Johan die Werckmeyster

Johan die Werckmeyster
Opleiding en beroep
Beroep(en)	Architect
Werken
Belangrijke gebouwen	Drentse torenfamilie (vermoedelijk)
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Johan die Werckmeyster is een historisch figuur uit de 14e eeuw die door sommige auteurs, in het bijzonder C.F. Janssen, hypothetisch wordt geïdentificeerd als de eerste bij naam bekende architect afkomstig uit Drenthe. Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met de discussie over het auteurschap van de Drentse torenfamilie.

De historische Johan die Werckmeyster wordt vermeld in een pachtregister van de heer van Ruinen rond 1380. Hij betaalde een aanzienlijke pacht, wat duidt op een zekere welstand. De naam "Werckmeyster" is hierbij de cruciale aanwijzing: in de middeleeuwse context verwees deze term vaak naar een architect of de leider van een bouwproject.

Janssen verbond deze naam aan de reeks laat-gotische torens in Drenthe. Volgens zijn theorie zou Johan in Ruinen (het centrum van de invloedssfeer van de eerste Drentse abdij) gevestigd zijn geweest en verantwoordelijk zijn voor de bouw van de toren van Havelte (1410), de toren en een verbouwing van de kerk van Ruinen (1423), toren en koor (wellicht ook het schip) van de kerk van Beilen, de toren en een verbouwing van de kerk van Blijdenstein, toren en kerk van Dwingeloo, toren en kerk van Rolde, de kerk van Vledder (behalve de, oudere, toren), het koor van de kerk van Vries, het schip van de kerk van Westerbork en het koor van de kerk van Zuidlaren. In deze visie zou de toren van Ruinen het sluitstuk van zijn carrière zijn geweest.

In de architectuurgeschiedenis wordt de toeschrijving aan Johan die Werckmeyster beschouwd als een werkhypothese en niet als een vaststaand historisch feit.

• Monumentenzorg: In het standaardwerk Monumenten in Nederland: Drenthe (2001) wordt expliciet vermeld dat deze toeschrijvingen een "magere onderbouwing" hebben. De auteurs erkennen dat de naam vaak in lokale monumentenbeschrijvingen wordt genoemd, maar waarschuwen dat dit gebaseerd is op formele overeenkomsten die niet gestaafd worden door archiefstukken.

• Wetenschappelijke acceptatie: Hoewel het een aantrekkelijke theorie is die de regionale eenheid van de Drentse kerken verklaart, blijft het voor veel historici een speculatieve constructie. De kans dat de naam van een pachter uit 1380 zonder direct bewijs verbonden kan worden aan een reeks torens die tot 1423 (of later) werden gebouwd, wordt door critici als gering beschouwd.

Johan die Werckmeyster blijft daarmee een raadselachtige figuur: enerzijds de eerste gedocumenteerde "architect" in de regio, anderzijds een naam waaraan bij gebrek aan andere kandidaten mogelijk te veel werken zijn toegeschreven.

• 
  De kerktoren van Beilen.
• 
  De kerktoren van Blijdenstein.
• 
  De kerktoren van Dwingeloo.
• 
  De kerktoren van Havelte.
• 
  De kerktoren van Kolderveen.
• 
  De kerktoren van Oosterhesselen.
• 
  De kerktoren van Rolde.
• 
  De kerktoren van Ruinen.

• Lijst van Nederlandse architecten

Zie de categorie Johan die Werckmeyster van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.