Drentse torenfamilie

De Drentse torenfamilie is een architectuurhistorische categorisering voor een groep van acht middeleeuwse kerktorens in de provincie Drenthe. De term werd gepopulariseerd door Corneille F. Janssen (toen directeur van het Drents Museum en de Provinciale Monumentenzorg) om de opvallende structurele en esthetische verwantschap tussen deze bouwwerken te verklaren. Hoewel de term regelmatig wordt gebruikt in monumentenbeschrijvingen, bestaat er onder architectuurhistorici discussie over de vraag of deze torens daadwerkelijk aan één bron kunnen worden toegeschreven.

De groep, bestaande uit de torens van Beilen, Blijdenstein, Dwingeloo, Havelte, Kolderveen, Oosterhesselen, Rolde en Ruinen, vertoont een sobere variant van de late gotiek. Kenmerkend is de geleding door waterlijsten en het gebruik van één hoge spitsboognis per gevelvlak. De detaillering is tot een minimum beperkt: dagkanten en bakstenen traceringen zijn enkel afgeschuind zonder profilering.

C.F. Janssen postuleerde dat de grote mate van uniformiteit wijst op het oeuvre van één architect, Johan die Werckmeyster, en/of één specifieke bouwloods, werkzaam tussen circa 1400 en 1430. Hij wees hierbij op de invloed van de Abdij van Ruinen, die het patronaat bezat over de kerken van Beilen, Blijdenstein, Ruinen en Westerbork, en daarmee een centrale rol kan hebben gespeeld in de architectenkeuze.

Hoewel de overeenkomsten onmiskenbaar zijn, wordt de theorie van een "familie" uit de hand van één meester in recentere literatuur, zoals de reeks Monumenten in Nederland, kritisch benaderd. De belangrijkste punten van kritiek zijn:

• Gebrek aan bewijs: Er zijn geen historische bronnen die de verschillende bouwprojecten direct aan elkaar of aan één persoon koppelen.

• Chronologische inconsistentie: Sommige torens binnen de groep, zoals die van Kolderveen, vertonen kenmerken (zoals korfboognissen) die mogelijk op een latere datering of een andere bouwfase wijzen, waardoor ze minder goed in het 'oeuvre' passen.

• Formele overeenkomst vs. auteurschap: De auteurs van Monumenten in Nederland merken op dat de toeschrijvingen op basis van vormgelijkenis een "magere onderbouwing" hebben. De gelijkenis kan ook voortkomen uit regionale bouwtradities of het kopiëren van een succesvol lokaal model, zonder dat er sprake is van één architect.

• 
  De kerktoren van Beilen.
• 
  De kerktoren van Blijdenstein.
• 
  De kerktoren van Dwingeloo.
• 
  De kerktoren van Havelte.
• 
  De kerktoren van Kolderveen.
• 
  De kerktoren van Oosterhesselen.
• 
  De kerktoren van Rolde.
• 
  De kerktoren van Ruinen.