderij op de Catalogo generale dei Beni Culturali. Geraadpleegd op 19 november 2025.
• (en) Keith Christiansen en Judith Walker Mann, Orazio and Artemisia Gentileschi. Metropolitan Museum of Art, New York, 2001. Geraadpleegd op 19 november 2025.
• (it) informatie over het schilderij op de website van de Fondazione Zeri. Geraadpleegd op 19 november 2025.

Zie de categorie Judith and her Maidservant by Artemisia Gentileschi Inv. Palatina 398 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.